Çocuklardaİştahsızlık

“Hiçbir çocuk inadınedeni ile açlıktan ölmemiştir.”

Green, 1993

Çocuklarda iştahsızlık,çocuğun yemek yemeyi reddetmesi ve önceki dönemlere nazaran daha az yemesi ileortaya çıkan bir durumdur. İştahsızlık ve yemek yeme sorunu olan çocuklarınhassasiyetle izlenmesi gerekir. Ağırlık ve boy persentil değişimleri iyi izlenmeli,değerlerin 3. persentilin altına düşmesi halinde çocuklar, büyüme-gelişmegeriliği açısından incelenmelidir.

Çocukların bir çoğu yemeğekarşı isteksiz, diğer bir deyişle iştahsızken; bazıları yemeyi reddeder ya daseçici davranır. Yemeği reddetme ya da seçici davranma özellikle 2 yaşcivarında sık rastlanan olumsuz yeme davranışlarıdır.

Bazı durumlarda çocuk iyibesleniyordur, ancak ailenin beklentisi çocuğun yediklerinden daha fazla yemesigerektiğidir.

İştahsızlık:

1- Bazı hastalıkların ve özel durumların sonunda ortayaçıkabilir: “SONUÇTUR”.

2- Bazı hastalık ve özel durumların ortaya çıkmasınasebep olabilir. “SEBEPTİR”.

Bu iki maddeyi dikkatleincelediğinizde sizin çocuğunuzda hangi durum söz konusu anlayabilirsiniz.Çocuğum iştahsız, hiç yemek yemiyor, yemek yemeyi reddediyor, sadece sevdiğiyemekleri yiyor, zorlarsam yemek yiyor gibi cümlelerle çocuğunuzuniştahsızlığını önce tanımlamalısınız. Durum tespitini yaptıktan sonranedenlerini bulmaya çalışmalısınız.

Çocuklarda iştahsızlığın nedenleri:

1. Psikolojiknedenler: Çocuklarda iştahsızlık genellikle psikolojik nedenlerle ortaya çıkar.Çünkü beslenme, çocuğun ebeveynlerine isteğini en iyi anlatabildiği araçlardanbiridir. Çocuk tarafından yiyeceğin reddedilmesi, anne-babaya karşı kullanılangüçlü bir silahtır. Aile ve çocuk arasında yaşanan olumsuz yeme davranışınındevam etmesi, duygu-durum bozukluğuna kadar varan sorunlara neden olur. Yemeksaatlerinde adeta kâbuslar yaşanır, çocuk ve aile deyim yerindeyse savaşır.Genellikle de savaşı çocuklar kazanır.
2. Hastalıklar:Anemi (kansızlık), barsak parazitleri, enfeksiyon hastalıkları, hipertiroidi,diyabet, konjenital kalp hastalıkları, besin zehirlenmesi gibi hastalıklarhenüz tanısı konmadan önce iştahsızlık şeklinde belirti verebilir. Çocuğunuzunbirden iştah kaybını fark ettiyseniz vakit kaybetmeden sağlık kontrolleriniyaptırınız.
3. Özeldurumlar: Diş çıkarma dönemi, ev değişikliği, taşınma nedeniyle hava değişimi,tatil nedeniyle evden uzaklaşma, anneden ya da babadan ayrılma (iş nedeniyle deolabilir) gibi nedenler geçici olarak iştahın azalmasına yol açabilir. Yeniduruma alıştıkça kısa sürede iştahsızlık ortadan kalkar.

İştahsız bir çocuğunuz varsave büyüme eğrisi iyi gitmiyorsa “mutlaka” doktor ve diyetisyeninizden yardımisteyin. Eğer sağlığında bir sorun varsa doktorun vereceği tedaviyi aynenuygulayın. İlaç zamanlarını aksatmayın, çevrenizdeki insanların çözüm içinönerdiği her şeyi uygulamaya kalkmayın.

Kısaca beslenme davranışınailişkin yapabileceklerinizi sıralarsak:

1. Çocuğungerçek yediklerini ayrıntılı beslenme günlüğünü yazarak tespit edin. Belki deendişelenecek bir şey yoktur, yediği her şeyi yazdığınız defteridiyetisyeninize götürerek yeterli olup olmadığını kontrol ettirin.
2. Birçokanne-baba çocuklarının ağırlık kazancı ve besin gereksinimleri konusundagerçekçi olmayan beklentiler içindedir. Çocuklar doğumdan 1 yaşına kadarki süreiçinde 6 kg, 2., 3., ve 4. yıllarda ise ortalama 2 kg/yıl şeklinde kiloalmalıdır, bu nedenle hızlı gelişmeyi izleyen bebeklik döneminden sonra, kiloalımlarının fazla olmayacağını unutmayın.
3. Süt,meyve suyu, su, kola, çay gibi içecekleri çocuğunuz ne kadar tüketiyor, bunlarıkaydederek tespit edin. Pek çok çocuk içmeyi, yemeğe tercih eder ve kolaycadoygunluk hissi duyar. Çocuğunuzun yemekten 1 saat önce ve yemek sırasında sıvıalımını sınırlandırın. Kolay tükettiği için devamlı yemeklerini sıvı halegetirmekten vazgeçin. Çocuk yemeklerini halen biberon ile içiyorsa, biberonubırakarak fincan-kaşık kullanmaya çalışın. Böylece çocuğun sıvı alımıkendiliğinden azalır.
4. Çocuğunbesin seçimindeki öncelikleri dikkate alınarak farklı çeşitte besinler sunun.Siz her gün aynı yemeği yer misiniz? Çocuklar içinde bu böyledir, bunu aslaunutmayın. Örneğin ıspanağı bir kez pirinçli pişirdiyseniz, bir daha ki sefereböreğin içinde kullanın.
5. Yemekporsiyonları sizin ölçünüze göre değil, çocuğunuzun gereksinimine göreayarlayın. Çocuğun yaşı, kilosu, sağlık durumu bu miktarı etkileyeceğinden,çocuk doktorunuz size özel olarak çocuğunuzun hangi yiyecek grubundan günlük nekadar tüketmesi gerektiğini hesaplayacaktır.
6. Biröğünde verdiğiniz besini reddettiyse, tamamen farklı bir besin deneyin. Onu dareddediyorsa, bir sonraki öğüne kadar herhangi bir besin vermeden bekleyin.

Diğer yapılması gerekenlerise şunlardır:

1. Araöğünlerin küçük porsiyonlar şeklinde olmasına dikkat edin. Aksi halde birsonraki ana öğünün yenmesi engellenir.
2. Herhangibir nedenle ödül olarak şeker ve tatlı türü besinleri vermeyin. Besinleriödül-ceza aracı olarak asla kullanmayın, bu çocuğunuzun size kullanacağısilahları güçlendirecektir.
3. Yiyecekleriçocuğunuzun kolay yiyebileceği türden hazırlayın. Örneğin küçük dilimlenmişhavuç, salatalık vb. küçük şekillenmiş köfte, sigara böreği, karikatürizeedilmiş kurabiye, kek vb.
4. Çocuklarsöyleneni-anlatılanı değil, gördüklerini taklit ederek öğrenirler. Bu nedenleanne-baba ve çocuğun bakımından sorumlu diğer kişilerin de olumlu, tutarlı vebenzer yeme davranışı içinde olmaları gerekir.
5. Gruphalinde yaşıtlarıyla yemek yemek ya da arkadaşının evinde, restoranda, piknikteyemek, çocuklarda özellikle seçici çocuklarda olumlu yeme davranışınıngelişmesine yardımcı olur.
6. Geçiciolarak bir yiyeceğe düşkünlük veya reddetme okul öncesi dönemde görülen yaygınbir sorundur. Normal gelişimin bir parçası olarak kabul edilen bu durum,çocuğun bağımsızlığının bir ifadesidir. Bu nedenle sorunun ne kadar sürdüğünüiyi gözlemleyin. Hemen telaşa kapılmayın.
7. Reddetmedurumunda, çocuğu yemek konusunda zorlamak doğru değildir. Zorlamak sorunukötüleştirir. Çocuğun reddettiği bir yiyeceği aradan biraz zaman geçtiktensonra yeniden deneyebilirsiniz.
8. Yemeksaatlerinin çocuğun gününün hoşça vakit geçireceği bir bölümü olmasına özengösterin.

Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ

ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

KudretInternational Hospital