Buerger hastalığı nedir?
Buerger hastalığı, kol ve bacaklardaki atardamarlarda ve toplardamarlardagörülen nadir bir hastalıktır. Bilimsel olarak tromboangiitis obliteransolarak da adlandırılan Buerger hastalığında kandamarları iltihaplanır, şişer ve kan pıhtılarının oluşumu nedeniyledamar tıkanıklıkları gelişir. Bu durum bir süre sonra cilt dokularına zararverir, yok eder ve ilerleyen zamanlarda enfeksiyon ile kangrene kadar ilerleyebilenciddi komplikasyonlara yol açar. Buerger hastalığı öncelikli olarak ellerde veayaklarda ortaya çıkar. Daha sonra kollara, bacaklara hatta daha genişalanlara yayılabilir. Yapılan araştırmalar bu hastalığa sahip olan hastalarıntümünün tütün ürünleri kullandığını ortaya koymuştur. Bu nedenle hastalığınönlenebilmesinin veya tedavi edilebilmesinin en önemli ön koşulu tütünürünlerinin kullanımını bırakmaktır. Hasta bireylerin tütün kullanmaya devametmeleri halinde bir uzvun veya tamamının amputasyonu gerekli olabilir.Amputasyon yapılmadığı durumlarda hastalık daha geniş alanlara yayılarak çokdaha ciddi durumlara yol açabilir. Sonuç olarak daha büyük çaplı amputasyonlarıgerekli kılabilir ve hatta yaşamı tehdit edebilir. Hastalık tüm yaş veyaırk gruplarını etkiler. Bunun yanında 40-45 yaş arası Asyalı veya Orta Doğuluerkeklerde görülme olasılığı diğer yaş gruplarına ve coğrafi bölgelereoranla daha yüksektir.
Buerger hastalığı belirtileri nelerdir?
Buerger hastalığının hemen hemen tüm hastalarda ortak olarak görülenkarakteristik belirtileri mevcuttur. Genellikle hastalığın ilk belirtisiel ve ayaklardan kollara ve bacaklara yayılan ağrılardır. Başlardadaha hafif olan ağrı hastalığın ilerlemesiyle birlikte şiddetlenir. Ağrılaryürürken topallamaya neden olabilir ve dinlenirken yoğunluğu daha çokhissedilir. Hastaların stresli zamanlarında veya üşüdüklerinde ise ağrıdayanılmaz bir hal alabilir. Tüm bunların yanında el ve ayaklarda birtakımdeğişiklikler de meydana gelir. Bu değişiklikler;
- Cildin soluk, kırmızı veya mavi renkte görünmesi,
- Cildin incelmesi veya parlaklaşması,
- Saçların seyrekleşmesi veya dökülmesi,
- Ellerde veya ayaklarda üşüme, uyuşma ve karıncalanma olarak görülür.
El ve ayaklardaki belirtilerin yanında el ve ayak parmaklarında ağrılı veaçık yaralar oluşabilir. Parmaklar üşüdüğünde solgunlaşır ve derinin hemenaltındaki damarlarda şişlikler meydana gelir. Bu durum çoğunlukla kandamarındaki bir pıhtıya işaret eder. Kan damarlarında ciddi sorunlara yol açanBuerger hastalığı güç ve kuvvet kaybına da yol açar. Hasta bireyler zamanlaeklemlerini istedikleri gibi hareket ettiremezler ve hareket kısıtı ortayaçıkar. Ortaya çıkan bu kısıtın sebebi de kan akışının artık eklemlerdeazalmasıdır. Bu aşamadan sonra acil tedavi gerekir ve tedavinin geciktirilmesi amputasyonayol açabilir.
Buerger hastalığı hastalığı nedenleri nelerdir?
Hastalığın kesin nedeni bilinmemekle birlikte tütün kullanımının Buergerhastalığını tetiklediği bilinmektedir. Ancak bilimsel olarak tütünün hangikomplikasyonlardan dolayı buna neden olduğu bilinmemektedir. En yaygın görüş,tütün içindeki kimyasalların kan damarlarının iç yüzeyini tahriş ederekşişmelerine neden olması ile iltihaplanma ve pıhtılara yol açmasıdır. Bazıuzmanlar ise hastalığa genetik bir yatkınlığın neden olabileceğinidüşünmektedirler. Hastalığın, vücudun bağışıklık sisteminin yanlışlıklasağlıklı dokulara saldırarak otoimmün tepkilerden dolayı kaynaklandığı görüşüde yaygındır. Sigara kullanmanın yanında puro, çiğneme tütün ve nargile deolmak üzere pasif içicilik de hastalığı tetikleyebilir. Günde yarım pakettenfazla sigara kullananlarda risk oranı daha yüksektir. Sigara içmenin yaygınolduğu Akdeniz, Orta Doğu ve Asya bölgelerinde Buerger hastalığı yoğun olarakgörülür. Ayrıca kronik diş eti hastalıkları ve iltihaplanmaları bu hastalık ileilişkilendirilir. Ancak kesin nedeni henüz belli değildir. Ayrıca kadınlaraoranla erkeklerde Buerger hastalığı daha fazla görülür. Bu erkeklerinkadınlardan daha çok sigara kullanmasına bağlanabilir.
Buerger hastalığı tanısı nasıl konulur?
Buerger hastalığını doğrudan teşhis edecek spesifik bir test henüzbulunamamıştır. Genel olarak doktorlar diğer olasılıkları ortadan kaldırmak vebu hastalığı teşhis etmek amacıyla birtakım testlere başvurur. Bu testlerin enyaygınları arasında kan testleri vardır. Belirli maddelerin kandakimiktarlarına bakılarak Buerger hastalığı ile benzer belirtiler gösterendiğer hastalıklar ekarte edilir. Skleroderma ve lupus gibi otoimmünhastalıklar, kan pıhtılaşması sorunları ve diyabet gibi hastalıklarındışlanması kan testleri ile mümkündür. Kan testleri dışında “AllenTesti” olarak adlandırılan ve kan akışının kontrolü için kullanılan basitbir dizi test yapılır. Doktor bunu uygularken hastanın yumruğunu sıkmasınıister ve ele kan akışını sağlayan damarlara baskı uygular. Daha sonra hastanınyumruğu açılır ve doktor, atardamar ile diğer damarlar üzerindeki basıncıkaldırır. El renginin ne kadar sürede normale döndüğü Buerger hastalığıkonusunda fikir verebilir. Anjiyogram, arterlerin durumunu görmekte doktorayardımcı olur. Anjiyogramın MRI veya BT ile birlikte kullanılması, damarlarınüç boyutlu bir görüntüsün elde edilmesini sağlar. Bunun dışında atardamariçerisine bir kateter yerleştirilerek de damarların görüntüsü elde edilebilir.Damarların görüntüsünün incelenmesiyle herhangi bir arter tıkanıklığı veyaanormallik kolaylıkla tespit edilebilir. Buerger hastalığı her zaman bütünuzuvlara aynı anda yayılmaz. Ancak bu testler hastalığın erken evrelerde teşhisedilmesinde faydalıdır. Erken evrelerde teşhis edilebilen hastalığıntedavisinin başarılı olmasının oranı daha yüksektir.
Buerger hastalığı tedavi yöntemleri nelerdir?
Sigara ve tütün ürünlerini bırakmak Buerger hastalığının ilerlemesininönüne geçer. Direkt olarak bir tedavi yöntemi değildir ancak hastalığınınilerlemesinin yavaşlatılması uygulanacak tedavilerin daha başarılı olmasınısağlar. Günde içilebilecek birkaç sigara bile hastalığın ilerlemesine nedenolur. Bunun dışında hastalığın tedavisi için farklı birkaç yaklaşım dahamevcuttur. Kan damarlarının genişlemesini, kan akışının iyileştirilmesini vekan pıhtılarının ortadan kaldırılmasını sağlayacak ilaçların kullanımıönerilir. Kollarda ve bacaklarda kan akışını arttırmak için aralıklı olarakkollar ve bacaklar sıkıştırılabilir. Eğer enfeksiyon çok yayılmış ve eklemlerekan akışı durmuşsa ampütasyon veya koşullara göre sinir ameliyatı dauygulanabilir. Ampütasyonun yapılmadığı durumlarda ağrılar dayanılmaz olabilirve kangren diğer bölgelere yayılabilir. Bu da ilerleyen safhalarda daha büyükuzuvların kaybına yol açar. Kan damarlarının büyümesini sağlayan ve yeni yenikullanılan ilaçlar da hastalığın tedavisinde kullanılmaya başlanmıştır. Yapılanaraştırmalar Buerger hastalığı olan bazı bireylerde bu ilaçların faydalıolduğunu göstermiştir. Ayrıca kan damarlarına takılan ince bir kateter ile kanakışının yeniden sağlanması denenebilir. Bununla birlikte, endovasküler tedaviadı verilen bir prosedür uygulanabilir. Ancak her iki tedavide geçmişte çokfazla olumlu sonuç vermediğinden tercih edilmemektedir.
Buerger hastalığının en iyi tedavisi önleyici olarak tütün ürünlerininkullanımının bırakılmasıdır.