ÇocuklardaKabızlık

Basitçe tanımlamak gerekirsekabızlık katı gaitanın, seyrek ve zorlukla dışkılanmasıdır. Seyreklik kavramıkişiden kişiye değişmekle birlikte genel olarak çocuklarda iki günde bir ilebir günde iki dışkılama normal sayılmaktadır.

Bebeklerde özellikle annesütü alanlarda günlük dışkılama sayısı daha fazla olabilir. Kabızlık(konstipasyon) bebeklikte ve çocukluklarda sık görülen rahatsızlıklardanbiridir. Beslenme alışkanlıklarından kullanılan ilaçlara pek çok nedeniolabilir.

Altta yatan nedeninbelirlenmesi ve beslenme ve hayat tarzı değişiklikleri tedavi için ilkaşamadır. Çocuğun tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi ve doktor önerilesiyleilaç kullanımı sorunun giderilmesine yardımcı olur.

Kabızlık nedeniyle oluşanrektal kanamalar, yani anal fissür durumlarında ise genellikle endişelenmeyeneden yoktur ancak kanamanın başka nedenleri olabileceğinden doktor kontrolündefizik muayene yapılabilir.

En sık karşılaştığımız türolan basit kabızlık, anne sütü kesildiğinde yerine başlanan besinlere uyumsağlama aşamasında veya tuvalet eğitimi sırasında başlamaktadır. Seyrek olarakanne sütüne ek olarak, bebek için yeni olan besinler başlandığında da ortayaçıkabilir.

Burada seçilen besininniteliği önemli olmakla birlikte bünyesel faktörlerin de rolü vardır. Sıkgörülen bu basit tipin yanısıra kabızlığa, kullanılmakta olan ilaçlar (demirilaçları, idrar söktürücüler, bazı psikiyatri ilaçları, vb.) neden olabileceğigibi, bu durum bazı önemli hastalıkların ilk habercisi de olabilir. Bu hastalıklardanbazıları şunlardır:

1. Bebeklerde
2. Annesütü ile beslenme döneminde annenin kabız olması
3. Katıgıdalara geçişler ve mama konsantrasyonunun değiştirilmesi
4. Annesütünden inek sütüne geçişte çok fazla inek sütü tüketmek (1 yaş önce inek sütüverilmemelidir)
5. Dişçıkarma ve emekleme döneminde bebeğin yanlış beslenmesi
6. Bebekliktekullanılan demir ilaçları
7. Çocuklarda
8. Posalıve sulu yemekler yerine katı gıdalarla beslenmek
9. Devamlıkarbonhidratlı ve lifsiz gıdalar tüketme
10. Yeterlisu tüketmemek
11. Fast-foodve abur cubur tüketimi
12. Okulçağında tuvalete gitmemek ya da çizgi film/oyunu bırakmamak için erteleme
13. Dışkıyaparken ağrı nedeniyle tuvalete gitmemeyi alışkanlık haline getirme
14. Tiroidhormonunun az salgılanması (hipotriodi)
15. Kalınbağırsakta sinir sisteminin iyi gelişmemesi (Tanı konduğunda ameliyatgereklidir)
16. Bağırsakgenişliği, bağırsak yavaşlığı gibi doğuştan gelen sorunlar
17. Anüsünolması gereken yerden daha aşağıda yerleşmesi nedeniyle oluşmuş anal fissür
18. Makatdarlığı
19. Aileiçi sonuçlar, yeni bir kardeş, okula başlama, anne baba ayrılığı gibi durumlar
20. Kullanılanilaçlar varsa yan etkileri

Bu liste daha dauzatılabilir. Mevcut kabızlığın bu hastalıklardan kaynaklanıp kaynaklanmadığınınaraştırılması için mutlaka konuyla ilgili bir uzmana başvurulması gerekir.Konunun önemsenmemesi tedavide gecikmelere yol açabilir.

Daha ileri yaşlardakolonoskopik incelemeye gerektirebilecek kalın bağırsak hastalıkları, polip,rektal hastalıklar, anal ve rektal fissürler kabızlığa neden olabilir.

Bazı bebekler günde birkaç kezdışkısını yaparken bazı bebekler 2-3 günde bir dışkısını yapar. Bu durumdapanik yapmayın. Çocuğun dışkısı sertse ve çocuk dışkılama sırasında zorlanıyorve ağrı hissediyorsa gerçek bir kabızlıktan bahsedilebilir.

Kabızlık bebeklerde ağlamanöbetleri, huysuzluk ve uykusuzluğa yol açabilir. Ayrıca karın ağrısı,sinirlilik ve makat bölümünde çatlaklar görülebilir.

Doktorunuz ekstra sıvı veyabir miktar meyve püresi önerebilir. Kabızlık devam ederse ve bebeğinizin karınağrısı, bulantı veya kusması varsa hemen doktorunuzu arayın.

Çocuklarda ise sık görülen belirtilerarasında; birkaç gün tuvalete çıkmama, tuvaletini yaparken zorlanma ve katıdışkı, ayak uçlarında durma ya da bağırsak hareketini tutmak için dans edergibi görünmek, karın ağrısı ve şişlik, sızıntı nedeniyle kirlenmiş iç çamaşırı,enkomprezis (makattaki taşlaşmış olan dışkının boşaltılamaması nedeniyle yenigelen ve nispeten daha yumuşak olan dışkının altan kaçırılması), dışkınınmesaneye bastırması nedeniyle idrar kaçırma, makattan kan gelmesi, sık görülenidrar yolu enfeksiyonları, iştahsızlık ve normalden farklı olan huysuzdavranışlar sayılabilir.

Kabızlığın geçmediği durumlarda,kabızlığın ilerlediği ya da ilaçlara yanıt vermediği durumlarda daha geniş birinceleme için çocuk gastroenteroloji uzmanına başvurmak gerekir. Kabızlıknedenlerine ait tetkikler tekrarlanır ve ileri incelemeler yapılır.

Kabızlıktaki sürecinde alarm semptomları; ishal atakları,makattan kanamaların olmaya başlaması ve dışkılama yapılamamasıdır. Bu durumdakolonoskopi, rektoskopi, rektal manometri incelemeleri yapılabilir. Tedavi içinçocuk cerrahisi uzmanına başvurmak gerekebilir.

Kabızlıkla ilk belirti bebekya da çocuğun gaitasını yaparken zorlanması ve acı çekmesidir. Hatta dışkılamahastayı ağlatacak kadar ıstırap verici olabilir. Gaita aralıkları gitgide uzar.Bebeğin bezini değiştiren kişi gaitanın seyrekliğini ve giderek kıvamınınarttığını fark eder.

Ancak gaitasını kendi başınayapacak yaştaki çocuklarda bu seyreklik gözden kaçırılabilir. En sık yanılgıgaitanın iyice katılaşmamış olmasıdır. Gaita kıvamındaki belirgin artışlarçocuğun gaitası iyice sert olmasa bile kabızlık lehine yorumlanmalıdır.

Çocukta gaita yapmadığıdönemlerde karın ağrıları, hatta bazen kusma bile ortaya çıkabilir. Büyükçocuklarda gaitanın özellikle ilk kısmı kuru, sert ve iridir. Üzerinde çizgişeklinde kan görülebilir veya küçük küçük (“keçi kakası” şeklinde) sertparçalardan oluşabilir. Kan miktarı fazlaysa başka önemli bir nedeniolabileceği unutulmamalıdır.

Çocuklarda kabızlık tanısıiçin çocuk doktoru tarafından fizik muayene ve beslenme-tuvalet alışkanlıklarıhakkında sorularla (tuvalete çıkma sıklığı ve dışkılama sırasında yaşananzorluklar, yeme alışkanlıkları, tuvalet eğitimi, varsa çocuğun sağlık sorunlarıve varsa kullanılan ilaçlar) sorularla tanı konulur.

Fizik muayene sırasındadoktor karında şişlik ya da hassasiyet olup olmadığını kontrol eder. Ayrıcarektumda çatlak, kanama ya da tıkanma olup olmadığı da kontrol edebilir.

Bağırsaklardaki dışkıyıgörmek için röntgen ve altta yatan sorunların tespiti için laboratuvar testleride istenebilir.

Uzun süren ya da eksiktedavi edilen kabızlık sonucu anüs kenarında çatlak oluşur. Daha sonraları anüskenarlarında mor renkte damar genişlemeleri belirir. Eğer kabızlık tedavisizkalırsa, bunlar daha ileri yaşlarda (ilk gençlik döneminde) hemorid (basur)halini alırlar.

Uzun süren olgularda giderekdışkılama mekanizması bozulacaktır. Bunu gaita kaçırma ve hatta gaitasını hiçtutamama gibi tedavisi son derece güç durumlar izleyebilir. Bu nedenle tedavibaşlangıcında alınan iyi sonuçlara bakarak tedavi kesilmemeli, tekrarlamamasıiçin sabırla ve dikkatle sürdürülmelidir.

Tedavide özellikle kabızlıknedeni olduğunu iyi bildiğimiz besinler (muz, şeftali, elma, patates, havuç, beyazpirinç, abur-cubur, kola, çay, aşırı tüketiliyorsa inek sütü) kabızlık geçenekadar diyetten uzaklaştırılmalıdır. Dolayısıyla bu besinleri bebeklerebaşlarken ve diğer çocukluk dönemlerinde de aşırıya kaçmamaya özen gösterilmesiyerinde olacaktır.

Çok miktarda inek sütütüketen çocuklarda kabızlık ortaya çıkmasından bu besini tek başına sorumlututanlar da vardır. Kabızlığın derecesine göre gaita yumuşatıcı ilaçların dadoktor kontrolünde kullanımı faydalı olacaktır. Eğer çatlak varsa tedavisiedilmeli ve çocuğun acı duymadan gaita yapması sağlanana kadar tedaviye devamedilmelidir.

Çocukta iyi bir tuvaletalışkanlığı sağlanabilmesi için şunlar önerilebilir:

1. Nezaman nerede geleceği belli olmayan dışkılama arzusu çoğunlukla en olmadıkzamanları seçer ve ertelenir. Her erteleme kabızlığa bir adımdır. Her gün,özellikle bir öğünün (örneğin kahvaltının) peşinden gaita yapmaya alıştırılançocukların tüm yaşantıları boyunca rahat ettikleri bildirilmektedir.
2. Gaitatutma becerisi çocuktan çocuğa büyük değişiklikler göstermekle birliktegenellikle 1-3 yaş arasında gerçekleşir. Bu eğitim sırasında çocuğa baskıyapılmamalı, yüreklendirmekle yetinmelidir. Asla ceza konusu olmamalı ve bununnormal bir vücut işlevi olduğu uygun bir dille anlatılmalıdır.
3. Kabızlıkçocuklarda çeşitli sorunlara yol açabilir ve bu durumlarda cerrahi dahil farklıtedaviler uygulanabilir. Bu sorunlar, anal fissür, fistül gibi makattaçatlaklar, dışkı kaçırma veya hemoroid olabilir.

Evde yapılan kabızlık tedavisinde beslenmealışkanlıklarının düzeltilmesi, sulu ve yumuşak gıdalarla beslenme, tuvaleteğitimi ve bazı ilaçlar kabızlığın ortadan kalkmasını sağlar. Kabızlık uzunvadeli, sık sık tedaviye cevabın kontrol edildiği bir süreç gerektirir. Bunedenle sabır ve düzenli takip önem taşır. Makat darlığı, makatta çatlak gibidurumlar oluşursa ciddiye almak gerekir.

Çocuk gastroenterolojiuzmanı ile görüşerek kabızlığa neden olabilen faktörlerin düzenlenmesi,kabızlığa neden olan tüm gıdaların kaldırılması, beslenme sıklığınındüzenlenmesi, öğretmen ve evde bakım veren kişi ile iletişimde olmak gerekir.

Çocuğun tuvalet eğitimdenkorkmaması için diyalog halinde olmak, bu konuyu yeri geldiğinde pedagog veyaçocuk psikiyatrisi uzmanı ile tartışarak etken faktörleri ortadan kaldırmakgerekebilir.

Beslenmede kabızlık önleyicidiyete girmek kolay görünse de uygulaması zor olabilir ve pedagojik yardımgerekebilir.

Kabızlık Nedeniyle Oluşan Diğer Sorunların Tedavisi:

1. Analfissür tedavisi: Kabızlığı gidermenin yanı sıra aynı dönemde ılık oturmabanyoları ve ağrı kesici kremlerle fissürün iyileşmesi sağlanmalıdır.
2. Makatsarkması tedavisi: Doktor tarafından rektumun yerine geri itilmesiyle manüelolarak tedavi edilebilir. Doktorun yönlendirmesi bağırsak hareketlerinikolaylaştıran ilaçlar veya bir gliserin fitili kullanılabilir.
3. Dışkıkaçırma tedavisi: Dışkı yumuşatıcı ilaçlar kullanılır. Çocuğu eleştirmeden,cezalandırmadan olumlu bir iletişim kurulması, aile arasında ilişkiler bozuksapsikologdan yardım alınması, çocuk stres altındaysa nedenlerinin ve çözümyollarının araştırılması, ebeveynler tarafından düzenli tuvalet alışkanlığınınkazandırılması, lifli gıdalar, bol meyve ve sebzeler, bol su tüketmek faydalıolabilir.

Çocuğunuzun YapmasıGerekenler

1. Düzenliolarak spor yapmak, asansör yerine merdiven kullanmak, koşmak, yürümek
2. Tuvalethissi geldiğinde hemen tuvalete gitmek, acele etmeden bağırsaklarının tamamenboşalmasını beklemek
3. Hergün bol bol su içmek
4. Bolsebze ve meyve yemek
5. Ekmekseviyorsa esmer ekmekleri tüketmek
6. Müslive benzeri ürünleri seviyorsa bol sıvı ile birlikte tüketmek
7. Fastfood, kakao ve çikolatadan uzak durmak

3 günden seyrek kaka yapmak,kakanın çok sert, kalın ve kuru olması kabızlık olarak tanımlanıyor. Analfissüre neden olan kabızlığı ortaya çıkaran faktörler şöyle sıralanıyor:

1. Az posalıgıdalarla beslenme: Lif içeriği az olan gıdalar bağırsakların çalışmasını dayavaşlatır.
2. Çok hızlıve çiğnemeden yemek yeme: İyi çiğnenmeden yutulan lokmalar bağırsakların çalışmasınızorlaştırır.
3. Yetersizsıvı alımı: Bol su içilmediğinde bağırsağın içeriği de katılaşır.
4. Hareketsizlik:Gün içinde yeterince hareket etmemek bağırsakların tembelleşmesine yol açar.
5. Ertelemek:Oyuna ara vermek istemeyen çocuklar kakalarını tutar ve zamanla kabızlıkgelişir.
6. İlaçlar:Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı kabızlığa neden olabilir. Bunları çocuk doktorunuzile değerlendirmeniz önerilir.

Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ

ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

KudretInternational Hospital