ÇocukKalp Hastalıkları
Çocuklarda görülen kalphastalıklarının doğru tanısı ve zamanında tedavisi çok önemli ve hayatkurtarıcıdır.
Vücudumuzdaki tüm organlariçin gerekli olan oksijen kandaki kırmızı kürelerin içinde bulunur. Kalp,vücudumuzdaki organlara kanın taşınmasını sağlayan pompadır. Ayrıca vücuttakullanıldıktan sonra oksijeni azalmış olan kanı akciğerlere pompalayarak tekraroksijenlenmesini sağlar.
Normal kalp dört odacıktanoluşur. Üst kısmında bulunan iki odacık (atriyum) sayesinde kanı toplar, altkısmında bulunan iki odacık (ventrikül) sayesinde ise bu kanı pompalar. Kalbinsağ tarafı akciğerlere, sol tarafı ise vücuda kan pompalamakla görevlidir.Vücuda pompalanan kanın içindeki oksijen kullanıldıktan sonra toplardamarlarlakalbin sağ tarafında toplanır ve akciğerlere tekrar oksijenlenmek üzeregönderilir. Kalbin normal çalışması için bu odacıklar, kas yapısındaki duvarlar(septum) ve kapaklar ile birbirinden ayrılır. Kalbin sağ ve sol tarafındaikişer kapak bulunur (sağda: triküspid kapak ve pulmoner kapak; solda: mitralkapak ve aort kapağı).
Sanılanın aksine, kalphastalığı sadece erişkinlerin hastalığı değildir. Çocuklarda da kalp hastalığıgörülebilir. Bunların çoğunluğu doğuştan kalp hastalıklarıdır. Daha seyrekolarak akut eklem romatizması veya Kawasaki hastalığı gibi durumlardan sonra dakalp hastalığı edinilebilir.
Bebek anne karnındayken, ilküç ayda kalp gelişimini tamamlar. Bu gelişim sırasında oluşabilecek sorunlarkalbin normal gelişimini engelleyebilir, odacıklar arasında delik oluşmasına,damarlarda veya kapaklarda darlıklara, yetersizliklere neden olabilir. Bazenkalp odacıklarının oluşumunda ve damar bağlantılarında daha karmaşıkbozukluklar da görülebilir. Kalbin anne karnında normalden farklı gelişmesindenkaynaklanan ve doğuştan itibaren olan bu hastalıklara “doğuştan (konjenital)kalp hastalığı” denir. Bu hastalıkların çoğu doğumdan sonra ilk yıl içindebelirti verir. Bazen hastalık doğuştan beri olsa da, belirtileri daha sonrakiyıllarda ortaya çıkabilir.
Doğuştan kalphastalıklarının gelişiminde birçok faktör rol oynar, ancak hastaların sadece%10’unda neden kesin olarak belirlenebilmektedir. Genetik bozuklukların yanısıra, gebelikte kalbin gelişimi sırasında olumsuz rol oynayabilecek çevreselfaktörler de etkilidir. Bilinen çevresel riskler arasında annede şekerhastalığı veya romatizma hastalığının olması, gebelik sırasında enfeksiyongeçirilmesi (örneğin kızamıkçık), ilaç kullanılması yer alır. Genetikbozukluklar aile içinde kalıtım gösterebileceği gibi, annenin gebelik yaşınınileri olmasına bağlı olarak sadece o bebekte de görülebilir.
Doğan her yüz bebektenyaklaşık olarak birinde doğuştan kalp hastalığı bulunma riski vardır. Bu riskçeşitli genetik ve çevresel etkilere göre değişebilir. Örneğin ailede birdenfazla kişide doğuştan kalp hastalığı varsa, bu hastaların akrabalık dereceleriyakınsa (örneğin kardeş veya ebeveyn hastaysa) ailede hastalığın tekrarlamariski %1’den daha yüksektir. Ancakailedeki erişkin kişilerde görülen koroner kalp hastalığı doğuştan kalphastalıkları açısından bir risk oluşturmaz.
Doğuştan kalphastalıklarının hepsi doğumdan itibaren bulunmasına rağmen hastalığın cinsi vederecesine göre bulgular farklı zamanlarda ortaya çıkabilir. Büyük çoğunluğubebeklikte belirti verir. Bir bebeğin sık ve zor nefes alması, annesini emerkenzorlanması ve yorulması, kilo alamaması, ağız çevresinde, dilde ve tırnakdiplerinde morarma olması, sık akciğer enfeksiyonu geçirmesi doğuştan kalphastalığı belirtisi olabilir. Bu bulguların hepsinin her zaman birlikte olmasıgerekmez. Belirtilerin bir kısmı ebeveynler tarafından fark edilebilse de çoğuzaman bebeği takip eden çocuk doktorunun dikkatini çeker. Bazı bebeklerde isebu belirtiler olmadan doktorun duyduğu üfürüm nedeniyle kalp hastalığı araştırılır.Büyük çocuklarda bulgular bayılma, göğüs ağrısı, çarpıntı, yaşıtlarına göreçabuk yorulma şeklinde olabilir.
Doktor çocuğunuzun kalbinidinlediğinde kapakların kapanma seslerini net olarak duyar. Kalpte bu seslerindışında üfleme şeklinde farklı bir sesin bulunmasına “üfürüm” denir. Şiddetliüfürümler bir kalp hastalığının belirtisi olabilir fakat çocuklarda duyulanbütün üfürümler her zaman kalp hastalığına bağlı değildir. Hafif üfürümlerinçoğu “masum üfürüm” denen ve sağlam kalpte de duyulabilen üfürümlerdir. Bazenüfürümün masum olup olmadığı kulakla dinlenerek ayırt edilemez veekokardiyografi gibi başka tetkiklere ihtiyaç duyulabilir.
Çocuğunuzda gözlediğinizbazı belirtilerden veya çocuk doktorunuzun bulgularından dolayı kalbinde birsorun olduğu düşünülüyorsa, tanının kesinleştirilebilmesi ve gerekiyorsatedavinin planlanarak yönlendirilmesi için bir çocuk kardiyoloğunabaşvurmalısınız.
Tanı için en sık kullanılanyöntem ekokardiyografidir.
Ekokardiyografi (EKO):Ultrason dalgaları kullanarak kalbin yapısını ve işlevlerini inceleyen biryöntemdir. Çalışma şekli diğer ultrason aletlerine benzer, radyasyon yaymaz. EKOprobunun ses dalgalarını daha kolay iletip algılayabilmesi için çocuğunuzungöğsüne jel sürülür. İşlem acı veya ağrı vermez fakat küçük çocuklar içinsıkıcı olabilir. Uzun süre istenilen pozisyonda çıplak yatmak istemeyençocuklar EKO sırasında ağlayarak işlemi zorlaştırabilirler. Bunu önlemekamacıyla, EKO için geldiğinizde bebeğinizin tok, altının temiz olmasına dikkatediniz. Yanında ilgisini çekecek, sevdiği oyuncaklar getiriniz. İşlem süresinceçocuğunuzla konuşarak sakinleştirebilirsiniz. Sakin durmayan çocukların ağızdanveya burundan ilaç verilerek sakinleştirilmesi gerekebilir. EKO sonucunudoktorunuzdan aynı gün öğrenebilirsiniz.
Elektrokardiyogram (EKG):Kalbin değerlendirilmesi için kullanılan en hızlı ve basit yöntemlerdenbiridir. İşlem eğitimli bir teknisyen tarafından yapılır. Çocuğunuzun göğsüne,kollarına ve bacaklarına küçük elektrodlar yapıştırılır. Bu elektrodlar EKG cihazınaelektrik kablolarıyla bağlanarak kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Busırada çocuğunuzun sırtüstü ve kımıldamadan yatması gerekir. EKG kalbin ritmihakkında bilgi verdiği gibi bazı doğuştan kalp hastalıklarındaki değişikliklerede işaret eder. EKG doktorunuz tarafından yorumlanır ve sonucu aynı günverilir.
Göğüs röntgeni (TELE):Akciğer filmine benzer. Kalbin büyüklüğünü, şeklini, akciğer damarlarınıgöstererek alttaki kalp hastalığı hakkında kabaca bilgi verir. Film doktorunuztarafından yorumlanır ve sonuç aynı gün verilir.
Egzersiz testi: Hastanedeegzersiz testi yürüyen bir bant üzerinde uygulanmaktadır. Çocuğun verilenkomutları anlayıp uygulayabilir yaşta olması gerektiğinden 5 yaşından büyükçocuklarda yapılır. Tıpkı EKG testinde olduğu gibi elektrodlar yerleştirilerekistirahat sırasında EKG kayıtları alınır, tansiyon ölçülür. Kayıtlar, hızlıyürüyüş şeklindeki yaklaşık 15 dakikalık egzersiz sırasında ve sonraki dinlenmeaşamasında da devam eder. Bu test, egzersiz sırasında yakınmaları olanhastalarda yakınmaların ortaya çıkışını gözlemek amacıyla, bazı ritimbozukluklarında, doğuştan kalp hastalıklarının ameliyattan önce veya sonradeğerlendirilmesinde, çocuğunuzun egzersiz kapasitesini yaşıtlarıylakıyaslamada kullanılabilir. Test sırasında çocuğunuzun rahat giyisiler giymesiiyi olur. Testin sonucu aynı gün belli olur.
Holter testi: Holter cihazı,cep telefonu büyüklüğünde portatif bir kalp monitörüdür, çocuğunuzun kalpritmini 24 saat aralıksız kaydetmeye yarar. EKG testinde olduğu gibi göğseyapışkan elektrodlar ve elektrik kablolarıyla bağlıdır. Test, normal günlükaktivite sırasında kalp ritmini incelemek amacıyla yapılır, bu nedenle Holterkayıt cihazını bir gün boyunca ödünç alarak evinize götürürsünüz. ÇocuğunuzHolter cihazı üzerindeyken okula gidebilir, cihaza zarar gelmesini önlemekkoşuluyla oyun oynayabilir. Kayıtların doğru analiz edilebilmesi için kayıtsırasında oluşan yakınmaların ve yapılan tüm aktivitelerin size verilen birforma kaydedilmesi gerekir. EKG kayıtları bilgisayar ortamında tek tekincelenip değerlendirildiği için sonucu almanız birkaç gün sürebilir.
Kalpkateterizasyonu/anjiografi (Anjiyo): EKO’nun yeterli bilgi vermediği veameliyatın planlandığı hastalarda tanı amacıyla uygulanır. Bazı doğuştan kalphastalıklarında ise ameliyata gerek kalmadan kateter sırasında tedavi demümkündür. Her yaştaki çocuğa hatta yenidoğanlara uygulanabilir. İşlemlersteril ortamda gerçekleştirildiğinden bu sırada çocuğunuzun yanında bulunmanızmümkün değildir. İşlem sırasında çocuğunuzun canının yanmaması için anestezidoktorları tarafından sakinleştirici ve uyutucu ilaçlar verilir. Birçok çocukilaçların etkisiyle yapılan işlemi hatırlamamaktadır. Kateterizasyon kasıktabulunan damara iğneyle girilerek başlar. Daha sonra kateter adı verilen çokince borular damarlar ve kalp odacıkları içine ilerletilir. Buradan basınçölçümleri, kan örnekleri alınır. Gerekli yerlere radyoopak madde verilerekkanın akış yönünü gösteren filmler çekilir. Kateter-anjiografi öncesindeanestezi verecek olan doktor çocuğunuzu muayene eder, kalp doktorunuz işlemiayrıntısıyla anlatarak sorularınızı yanıtlar.
Doğuştan kalphastalıklarının çoğunun tedavisi ameliyatla yapılır. Hastaların bir kısmı erkenmüdahale edilmediği zaman kaybedilebilir. Bunun yanı sıra bazı küçük kalpdelikleri kendiliğinden kapanır, bazıları ise hiç kapanmasa da çok küçükoldukları için ömür boyu ameliyat edilmeden takip edilebilir. Kateter iletedavisi mümkün olan doğuştan kalp hastalıkları da vardır. Kapak ve damardarlıkları kateter sırasında balon ile genişletilebilir, bazı özellikteki kalpdelikleri de kateter yardımıyla kapatılabilir. Her hastalık için farklı tutumgereklidir. Takip ve tedavinin şekline, zamanlamasına izleyen çocukkardiyologunun karar vermesi gerekir. Ameliyat edilecek birçok hastaya EKO’yaek olarak kateter-anjiografi de uygulanır, bulgular çocuk kardiyoloji ve kalp-damarcerrahisi bölümlerinin katıldığı toplantıda tartışılarak konsey kararı alınır.Konsey kararı ameliyatın şeklini ve zamanını belirmeyi amaçlar. Daha sonraameliyatla ilgili ayrıntılı bilgiyi kalp-damar cerrahıyla görüşerek alabilir,tüm sorularınızı yöneltebilirsiniz.
Bazı doğuştan kalphastalıkları kendiliğinden düzelebilir. Bunlar kulakçıklar veya karıncıklararasında bulunan küçük deliklerdir. Ancak bu hastaların da deliğin kapanmasürecinde çocuk kardiyoloğu tarafından düzenli takip edilmeleri gereklidir.
Doğuştan kalphastalıklarının çoğu ameliyatla tedavi edilir. Her hastalık için farklı birzamanlama söz konusudur. Sanıldığının aksine her yaştaki çocuğa kalp ameliyatıuygulanabilir. Bunun için belli bir yaş veya kilo sınırlaması yoktur. Bazı kalphastalıklarında yenidoğan döneminde acil olarak yapılan ameliyat hayatkurtarır. Bazı kalp hastalıklarında ise deliklerin kendiliğinden kapanmapotansiyeli nedeniyle daha uzun süre beklenebilir. Bu hastaların da çocukkardiyolojisi kontrollerine düzenli olarak gitmeleri gereklidir. Takipten çıkanhastalar bazen çok beklenildiği için ameliyat şansını kaybedebilirler.
Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ
ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
KudretInternational Hospital