Böbrek taşları genellikle üreteryani idrar yoluna girdikleri dönemde belirti vermektedir. Böbrek taşlarıdüşürülürken üreterde yaptıkları tıkanıklık sebebiyle şiddetli ağrı oluşturur.Ancak bazı küçük böbrek taşları hiçbir belirtiye neden olmadan idrar yoluylaatılabilmektedir.

• Böbrek taşı belirtisinin başında şiddetli ağrı gelmektedir. Ağrı böbrekbölgesinde, sırtta, kaburgaların altında, alt karın bölgesinde ve kasıklardagörülebilmektedir. İdrar yaparken ağrı ve sık idrar hissi yaşanabilir. Ağrıdalgalar halinde ve yoğunluğu değişen şekilde hissedilebilir. 
• İdrar renginde ve kokusunda değişiklikler olabilir.
• Mide bulantısı ve kusma olabilir.
• Sürekli idrara çıkma hissi olabilir veya normalden daha fazla idraraçıkılabilir. İdrara çıkma sayısında artış olmasına rağmen idrar miktarındaazalma görülebilir.
• İdrar sırasında yanma hissi .
• Böbrek taşı enfeksiyona neden olduysa idrar rengi bulanıklaşır vekoyulaşır. Ateş ve üşüme-titreme görülebilir. 

Böbrek taşı idrar yollarınıtıkayarak idrarın vücuttan atılmasında sıkıntılara yol açabilir. Böbrek taşınınidrar yolunu tıkadığı kişilerde ilerleyen dönemde böbrek fonksiyonunu kaybederve çift taraflı ise böbrek yetmezliği gelişebilmektedir.

BÖBREKTAŞI NEDEN OLUŞUR?

Böbrek taşı oluşumunda birdenfazla faktör etken rol oynayabilir. Böbrek taşı oluşmasında birkaç faktörün biraraya gelmesi riski artırabilmektedir.

• Yetersiz sıvı alımı: Vücutta yeterli su olmaması böbrek taşı oluşmasındaönemli bir etkendir. Gün içinde yeteri oranda su içilmemesi idrarla atılan taşöncüsü maddelerin yoğunluğunu artırır ve idrarı asidik hale getirebilir. Budurumda böbrek taşı oluşumuna neden olabilir. Sıcak iklimlerde yaşayanlar veçok fazla terleyenler de risk altındadır.
• Cinsiyet: Erkeklerde kadınlara oranla daha fazla böbrek taşı oluştuğubilinmektedir.
• Genetik: Ailede böbrek taşı geçmişi olması yani genetik unsunlar böbrektaşı oluşumuna yol açabilir.
• Daha önce böbrek taşı oluşan kişilerin tekrar böbrek taşı oluşturmaihtimali daha yüksektir. Özellikle 25 yaşından önce böbrek taşı oluşankişilerde tekrarlayan böbrek taşları görülebilmektedir.
• Beslenme de böbrek taşı oluşumunda etkili olabilir. Protein, sodyum veyaşeker açısından yüksek bir beslenme düzeni böbrek taşına zemin hazırlayabilir.Yüksek protein düşük lif oranı içeren şekilde beslenmekten kaçınmakgerekmektedir. Özellikle yiyeceklerin çok fazla tuzlu tüketilmesi böbreklerdenatılan kalsiyum miktarını artırır ve böbrek taşı riskini önemli ölçüde artırır.
• Sindirim sistemi ameliyatı geçiren kişilerde risk oranı artabilmektedir.
• Kilolu ve obez kişilerde böbrek taşı oluşabilir.
• Polikistik böbrek ya da başka bir kistik böbrek hastalığı olan kişilerdeböbrek taşı oluşma oranı daha fazladır.
• Tek böbrekli olmak böbrek taşı oluşma riskini artırabilmektedir.
• İdrarda sistin, oksalat, ürik asit veya kalsiyum oranlarının artmasınaneden olan rahatsızlıklar böbrek taşı oluşumu riskini artırır.
• Sıvı birikimini azaltmak için kullanılan ilaçlar, kalsiyum bazlıantasitler, bazı antibiyotikler ve ilaçlar böbrek taşı oluşumuna zeminhazırlayabilir.
• Çok sık idrar yolu enfeksiyonu geçirmek, Crohn hastalığı, renal tübülerasidoz, hiperparatiroidizm, medüller sünger böbrek ve Dent hastalığı gibirahatsızlıklar böbrek taşı oluşumu riskini artırır.
• Uzun süre D vitamini ve kalsiyum takviyesi kullanmak böbrek taşlarınınoluşumuna katkıda bulunabilmektedir.

BÖBREKTAŞI TEŞHİSİ

Böbrek taşının teşhisinde üroloji doktorunundetaylı muayenesi önemlidir. Böbrek taşının belirtileri üroloji doktoru içinçoğu durumda yeterli olabilmektedir. Bununla birlikte böbrek taşı teşhisinintam olarak netleştirilebilmesi için bir takım tetkikler yapılabilmektedir.

• Kan testi: Böbreklerin doğru çalışıp çalışmadığının kontrolünü sağlamak için kantesti yapılabilir. Özellikle kandaki ürik asit ve kalsiyum gibi böbrek taşıoluşumunda etkili olabilecek maddelerin oranları incelenir.
• İdrar testi: İdrarda kan ve enfeksiyon varlığı belirlenebilir. Böbrek taşına eşlikedebilecek hastalıkları belirlemek ve teşhisi netleştirmek için idrar testleriönemli ayrıntılar verebilir. Ayrıca 1 günlük idrar toplama testleriuygulanabilir. İdrar toplama testiyle idrarda taş oluşumuna neden olabilecekveya engelleyecek maddeler belirlenebilir.
• Görüntüleme yöntemleri: Görüntüleme yöntemleri ile böbrektaşlarına teşhis konulabilir. Böbrek taşlarının görüntüleme yöntemleri ileteşhisinde farklı yöntemler kullanılabilir.
• Bilgisayarla Tomografi: Küçük taşlar dahil böbrek veya idrar yolundaki taşların yeri veboyutu belirlenebilir. Bilgisayarlı tomografi ile böbrek ve çevre organlardafarklı bir rahatsızlık olup olmadığı da belirlenebilir.
• Ultrason: Yüksek frekanslı ses dalgalarının kullanıldığı ultrason yöntemi ile böbrektaşlarıyla ilgili bilgi elde edilebilir. Hızlı ve güvenilir sonuçlaralınabilmektedir. Çok küçük taşlar ve idrar yoluna girmiş taşlar ultrasonyöntemi ile bazen gözden kaçabilir. Ancak Ultrasonografi radyasyona maruzkalınmaması için hamilelerde tercih edilmektedir.
• İntravenöz ürogram (IVU) veya intravenöz piyelogram (IVP): Damardan kontrast maddeverilmesinin ardından böbreklerin süzme işleminin röntgen ile kontrol edilmesiesasına dayanmaktadır. Ancak son yıllarda tercih edilen bir yöntem değildir.
• Böbrek taşı analizi: Daha önce idrar yoluyla atılan bir taşınüroloji doktoruna götürülmesi ile taşın iç yapısının hangi maddelerden oluştuğutest edilebilir. Gazlı bez, çorap veya süzgece idrar yaparak atılan taştoplanabilir.Taşın laboratuvarda incelenmesi ile yeniden taşoluşumunu engelleyecek tedavinin uygulanması konusunda doktora fikir verir.

BÖBREKTAŞI TEDAVİSİ

Böbrek taşı tedavisi taşınbulunduğu bölge, büyüklüğü ve tipine göre farklılık gösterebilmektedir. Böbrektaşlarının birçoğu özellikle 4 mm. ’den daha küçük olanlar idrar yolu ile kendikendine vücuttan atılabilirler. Ancak küçük böbrek taşları da şiddetli ağrılaraneden olabilmektedir.

Küçük böbrek taşlarında evdeuygulanabilecek tedaviler uygulanabilir. 

• Su tedavisi: Gün içinde yeterli su tüketimi böbrek taşının oluşmasında etkili roloynadığı gibi oluşan taşın düşürülmesinde de etkili olabilmektedir. Günde 2 – 3litre su içmek, üriner sistemin yıkanmasına yardımcı olabilir. Özellikle idrarrengi sarı veya koyu olan hastaların berrak bir idrar rengine ulaşana kadaryeterli miktarda su içmeleri önemlidir. Daha önce sistin böbrek taşı olanhastaların daha da fazla su tüketmeleri gerekir. İdrar kaçırma, idrar sıklığıveya böbrek yetmezliği gibi farklı rahatsızlıkları olan hastaların su tüketimikonusunda doktora danışmaları gerekir.
• İlaç tedavisi: İdrar yollarından geçebilecek boyuttaki taşların daha rahat düşürülebilmesiiçin buradaki kasları gevşeten farklı ilaçlar kullanılabilir. Kaslarıngevşemesiyle böbrek taşı daha hızlı ve daha ağrısız düşürülebilir. Böbrektaşının düşürülmesi sırasında yaşanan böbrek taşı ağrısına yönelik ağrı kesiciilaçlar kullanılabilir. Bazı hastalarda yaşanan bulantı kusma gibi etkilerekarşı da ilaç kullanılması faydalı olabilmektedir.

İdrar yollarından geçemeyecekkadar büyük olan taşlar için farklı tedavi yöntemleri uygulanmaktadır.

• Ses dalgaları ile böbrek taşının kırılması(SWL)

Böbrek taşının bulunduğu bölge vebüyüklüğüne bağlı olarak şok dalga tedavisi taş kırma yöntemikullanılabilir. Vücudun dışından böbrek taşının parçalanmak için güçlütitreşimler oluşturan ses dalgaları kullanılmaktadır. Kırılan böbrek taşıparçaları idrar ile vücuttan atılır.

İşlem böbrek taşının büyüklüğü vebulunduğu bölgeye ve kullanılan cihaza göre 30-45 dakika sürebilmektedir. Sesdalgaları ile böbrek taşının kırılması çok şiddetli olmamakla birlikte ağrıyaneden olabileceği için sedasyon veya hafif anestezi altında gerçekleştirilir.Hasta aynı gün evine gönderilir. Ameliyatsız taş kırma yöntemi olarak bilinenses dalgaları ile böbrek taşının kırılması yöntemi genellikle 2 cm’den küçükböbrek taşlarda başarı sağlamaktadır.

• Üreteroskopi (Retrograd İntrarenal Cerrahi-RİRC)

Böbrek içindeki taşlarıkıvrılabilir ve ince aletler kullanarak, laser yardımıyla taş kırma yöntemidir.Kıvrılabilir cihazla idrar yolu uç kısmında direkt girilir, üretra, mesane veüreter geçilerek böbreğe ulaşılır. Taşın boyutu ve bulunduğu bölgeye göre taşbütün olarak çıkartılabilir. Çıkartılamayacak kadar büyük olan taşlar bulunduğuyerde holmium lazer kullanılarak küçük parçalara ayrılarak idrar yoluylaatılması sağlanır.

Böbrek taşının retrogradintrarenal cerrahi yöntemiyle kırılması veya çıkarılması esnasında herhangi birkitle ya da şüpheli oluşuma rastlanılırsa biyopsi alınabilir veya endoskopiktemizleme işlemi aynı seansta gerçekleştirilebilir.

Böbrek içi lazerle taş kırmaişlemi genel anestezi altında gerçekleştirilir. Kırılan taşın kırıntılarınınmesaneye akması için genelde böbrekten mesaneye uzanan bir tel(DJ stent)kullanılabilir.

Üreteroskopi ve Retrogradİntrarenal Cerrahi (RİRC) sonrası komplikasyon oranı ve hastanede yatış süresidüşüktür. Ancak operasyon süresinin uzaması ve ikinci bir operasyon yapılabilmeihtimali dezavantajları arasında sıralanabilir. İşlem sonrası mukozayaralanması, idrarda kan görülmesi, işlem sonrası ateş gibi komplikasyonlargörülebilir ve genellikle herhangi bir müdahale gerektirmemekte bazen medikaltedavi gerekmektedir. 

Her hangi bir ameliyat kesisiyapılmadan işlemin idrar kanalından girilerek yapılması en büyük avantajlarıarasındadır. Bu sayede hastalar daha kısa sürede ev ve sosyal yaşamlarınadönebilmektedir.

Üreteroskopi (Retrograd İntrarenalCerrahi-RİRC) işlemi;

• 2 cm’den küçük böbrek taşı olanlar
• 2 cm’den büyük böbrek taşı olmasına rağmen olmakla ameliyata uygun olmayanhastalar
• Böbrek taşının yanında üreter taşı olan uygun hastalar
• Kanama bozukluğu olan veya pıhtılaşmayı engelleyen ilaç kullananlar
• İleri derece obezler
• İskelet sisteminde bozukluk olan hastalar
• Böbrek anomalisi olan hastalarda daha fazla tercih edilmektedir.
• Perkütan Nefrolitotomi(PNL) Kapalı bir yöntem olan PerkütanNefrolitotomi 2 cm’den daha büyük ve kompleks böbrek taşlarının tedavisindekullanılır.
• Zorluğu nedeniyle bu konuda eğitim almış tecrübeli üroloji doktorlarıtercih edilmelidir.
• PNL ameliyatı genel anestezi altında gerçekleştirilir.
• Hasta ameliyat masasına yüz üstü yatırılır.
• Sırt bölgesinde açılan küçük bir kesiden böbreğe bir tüp yerleştirilir.Tüpün bir ucu cilt dışında bırakılır
• Üroloji doktoru tüpün içinden nefroskop denilen optik kamera ve taşınkırılmasını veya alınmasını sağlayacak aletleri geçirerek taşa ulaşır. 
• Çıkarılabilecek büyüklükteki taşlar yerleştirilen tüpten çıkartılır.
• Çıkartılamayacak büyüklükteki böbrek taşları, ses dalgaları, holmium laserveya pnömotik enerji ile kırılarak küçük parçalara ayrılır. Küçük parçalaraayrılar taş emme makinası ile vakumlanabilir veya kırıntılar olarakçıkartılabilir.
• Böbrek taşının tamamen temizlenip temizlenmediğini belirlenebilmesi için işlemsırasında görüntüleme yöntemleri ile teyit edilir.
• Böbreğe yerleştirilen drenaj tüpü genellikle işlemin ardından 1-2 günbırakılır.
• İşlemin ardından hasta 2-3 gün hastanede kalır. Hastaneden taburcuedilmeden önce böbreğe yerleştirilen drenaj tüpü çıkartılır.
• Perkütan Nefrolitotomi işleminden sonra sırttaki küçük keşide ağrıyaşanabilir. Ağrı basit ağrı kesicilerle kontrol altın alınabilir.
• Perkütan nefrolitotomi ameliyatında enfeksiyon, kanama ve diğerkomplikasyon riskleri taşıyabilmektedir.
• Taburcu olduktan sonraki ilk 1 hafta idrarda kan görülebilir.
• Ateş, titreme veya idrardaki kanın uzun süre geçmemesi gibi durumlardaüroloji doktoruna başvurulmalıdır.
• Açık Böbrek Taşı Ameliyatı:

Gelişen teknoloji nedeniyle böbrektaşlarının açık ameliyatı günümüzde çok az yapılmaktadır. Çok büyük birtaş veya anormal anatominin olduğu hastalarda uygulanmaktadır. %1’i geçmeyenaçık böbrek taşı ameliyatlarında üroloji doktoru böbrekleri ulaşmak için sırtabir kesi açarak böbrek taşlarına ulaşmaktadır.

• Hiperparatiroidi ameliyatı

Kanda kalsiyum düzeyinin normalsınırlar içinde kalmasını sağlayan tek organ olan paratiroid bezlerininnormalden fazla çalışması böbrek taşı oluşmasına neden olabilir. Bu bezler çokfazla paratiroid hormonu (hiperparatiroidizm) ürettiğinde, kalsiyum seviyeleriyükselerek kalsiyum taşlarının oluşmasına zemin hazırlar. Paratiroid bezlerineyönelik ameliyat kalsiyum seviyelerinin normale dönmesini sağlayıp ve böbrektaşı oluşmasını engelleyebilir.

BÖBREKTAŞI HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR 

Böbrek Taşı Çeşitleri Nelerdir?

Böbrek taşı çeşitlerinin bilinmesitedavi için önemlidir. Böbrek taşının çeşidine göre tedavi yönlendirilebilirkentekrarlamaması için alınacak önlemler de belirlenebilir. Böbrek taşı çeşitlerişu şekildedir.

• Kalsiyum Taşları: En sık görülen böbrek taşı çeşididir. Böbrekte oluşan taşlarınbirçoğu, genellikle kalsiyum oksalat formundaki kalsiyum taşlarıdır. Kalsiyumtaşlarının görünümü genellikle ya büyük ve pürüzsüz ya da dikenli ve kabadır.Fındık, çikolata, meyve ve sebzelerde yüksek oranda bulunan oksalat karaciğertarafından da üretilmektedir.
• Beslenme şekli
• Yüksek dozlarda D vitamini takviyesi alamı
• Bağırsak bypass ameliyatı
• Metabolik bozukluklar
• Kullanılan bazı ilaçlar
• Sarkoidoz rahatsızlığı idrarda kalsiyum veya oksalat konsantrasyonunuartırabilir.
• Struvite taşları: Bu böbrek taşları genellikle idrar yolu enfeksiyonlarından sonraoluşmaktadır. Struvite taşları hiçbir belirti vermeden çok hızlı bir şekildebüyüyebilir. Magnezyum, amonyum ve fosfattan oluşan Struvite taşları kadınlardaerkeklerden daha yaygındır.
• Ürik asit taşları: Ürik asit taşları, genellikle idrarın normalden fazla asitik yapıdaolduğu durumlarda oluşur.
• Yeterli miktarda su içilmemesi
• Yüksek proteinli beslenme
• Gut hastalarında
• Vücuttaki normal asit seviyesinden daha yüksek seviyelere neden olankalıtsal hastalıklar
• Kemoterapi gibi durumlarda ürik asit taşları oluşabilir.

Ürik asit, kendi başına taşoluşturabileceği gibi kalsiyum ile de taşlar oluşturabilir.

• Sistin taşları: Sistin taşları nispeten daha az görülen ve sık tekrarlayan böbrek taşıtürüdür. Böbreklerin sistin adı verilen amino asiti çok fazla salgılanmasınaneden olan kalıtsal bozukluktan kaynaklanmaktadır. Erken yaşlarda görülmeyebaşlar ve sık tekrarladığı için böbrekleri yetmezliğe götürebilir.

Böbrek Taşı İçin Hangi DoktoraGidilmelidir?

Böbrek taşları için Ürolojidoktoruna gidilmelidir. Böbrek taşına ne tür bir tedavi uygulanacağı ürolojidoktorunun yapacağı muayene ve tetkiklerin ardından karar verilir. Böbrektaşlarının tedavisinde cerrahi yöntemlerin de bulunduğu göz önüne alarak böbrektaşı ameliyatlarında deneyimli bir üroloji doktoru ve alt yapısı yeterli birhastanenin seçilmesi önemlidir.

Böbrek Taşının Oluşmasını Önlemekİçin Neler Yapılmalıdır?

Böbrek taşlarının oluşma sebebifarklılık göstermektedir. Özellikle beslenme şekline göre alınacak önlemleroluşan böbrek taşına göre farklılık göstermektedir.

Gün içerisinde yeterli miktarda sutüketimi böbrek taşları oluşumunun engellenmesi bakımından ilk sırada yeralmaktadır. Günlük idrar çıkışının üzerinde su tüketiminin yapılması gerekir.Gerekirse üroloji doktoru idrar çıkışının ölçülmesini isteyebilir. Sıcak vekuru iklimlerde yaşayanlar ve sık egzersiz yapan kişilerin daha fazla su içmesigerekir. İdrar renginin berrak olması yeterli su tüketimi yapıldığının işaretiolabilir.

Böbrek taşı çeşidine göre ürolojidoktoru ve diyetisyenle görüşülerek uygun bir beslenme şekli düzenlenebilir.Beslenme düzeni oluşturulurken dengeli beslenme kurallarının unutulmamasıgerekir.

Günlük tuz tüketiminin azaltılmasıböbrek taşı oluşum ihtimalini düşürdüğü gibi hipertansiyon, kalp ve damarhastalıkları başta olmak üzere birçok rahatsızlık riskini de azaltmaktadır.

Böbrek taşı çeşidine göre farklıilaçlar kullanılabilir.

Böbrek Taşı Olanlar NasılBeslenilmelidir?

Böbrek taşı hikâyesi olanhastaların böbrek taşının çeşidine göre farklı beslenme düzenleri oluşturmasıgerekebilir. Beslenme şeklini üroloji doktoru ve diyetisyenle belirlemek endoğru seçenektir.

Kalsiyum oksalat taşı olanhastaların kalsiyumu tamamen kesmesi doğru bir yaklaşım değildir. Kalsiyumsağlıklı diş ve kemik yapısı için gerekli olduğu için doktor tavsiyesi olmadankısıtlamamak gerekir. Kalsiyum oksalat taşı olan hastaların;

• Fındık, badem, yer fıstığı, kaju
• Ispanak
• Buğday Kepeği
• Pancar kökü
• Kuşkonmaz
• Çikolata
• Çilek
• Pırasa, maydanoz, kereviz
• Soya ürünlerinden uzak durması gerekir.

Kalsiyumun, oksalat oranı düşüktahıl, sebze ve meyvelerden elde edilmesi daha sağlıklı bir seçenektir.

Tuz tüketiminin artması böbrektaşı oluşumuna tetikleyebilir. Tuzun içinde bulunan sodyum pek çok konserve vepaketlenmiş hazır gıdada da bulunabilir.

Hayvansal proteinin sınırlıtüketilmesi önemlidir. Protein ihtiyacının hayvansal proteinden elde edilmesibazı tür böbrek taşı oluşma riskini artırabilir.

• Kırmızı ve beyaz et ile sakatat
• Yumurta
• Balık ve deniz ürünleri
• Süt, peynir gibi hayvansal protein tüketimini sınırlamak önemlidir.

Ancak yeterli miktarda proteinalımı da önemlidir. Hayvansal proteinlerin yerine, genellikle proteinbakımından yüksek, oksalat bakımından düşük olan kuru bezelye ve mercimeklertercih edilmelidir. Hayvansal proteinin aşırı tüketilmesi ürik asit taşlarınınoluşmasını tetikleyebilir.

Böbrekleri koruyacak yiyeceklernelerdir?

• Fesleğen
• Kereviz
• Elma
• Üzüm
• Nar
• Karpuz

B6 Vitamini (piroksin) takviyeleride taş oluşumundan korunmada etkilidir. Barbunya fasulyesi kaynatma suyu,böbrek taşı problemlerini önlemek için etkili bitkisel tedavilerden biriolabilir.

Çocuklarımda böbrek taşı olacakmı?

Böbrek taşının bazı nedenlerikalıtsal özellik gösterebilir. Böbrek taşı olan bir kişinin çocuklarında böbrektaşı görülme olasılığı daha yüksektir.

Böbrek taşları böbreklerime zararverebilir mi?

Böbrek taşları özellikle uzun süretedavi edilmezse böbreklerde hasara neden olabilir. Tekrarlayan böbrek taşlarıciddi enfeksiyonlara neden olursa, tıkayıcı özellik gösterirse ve tedavide geçkalınırsa böbrek kaybına bile yol açabilmektedir.

Böbrek taşında ameliyat ne zamangereklidir?

Her böbrek taşı için ameliyatgerekli oymayabilir. Artmış su tüketimi, ilaç tedavisi gibi önlemlerle düşmeyenböbrek ve idrar yolu taşlarında ameliyat gündeme gelebilir.

• Şiddetli ağrı ve enfeksiyona neden olan böbrek taşları
• Kendi başlarına düşmesi mümkün olmayan büyüklükteki böbrek taşları
• Kanamaya neden olan böbrek taşları
• Böbrek hasarına yol açabilecek böbrek taşları ameliyat edilmelidir.
• Tam tıkanma yapan taşlar