Alzheimer, yaygın görülen bir demans türü olup beyin hücrelerinin yokolmasına neden olan ilerleyici bir nörolojik hastalıktır. Düşünce, hafıza vedavranış fonksiyonlarında azalmaya neden olan bu hastalıkta belirtiler yaşlabirlikte yavaş yavaş ortaya çıkar. Hastalığın ileri evrelere gelmesi yıllarsürebilir. İlerleyici bir hastalık olması nedeniyle Alzheimer’da erkenbelirtiler genellikle son yaşanan olayların unutulması şeklinde görülürkenbirkaç yıl içerisinde bireyler günlük aktivitelerini tek başlarınagerçekleştirmekte zorlanacak hale gelebilirler. Sosyal beceriler, davranışlarve mantıklı düşünme yeteneği de zamanla olumsuz etkilenir. İleri evre Alzheimerhastaları çoğunlukla bir kişiyle karşılıklı olarak sohbet edebilme yeteneğinikaybeder, kendilerine yöneltilen sorulara ve çevrelerinde gelişen olaylarayanıt vermekte güçlük çekmeye başlar. Hastalık çoğunlukla 65 yaş ve üzerindekibireyleri etkilese de daha genç başlangıçlı örneklerine de sıklıkla rastlanmasınedeniyle bir yaşlılık dönemi hastalığı olarak nitelendirilemez.
Alzheimer belirtileri nelerdir?
Alzheimer hastaları, genellikle bilişsel ve davranışsal alanda performansdüşüklüğü şikayetleriyle kliniklere başvurur. Hastalığın başlangıç evresinedair belirtiler daha hafif olmakla birlikte ileri evredeki hastalarda bulgulardaha belirgindir. Alzheimer başlangıcı belirtileri genellikle küçük çaplıhafıza sorunları olmakla birlikte son günlerdeki konuşmaların, yaşananolayların unutulması; kişilerin, nesnelerin ve yerlerin isimlerininhatırlanamaması gibi semptomları içerir. Hastalığın daha da ilerlemesi ilebirlikte en yaygın şekilde görülen Alzheimer belirtileri şunlardır:
- Bilinç bulanıklığı
- Kişinin bulunduğu ortama adapte olmakta zorlanması
- Kişinin iyi bildiği yerlerde kaybolması
- Konuşma ve dil becerilerine ilişkin sorunlar
- Saldırganlık, aile ve arkadaşlarından olağan dışı taleplerde bulunma,çevreye karşı şüphe duyma gibi kişilik bozukluklarının gelişimi
- Halüsinasyon ve sanrılar
- Motivasyon ve öz saygı düşüklüğü
- Kişilerin günlük aktivitelerini yardımsız yapmakta zorluk çekmesi
- Kişinin hatırlayamadığı olayları inkâr etmesi
- Kaygı ve depresyon
Yukarıdaki belirtiler genellikle hastalığın ilk olarak teşhis edildiğidönemde sıklıkla görülen semptomlardır. Hastalığın ilerlemesiyle birlikte bubelirtiler şiddetini artırarak hastanın aile bireylerini tanıyamaması, yakıngeçmişini tamamen unutması ve kendini dahi tanımakta güçlük çekmesi gibi çokdaha ileri boyutlara ulaşır. Bu durumda hastalar genellikle günlük yaşamlarınıdevam ettirebilmeleri için bir bakıcıya muhtaç hale gelir.
Alzheimer nedenleri nelerdir?
Alzheimer, uzun yıllardır bilimsel araştırmalara sıklıkla konu olan birhastalık olsa da hastalığın gelişim nedeni henüz kesin olarak belirlenebilmişdeğildir. Bununla birlikte hastalığın ortaya çıkışında risk faktörü olarakdeğerlendirilen, bir diğer deyişle hastalığın gelişiminde rol oynayabileceğiüzerinde durulan olası nedenler şu şekildedir:
- İleri yaş
- Ailede Alzheimer öyküsünün bulunması
- Down Sendromlu olmak
- Geçmişte yaşanan kafa travmaları
- Uyku düzeni bozuklukları
- Yetersiz fiziksel aktivite
- Obezite
- Sigara kullanmak veya sürekli olarak sigara dumanına maruz kalmak
- Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol
- Kötü kontrollü tip 2 diyabet hastalığına sahip olmak
- Yetersiz, dengesiz ve sağlıksız beslenmek
Hastalığın gelişiminde risk faktörü olarak değerlendirilen yukarıdaki nedenlerinharicinde Alzheimer hastaları üzerinde yapılan beyin dokusu incelemelerindeölen beyin hücrelerinin çevresinde görülen beta amiloid plaklarına rastlanır.Hastalarda bu oluşumlara ve beyin hücrelerinin ölümüne neden olabilecekfaktörlerin araştırılmasına yönelik çalışmalar gelecekte hastalığın kesinnedeninin belirlenebilmesi için bir umut ışığı teşkil eder.
Alzheimer teşhisi nasıl konulur?
Alzheimer hastalığının teşhisine yönelik net olarak bilgi verebilen birayırıcı tanı testi bulunmaz. Dolayısıyla hastalığın teşhisinde pek çok tıbbitanı testi bir arada değerlendirilir. Hastalığa ilişkin belirtilerle sağlıkkuruluşlarına başvuran hastalar nöroloji kliniklerine yönlendirilir. Nörolojiuzmanları tarafından öncelikli olarak hastanın detaylı şekilde öyküsü alınır.Bu aşamada hastanın yanı sıra ailesi veya yakın çevresine de bazı sorularınyöneltilmesi gerekebilir. Tıbbi öykünün alınmasından sonra hastalarda nörolojikişlevler, denge, duyu, davranış, hafıza ve refleksleri ölçen çeşitli taramalaryapılır. Tanının desteklenmesi ve benzer hastalıkların varlığına ilişkinolasılıkların ekarte edilmesine yönelik olarak kan testleri, ultrasonografi, bilgisayarlıtomografi (BT), manyetik rezonans görüntülemesi (MR) gibi uygulamalarve depresyonun araştırılmasına yönelik kişilik taraması testleri deuygulanabilir. Alzheimer hastalığı bazı genetik hastalıklarla benzer belirtilergösterebildiğinden bu hastalıkların araştırılması amacıyla gen taramalarının dauygulanması gerekebilir. Buna ek olarak Alzheimer hastalığının gelişiminde roloynadığı öne sürülen APOE-e4 adlı genin araştırılmasına yönelik gen taramalarıda uygulanabilse de bu yöntem geçerliliği kanıtlanmış bir tarama yöntemideğildir. Yapılan tüm bu tanı testlerinin sonucunda Alzheimer hastalığınayönelik şüpheleri artırıcı bulguların elde edilmesi durumunda Alzheimer testiolarak da bilinen bilişsel fonksiyonların değerlendirilmesine yönelik testlerde yapıldıktan sonra hekim tarafından hastalığın kesin teşhisi konulabilir.
Alzheimer tedavisi nasıl yapılır?
Alzheimer hastalığını işaret eden yukarıdaki belirtileri yaşayan kişilervakit kaybetmeksizin bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Hekim tarafındanyapılacak değerlendirmeler sonucunda Alzheimer teşhisi alan hastalarda tedavisüreci hastanın yaşı, hastalığın ilerleme düzeyi ve eşlik eden diğerhastalıklar da göz önünde bulundurularak kişiye özgü olarak planlanır.Alzheimer hastalığının bilinen kesin bir tedavi yöntemi yoktur. Fakat bazıuygulamalar ile hastalığın hastada oluşturduğu semptomların azaltılması veyaortadan kaldırılması ve hastalığın ilerleyişinin yavaşlatılması mümkündür.Alzheimer hastalarının ev ortamında gerekli düzenlemeler yapılmalı ve özelliklede yalnız yaşamak zorunda olan hastalar için evde unutkanlığı önleyici vehatırlamayı kolaylaştırıcı önlemler alınmalıdır. Bunlar evin belirli yerlerineasılacak notlar veya dikkat çekici işaretler olabilir. Bilişsel simülasyonterapileri gibi bireysel veya toplu olarak uygulanabilen psikiyatrik terapilerhafızanın güçlendirilmesine, problem çözme ve dil becerilerinin korunabilmesinekatkıda bulunabilir. Hastalığa ilişkin semptomların azaltılması ve yaşamkalitesinin artırılması amacıyla hekim tarafından birtakım ilaçların kullanımıönerilebilir.
Ailesinde Alzheimer öyküsü bulunan fakat henüz hastalığa ilişkin bir teşhisalmamış bireylerde hastalığın kesin oluşum nedeni bilinemediğinden yalnızcarisk faktörlerinin ortadan kaldırılmasına yönelik önlemler alınabilir. Bunlarsigara kullanımından kaçınmak, hareketli yaşam tarzını benimsemek ve sağlıklıbeslenmek gibi önlemlerdir. Ayrıca bu bireylerin Alzheimer hastalığına vehastalığı işaret eden belirtilere ilişkin farkındalık sahibi olmalarısağlanmalıdır. Eğer siz de kendinizde veya bir yakınınızda hafızaya ilişkinsorunlar gibi Alzheimer belirtileri gözlemliyorsanız, derhal bir sağlıkkuruluşuna başvurmalı ve hastalığın araştırılmasına yönelik olan muayene vegerekli tanı testlerini yaptırmalısınız. Hastalığın teşhis edilmesi durumundatedavi sürecine bir an önce başlanmasını sağlayarak hastalığın ilerleyişiniönemli ölçüde yavaşlatabilirsiniz.