Çocuklardaİdrar Kaçırma
Çocuklarda idrar kaçırma(enürezis), halk arasında yatak ıslatma olarak bilinen ve dünya var olduktan buyana olan, halen tüm dünyada yaygın olan sağlık sorunlarından biridir. EskiMısır papirüslerinde bile söz edilmektedir. Ne yazık ki bu çocuklar aile vesoysal çevre tarafından baskı ve azarlanmaya maruz kalmaktadırlar. İdrarkaçırma konusundaki bilgi yetersizliği aile ve toplumda enüretik çocuklara karşı yanlış davranışlarayol açmaktadır.
Çocuklarda bedensel,nörolojik ve psikolojik olgunlaşma süresi içinde, 2- 4 yaşlarında önce gündüz,sonra gece idrar kontrolünü sağlayabildikleri görülmektedir.
Eğer bir çocuk 5 yaşındansonra devam eden, en az 3 ay süre ilehaftada en az 2 kez tekrarlayan idrar kaçırması oluyorsa ve sosyal yaşantısıetkileniyorsa tedavi görmesi gereklidir. Fakat idrar söktürücü kullanımıolmamalıdır.
Ülkemizde yapılançalışmalarda 5-18 yaş arasında enürezis sıklığı %25 (her yüz çocuktanyirmibeşinde) görülmektedir. Nadiren erişkinlik döneminde de devam edebilir.
Nedenleri arasında; ailedeidrar kaçırma sorunu olması (herhangi bir bireyde), prematüre doğum, yürüme vekonuşmada gecikme gibi nöromotor gelişimin geri kaldığı durumlar, böbrek veidrar yollarının yapısal bozuklukları, ailesel ekonomik durum, eğitim düzeyi,ebeveyn boşanması gibi ailesel faktörler, ilgisizlik, sevgisizlik, kardeşdoğumu, tuvalet eğitiminin çok geç ya da erken verilmesi, tuvalet eğitimindebaskı, uyku bozuklukları (adenoid hipertrofiye bağlı horlama ve apne atakları),mesane kapasitesi ve mesane sfinkteri uyumsuzlukları ve idrar yoluenfeksiyonları sayılabilir.
Erkek çocuklarda idrarkaçırma eğilimi daha fazladır.
Öncelikle çocuğun işemeeğitimi aldıktan sonraki işeme davranışı, dışkılama özellikleri(kabızlıkolup-olmaması), sıvı alımı, yakın zamanda stresli bir dönem, kardeş doğumöyküsü, yeni gelişen idrar kaçırma ile beraber idrar yaparken yanma, ağrı veidrar koku değişiklikleri olup olmadığı araştırılır. Özellikle tuvalet eğitimialdıktan sonra en az 6 ay boyunca temiz bir dönem geçirdi ve tekrar idrarkaçırmaya başladı ise buna sekonder enürezis denmektedir. Çocuk için aile ilegörüşülür ve yukarıda belirtilen durumların olup olmadığını anlamak için ekolarak aileye işeme çizelgesi, işeme bozuklukları bulguları için özelhazırlanmış çizelgeler verilir. Sonuçları değerlendirilir.
İdrar analizi ve ürinersistem ultrasonografisi (USG), idrar yolu enfeksiyonunu ve idrar yolu ileböbreğin yapısal bozukluklarını gösterir. Mesanenin kapasitesinin,hiperaktivitesinin olup olmadığını anlamak için üroflowmetri, mesane-sfinkteruyumsuzlukları için EMG’li üroflowmetri yapılacak tetkikler arasındabulunmaktadır. Nadiren ürodinami yapılır.
Alınan bilgilere ve yapılantetkiklere göre idrar kaçırma problemi değerlendirilir.
Eğer sadece gece yatakıslatması var, mesane kapasitesi yaşa uygun ise öncellikle işemealışkanlıklarının düzelmesi için, çocuğa işeme eğitimi (üroterapi) verilir.Başarılı olması için çocuk psikiyatrisi desteği alınabilir.
Mesane kapasitesi normal veyaşa göre uygun olan, gece uykusunda idrar çıkışı fazla olan çocuklara sıvıkısıtlaması ile birlikte, gece üretilen idrar miktarı azaltabilecekdesmopressin asetat kullanılabilir.
Uyanma problemi olan,özellikle üst solunum yollarında tıkayıcı, darlık yapıcı bozuklukları (halkarasında geniz eti, burun iç yapısında eğrilik, burun içinde kistler, vb.)olmayan çocuklara, uyarı-alarm tedavisi planlanabilir.
Yakın zamanda stresli dönematlatan, ebeveynleri ile uyum sorunları olan çocuklarda (mesane kapasitesi vesfinkterleri, mesane kas hareketleri normal olan) ise çocuk psikiyatri görüşüönerilmektedir.
Yapılan Üroflowmetri ve EMGtetkiki sonucunda; mesane sfinkter uyumsuzluğu tanısı konulan çocuklarabiofeedback ile tedavi planlanabilir.
Sonuç olarak, basit birsüreğen kabızlığın bile mesane kapasitesinin azalmasına etki ederek idrarkaçırmaya yol açabileceği, verilecek kabızlık tedavisi ile idrar kaçırmanın geçebileceğigibi, uzun süreli takip ve tedavi gerektiren mesane kapasitesinin düşük, mesanekasının hiperaktif, mesane ile sfinkter kası arasındaki uyumsuzluk gibi önemlipatolojilerinde olması idrar kaçırmaya yol açmaktadır.
Kısaca çocuklarda idrarkaçırma her zaman psikolojik kökenli değildir. Eğer çocuğunuzun idrar kaçırmasıvarsa bu onun suçu değildir ve bu durumun getirdiği suçluluk duygusunudüzeltebilmek için kendisi ile mücadele ediyor olabilir. Böyle bir durumdaileri tetkik ve tedavi için öncelikle çocuk hekiminize başvurmanız, onlar uygungörüyor ise Çocuk Nefrolojisi ve Çocuk Ürolojisi uzmanlarına gitmeniziönermekteyiz.
Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ
ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
KudretInternational Hospital