ÇocuklardaÜrtiker
Çocuklarda kurdeşen diğeradıyla ürtiker vücudun her yerinde ortaya çıkabilen deriden kabarık,kaşıntılıkızarıklıklardır. Beş kişiden birinde hayat boyu bir kez görülebilen sık birhastalıktır. Kızarıklık ve kabarıklık vücudun bir bölgesinde azalırken başkabir bölgede ortaya çıkabilir. Anjiyoödem ise derinin daha alt tabakalarındaortaya çıkan şişliktir ve en sık göz,dudak, dilde görülebilir.
Ürtiker (kurdeşen) deridekihücrelerden (mast hücreleri) histamin isimli maddenin salınımı ile ortayaçıkar. Çocukluk döneminde ürtikerin en sık görülen nedeni virüslerin nedenolduğu enfeksiyonlardır. Daha az sıklıkla bakteri enfeksiyonları da ürtikereneden olabilir.
İlaçlar ürtikerin diğer sıknedenlerinden biridir. Penisilin ve penisilin benzeri ilaçlar, ağrı kesici veateş düşürücü olarak kullanılan ilaçlar sıklıkla ürtikere neden olabilir.
Ürtikerin bir diğer nedenide besin alerjenleridir. Özellikle besin alerjisine neden olabileceği bilinensüt, yumurta , kuru yemiş, deniz ürünleri ve balık gibi gıdaların alımını takipeden 1-2 saat içerisinde ortaya çıkan ürtiker de besin alerjisi olabileceğiakla gelmelidir.
Böcek sokmaları da ürtikereneden olabilir.
Ürtiker (kurdeşen)döküntülerinin 6 hafta süresince tekrarlaması akut ürtiker olarakadlandırılırken bu durumun 6 haftadan uzun sürmesi kronik ürtiker olaraktanımlanır. Kronik ürtiker ise kendi içinde 2 tipe ayrılır. Birinci grup kronikspontan (kendiliğinden olan) ürtiker ikinci grup ise kronik uyaranlarla ortayaçıkan (indüklenen) ürtikerdir. Kronik uyaranlarla ortaya çıkan (indüklenen)ürtiker ise kurdeşen döküntüsüne bağlı olarak ortaya çıkan çeşitleri şunlardır:
1) Dermografizm:
Derinin basınç (pantolonkemer gibi), kaşıma, ovma gibi basit uyaranlara aşırı yanıtıdır. Neden olanetkenin ortadan kaldırılmasıyla dakikalar içinde ortadan kalkar. En sık tiptir.
2) Sonradan edinilmiş soğukürtiker:
Soğuk hava, soğuk içecekgibi soğuk maruziyeti sonrası ortaya çıkan ve kadınlarda erkeklere göre dahasık görülen ürtiker tipidir. Vücudun yaygın olarak soğuğa maruz kalması (soğuksuya dalmak gibi) tansiyon düşüklüğü, nefes darlığı, bilinç kaybı, alerjik şokve hatta ölüme neden olabilir.
3) Sıcakla uyarılan ürtiker:
Derinin ısıya maruz kalanalanlarına sınırlı kurdeşen lezyonu gelişir. Nadir bir tiptir. Kurdeşengenellikle 1-3 saat sürer.
4) Gecikmiş basınç ürtiker:
Derinin basınca maruz kalanalanlarında ortaya çıkan şişliklerdir.Bu tipte diğerlerinde görülen döküntüdenfarklı olarak basınç maruziyetinden saatler sonra ortaya çıkabilen ağrılı,kaşıntılı ve yanma hissi oluşturan kurdeşen döküntüleridir. Saatlerce devamedebilir hatta 24 saatten uzun sürebilir. Omuzda ya da sırtta çanta taşınması,sert sandalyeye oturma, sıkı ayakkabı, elde ağır çanta taşımak kurdeşendöküntülerini ortaya çıkartabilir.
5) Güneş ürtiker:
Güneş ürtikeri genellikleUV-A ile ortaya çıkar. Nadir görülür vekadınlarda daha sıktır.
6) Kolinerjik ürtiker:
Kolinerjik ürtiker gövdeısısında ani artışa neden olan durumlarda (egzersiz/efor, ateş, sıcak banyo,duygusal stres, sıcak veya baharatlı yiyecek ve içecek) ortaya çıkar. Gençyetişkinlerde ve kış döneminde sık olur. Alerjik yapıda ve hassas bronşlarıolanlarda daha sık görülür. Tipik olarak kısa süreli, yaygın , kaşıntılı, 5-6mm’lik iğne ucu görünümünde döküntülerdir.
7) Titreşimle ortaya çıkan(Vibratuar) anjiyoödem:
Bu çok nadir görülen tiptelokal titreşimle anjiyoödem ortaya çıkar. Horlama ya da diş işlemleri sırasındaortaya çıkabilir.
8) Temas (Kontakt) ürtiker:
Uyaran madde ile temassonrası aniden ortaya çıkan ve birkaç saat içinde gerileyen kurdeşendöküntüsüdür. Sık nedenler bitki bileşenleri(sap, yaprak), lateks, kozmetikler,endüstriyel kimyasallar ve tekstildir.
9) Su(Akuajenik) ile ortayaçıkan ürtiker:
Derinin su, ter , gözyaşıile teması sonrası 1-3 mm’likkabarıklıklar ve etrafında 20-30 mm’lik kızarıklıklar oluşur. Bu kısa sürelidöküntüler genellikle gövde ve kollarda olurken ayak tabanı ve el içindegörülmez.
Kurdeşen çok hızlı bazensaniyeler içerisinde ortaya çıkan beyaz-pembe renkte deriden kabarıkkızarıklıklardır. Genellikle 24 saatten kısa sürede döküntü iz bırakmadankaybolurken başka vücut bölümlerinde ortaya çıkar. Bu kabarık kızarıklar yoğunkaşıntılıdır ve bazen batma ve yanma hissi eşlik edebilir. Boyutlarıdeğişkendir ve bazen tüm vücudu içeren geniş döküntüler ortaya çıkabilir.Kurdeşene bazen anjiyoödem eşlik edebilir ya da sadece anjiyoödem görülebilir.Anjiyoödem derinin altındaki dokularda şişlik olmasıdır. 24-48 saat içinde izbırakmadan ortadan kaybolabilir. En sık yüz, dil ve dudakta görülür.
Çocuklarda akut ürtikere(kurdeşen) en sık neden olan etkenler enfeksiyonlardır. En sık virüsler olmaküzeri bazı bakteri ya da parazitlerle olan enfeksiyonlar sırasında görülebilir.İlaçlardan ise antibiyotikler (özellikle beta-laktam içerikli olanlar) ve ağrıkesicilerdir (en sık non-steroid anti-inflamatuarlardır).
Sıklıkla besin alerjisineneden olduğu bilinen gıda (süt, yumurta, kuruyemiş, balık, buğday gibi)alımından sonra 2 saat içinde ortaya çıkan kurdeşen besin alerjisinidüşündürür. Özellikle nefes darlığı, kusma, yoğun halsizlik ani gelişenhapşırık, burun akıntısı eşlik ediyorsa alerjik şok açısından değerlendirilmesigerekir.
Bu nedenler dışında besinkatkı maddeleri (benzoat gibi) ya da renklendiriciler (tartrazin) nedenolabilir. Böcek ısırıkları da ürtiker (kurdeşen) döküntüsüne neden olabilir.
6 haftadan uzun sürenkurdeşen ise spontan (kendiliğinden ortaya çıkan) olabildiği gibi cildin aşırıhassas yapısına bağlı (dermografizm), soğuk, sıcak, basınç, güneş maruziyeti,kolinerjik (gövde ısısı artışına bağlı), temas ya da su ile ortaya çıkabilir.Altı haftadan uzun süren ürtiker otoimmün tiroid hastalığı, romatolojikhastalık varlığında olabildiği için bu açılardan da hastanın değerlendirilmesigerekebilir.
Ürtiker (kurdeşen)tedavisinde ilk yapılacak olan nedenin ortadan kaldırılmasıdır. Akut ürtiker detetkik gerekmeksizin tedavi başlanabilir. Ancak besin maruziyeti sonrasıolduysa besin alerjisi açısından tetkik gerekebilir. Kronik ürtiker de isedoktorunuz bilinen tetikleyicilere yönelik soru sorar ve buna yönelik test(soğuk ürtiker de buz küp testi gibi) yapar. Kurdeşenin tedavisinde anti-histaminik olarak adlandırılan alerjiilaçları kullanılır. Şikayetlerin ağırlığına göre yüksek dozda ve birden fazlaanti-histaminik kulanılabilir.
Çocuğunuzda geçmeyen uzunsüreli ürtiker belirtileri ya da ürtiker döküntüsüne eşlik eden alerjik şokbulguları (nefes darlığı, öksürük, kusma, bayılma gibi) varsa mutlaka bir çocuksağlığı ve hastalıkları uzmanından randevu alın.
Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ
ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
KudretInternational Hospital