Boğmaca

Boğmaca, hızlı gelişenbulaşıcı bir solunum yolu enfeksiyon hastalığıdır. Her yaşta görülebilir ancak1 yaş altı bebeklerde boğmaca, ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bunedenle karma aşı kapsamında boğmaca aşısı da rutin aşı takviminde yer alır.

Dört yaşındaki çocuklar veergenlik çağındaki çocuklar ile, küçük çocuklarla birlikte yaşayan veya onlarayönelik iş yapan yetişkinlerin ilave dozlara ihtiyaçları vardır.

Hastalık, boğazın Bordetellapertussis adı verilen bakterilerle enfekte olması sonucu ortaya çıkar. Üstsolunum yolu enfeksiyonu şeklinde başlar ve genellikle düşük ateş, titreme,öksürük görülür. Sonrasında şiddetli öksürük nöbetleriyle seyreder.

Hastalığın ağırlığı çocuğunyaşına göre değişir. Erken yaşta bulaşırsa hastalık ağır ilerler ve ciddisorunlara neden olabilir. Boğmaca, zatürre riski ve beyin iltihabına nedenolabilen ciddi bir rahatsızlıktır.

Boğmaca enfeksiyonu damlacıkyoluyla bulaşır. Virüsü taşıyan kişilerin öksürmesi ya da hapşırmasıylabakteriler havaya karışıp solunum yoluyla diğer kişilere bulaşır. Boğmacatanısının kesinleşmediği dönemde bulaşıcılığı daha yüksektir.

İkinci dönemindebulaşıcılığı daha az olmakla beraber risk hala vardır. Aşı, boğmacaya karşıyaşam boyu koruma sağlamaz ve koruma kimi zaman eksik kalır. Bu nedenlerdendolayı bebeklerin öksüren ve hasta kişilerden uzak tutulmaları gerekir.

Aşıyla korunmayan kişilerinboğmacalı bir kişiyle karşılaşınca hastalığa yakalanma riski yüzde 50’yevarmaktadır. Özellikle boğmacalı bir hasta ile aynı evi paylaşanlar riskaltındadır.

Tedavi edilmemesi durumundaboğmacalı bir kişi, öksürüğün başlamasından sonra üç hafta boyunca hastalığıbaşkalarına geçirebilir.

Mikroba maruz kalmakla hastaolmak arasındaki süre genellikle yedi ila on gün arasındadır; ancak bu süre üçhafta kadar da olabilir.

Boğmaca üst solunum yoluenfeksiyonuyla kendini gösterir. Kuluçka dönemi 5-21 gündür. İlk evresinekataral evre denir, üst solunum yolu enfeksiyonu şeklindedir ve 1-2 haftasürer. Başlangıçtaki belirtileri nezle şeklindedir. Bunlar; genellikle hafifateş, titreme, burun akıntısı, yorgunluk, burun tıkanıklığı, kuru öksürük ve hapşırıktır.

Üst solunum yoluenfeksiyonuna yönelik burun damlası, ateş düşürücü gibi ilaçlarla önlemalınmasına rağmen genelde ikinci haftadan sonra şiddetli öksürükle seyredenyeni bir dönem başlar. Şiddetli öksürük nöbetleri (paroksizmal evre) 2-4 haftasürer. Uzun süren şiddetli öksürük nöbetleriyle başlar ve derin nefeskesilmeleri ve hırıltı olabilir. Genellikle geceleri gelir. Birbiri ardınasıralanan öksürüklerden oluşur ve kusmayla sonuçlanabilir.

Boğmaca küçük çocuklarda çokciddi olabilir. Öksürük nöbetleri sırasında çocukta morarama olabilir, nefesalması durabilir ve havale geçirebilir.

Yoğun öksürükten zorlanmanedeniyle göz içinde kanama görülebilir. Uzun süren öksürük nöbetlerindendolayı beynin oksijensiz kalma ihtimali de vardır. Paroksizm evresindekibelirtiler çocuğun yaşamını etkileyecek kadar ağır bir süreç olabilir. Buyüzden yenidoğanlar gözlem altında kalmalıdır.

Hastalık daha büyük yaşlardakiçocuklar ve yetişkinlerde, tedaviye karşın haftalarca süren öksürük nöbetleriile daha hafif seyredebilir.

İyileşme dönemi: 1-3 haftasürer. İyileşme evresinde ikinci dönem belirtileri gerilemeye başlar. Kişinormale dönmeden önce öksürükte azalma görülür.

Boğmaca hastalığı bir çocuğabulaştığında bulgular ilk 15 gün daha hafif, diğer 15 gün ise ağır öksürüklereneden olur. İyileşme dönemi olarak adlandırılan son bir ayda ise giderekazalır.

İyileşme evresinde yine deöksürük nöbetleri devam edebilir. Üst solunum yolu enfeksiyonu dışındaboğmacaya bağlı; uyuklama, havale nöbeti, zatürre riski görülebilir. Bubelirtilere karşı hasta, doktor tarafından yakından izlenir.

Hekimin yapacağı fizikmuayene ve virüsün varlığını saptamak için burundan sürüntü ve kan örneğialınır.

Boğmaca, yenidoğanlardayoğun bir tedavi gerektirir ve hastanede tedavi edilmelidir. Bunun nedeniöksürük nöbetlerinden dolayı bebeğin solunumunun durması ve beyninin zarargörmesi ihtimalidir. Diğer yaşlarda antibiyotik tedavisi uygulanır ve hastaizlenir.

Yoğun öksürük nöbetlerinde,nefes açıcı buhar ilaçları verilir. Bol sıvı alınması, istirahat edilmesi, havayollarının açık tutulması önemlidir. Ağrı kesiciler alınabilir. Öksürükilaçları ise çocuklarda etkin değildir ve kullanılmamalıdır.

Tedavide kullanılan ilacınen büyük amacı hastalığın bulaşıcılığını engellemektir. Tedavide kullanılanantibiyotikler kullanmaya başladıktan 5 gün sonra bulaşıcılığı azaltır veyatamamen ortadan kaldırabilir. Kişi antibiyotik tedavisi görmediği zaman dabulaşıcılık 20 güne kadar sürebilir.

Ülkemizde boğmaca aşısı beşlikarma aşı: Difteri-Boğmaca-Tetanoz-Hib- Çocuk Felci (DaBT-Hib-İPA) olarak 2, 4ve 6. Aylarda yapılır. 18. aydan sonra tekrarlanır.

Boğmacadan temel korunmayöntemi aşıdır ve rutin aşı takvimine uyulmalıdır. Ayrıca sağlık çalışanları,küçük çocuklarla birlikte yaşayan veya çocuklarla çalışanlar, çocuk sahibiolmayı planlayan kadınlar ve bağışıklığı bastırılmış insanlarla birlikteyaşayan kimseler başta olmak üzere, yüksek risk grubunda olan kişilereönerilmektedir.

Aşı, boğmacaya karşı yaşamboyu koruma sağlamaz ve koruma kimi zaman eksik kalır. Bu nedenler bebeklerinöksüren ve hasta kişilerden uzak tutulmaları gerekir.

Hamilelik planlayan anne vebaba adayı aşı olmalıdır,

Boğmaca hastası bir kişi ileyakın temas halindeyseniz, özellikle aynı evdeyseniz hastalığın belirtilerinedikkat edin. Bulaşmayı önlemek için doktor kontrolünde antibiyotik tedavisiuygulanabilir.

Boğmaca hastası olanlarınerken dönemde tedavi olması ve hastalığı bulaştırabilecekleri çocukların olduğuortamlardan uzak durması gerekir.

Üç haftadan fazlaöksürüyorsanız, öksürüğünüz daha da şiddetli ve kötü durumdaysa vakitkaybetmeden doktora başvurunuz.

Eğer uzun süre nefessizkalma ve boğulma hissi, solunum kesildiği sırada soluk mavi cilt, nöbetler vezatürre belirtileri varsa en yakın acil servise başvurunuz.

Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ

ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

KudretInternational Hospital