CRP (C-reaktif protein) karaciğerde üretilen bir proteindir.Vücudumuz enfeksiyon, tümör, travma gibi durumlara karşı karmaşık bir yanıtverir. Serum CRP konsantrasyonunun artması, vücut ısısının yükselmesi veakyuvar sayısının artması yanıtın bir parçasıdır. Bu fizyolojikyanıt enfeksiyona veya enflamasyona sebep olan etkeni ortadankaldırmaya, doku hasarını azaltmaya ve vücudun tamir mekanizmasını hareketegeçirmeye yöneliktir. Sağlıklı kişilerdeserum CRP (C-reaktif protein) konsantrasyonları çokdüşüktür. Burada bahsettiğimiz yanıtın başlamasıyla birlikte serumkonsantrasyonu hızlıca yükselerek 24 saat içerisinde 1000 kata kadar artabilir.CRP artışına sebep olan etken ortadan kalktığında serumdaki CRP miktarı18-20 saat içerisinde düşerek tekrar normal seviyelere iner. Kalp damarhastalıkları başta olmak üzere enflamatuvar ve enfeksiyöz hastalıklarınteşhisinde ve tedaviye verilen yanıtın izlenmesinde CRP testi bir parametreolarak kullanılmaktadır.
CRP (C-reaktif protein) değeri nasılölçülür?
Laboratuvarda kan örneğinizalınarak, kan serumunuzdaki CRP konsantrasyonu ölçülür. CRPtesti açlık ve tokluk durumundan etkilenmez. Gün içerisinde değerlerindedeğişim olmaz, herhangi bir zamanda yapılabilir. Ancak beraberindeyapılması muhtemel olan testlerin bazıları açlık gerektirdiği içintercihen açken ölçülür.
CRP (C-reaktifprotein) niçin ölçülür?
Enfeksiyon, herhangi bir iltihabi(enflamasyon) hastalık, tümör oluşumu veya tümör metastazı, kalpkrizi ve inme riski gibi durumların teşhisini netleştirmek içinhekiminiz tarafından ölçülmesi istenebilir. Ayrıca bu hastalıklara karşı tedavigörüyorsanız tedaviye ne ölçüde yanıt alındığını anlamak için deölçüm istenebilir.
HS-CRP testi nedir? Niçin yapılır?
Son yıllarda yapılan çalışmalardakalp damar hastalıklarının, damar çeperinin bozulup halk arasında damarsertliği olarak bilinen “aterosklerotik plak” oluşumuna bağlı olduğugösterilmiştir. Damar çeperinin bozulmasında ve plak oluşumuyladamarın daralmasında enflamatuvar mekanizmaların rol oynadığıdüşünülmektedir. CRP’nin (C-reaktif protein) sağlıklı damarlardandeğil plak oluşumunun şekillendiği (aterosklerotik) damarlardan izoleedilmiş olması CRP ölçümünü, kalp damar hastalıklarının tespiti açısındanönemli bir parametre haline getirmiştir.
CRP seviyesinin yükselmesi kalpkrizi riskinin artmasına neden olan (kalp atardamarlarındaki) iltihaplanmayaişaret eder. Kalp krizi sonrası dönemde, CRP yüksekliği söz olabilir. Kalphastalıkları veya diğer enflamatuvar (iltihabi) hastalıklaraçından toplum genelinden daha yüksek bir risk taşıyorsanız hekiminiz CRP(C-reaktif protein) testi yerine duyarlılığı daha yüksek olan hs-CRP(yüksek duyarlılıklı CRP) testi de isteyebilir.
Amerikan Kalp Birliği(American Heart Association,AHA), CRP’nin kardiyovasküler risk saptanmasında kullanılmasınıönermektedir. Risk sınıflaması şu şekildedir. Hs-CRP;
- <1 mg/Lise düşük risk
- 1-3mg/L iseorta risk
- >3 mg/Lise kalp hastalıkları açısından yüksek riskli olarakdeğerlendirilmektedir.
CRP’nin normal değeri nedir?
Yeni doğanlarda düşüktür ancakbirkaç gün sonra yükselerek erişkin değerlerine ulaşır. Sağlıklı bireylerdeserum CRP düzeyi ortalaması 1.0 mg/L’dir. Yaşlanma ilebirlikte CRP’nin ortalama değeri 2.0 mg/L’yeçıkabilir. Sağlıklı bireylerin %90’ında CRP düzeyi 3.0 mg/L’ninaltındadır. 3 mg/L üzerindeki CRP değerlerinin normalolmadığı, belirgin hastalık tablosu olmasa bile altta yatan bir hastalıkolduğu düşünülür. Bazı laboratuvarlar CRPkonsantrasyonunu mg/dL cinsinden verir. Bu durumda sonuç mg/L’nin1/10’u olacak şekilde değerlendirilebilir.
CRP (C-reaktif protein) değeri hangihastalıklarda artar?
- Enfeksiyonlar
- Kalp krizi
- İnme
- Menenjit
- Enflamatuvar (yangısal)hastalıklar: Crohn hastalığı, enflamatuvar bağırsak hastalığı(IBH), Ailesel Akdeniz Ateşi, Kawasakihastalığı, romatoid artrit (eklem romatizması), sistemiklupus eritematozus (SLE)
- Akut Pankreatit
- Travma,yanık ve kırıklar
- Organ vedoku hasarları
- Cerrahigirişimler sonrası
- Kanser
Bu durumlar haricinde gebelikte deaz miktarda yükselme görülebilir. Menopoz sonrası hormon replasman tedavisialan kadınlarda CRP artışı gözlenmiştir. Sigara içenlerde ve obezite varlığındadaha yüksek değerler söz konusu olabilir.
Kanda CRP (C-reaktif protein) artışı ne anlamagelir?
Sağlıklı kişilerde plazma CRP değeriçok düşüktür. CRP değerininyükselmesi vücutta enflamasyon veya enfeksiyon olduğuna,inme veya kalp krizi riskine, yakın zamanda geçirilmiş bir kalpkrizine, doku ölümüne veya tümör olabileceğine işaret eder. Ayrıcahekimizine CRP atışına sebep olan hastalığınızın gidişatı hakkında fikir verir.Hastalık teşhisi açısından spesifik bir bulgu değildir yani sadeceC-reaktif protein değerinin yükselmiş olmasına bakılarak tanı konulamaz. Tanıkonulabilmesi için fiziksel muayene de dahil olmak üzere diğer muayeneyöntemleri ve tetkiklerden elde edilen bulgular birlikte değerlendirilir.
CRP (C-reaktif protein) artışı hissedilir mi?
CRP değerindeki artış doğrudanhissedilmez ancak CRP enflamasyon ve enfeksiyon varlığında artar.Enflamasyona özgü vücut ısısının yükselmesi, lokal ısı artışı, ağrı,kızarıklık, şişlik veya halsizlik, yorgunluk gibi belirtilerhissedilebilir.
CRP (C-reaktif protein) düşüşü ne anlamagelir?
CRP’ nin (C-reaktif protein) kanplazmasındaki normal değeri 1.0 mg/L’nin altındadır. Yani çok düşük miktardabulunur. Değeriniz ne kadar düşük ise kalp damar hastalıkları veyaenflamatuvar (iltihabi) hastalıklar açısından riskiniz o kadar düşüktür.Önceden belirli bir hastalığınız varsa ve o hastalığa yönelik almış olduğunuztedavi sonrasında değeriniz düşmüş ise tedaviye iyi yanıt verdiğinizigösterir. Örneğin şiddetli bakteriyel bir enfeksiyona bağlı olarak CRPdeğeriniz yükselmiş ise ve antibiyotik tedavisi sonrası CRPdeğeriniz düşmüş ise bu durum enfeksiyonun ortadan kalktığı anlamınagelir.
CRP (C-reaktif protein) değeri nasıl düşürülür?
CRP (C-reaktif protein) yukarıdasözü edilen hastalıklar açısından bir belirteçtir. CRP değerinin düşmesiiçin altta yatan hastalığın teşhis edilmesi ve tedavi planlaması yapılmasıgerekir. Altta yatan hastalık tedavi edildiğinde CRP değeri de tedaviye yanıtolarak düşer. Doğrudan CRP değerini düşürmeye yönelik bir ilaç tedavisiyoktur.
Belirgin hastalık halleri dışındayaşam alışkanlıklarında değişiklik yaparak kalp damar hastalıkları ve diyabetriskini azaltmak mümkündür. Kalp damar hastalıkları ve diyabet CRP değerininyükselmesine neden olur. Bu hastalıklara önlem olarak yaşam alışkalıklarımızdadeğişiklik yaptığımızda dolaylı olarak CRP değerinin düşmesini desağlayabiliriz. Bu tedbirler sadece CRP ile ilgili değil aynı zaman genelanlamda sağlığı korumaya yönelik tedbirlerdir.
Örnek vermek gerekirse;
- Fazlakilolardan kurtulmak
- Sigarayıbırakmak ve sigara dumanına maruz kalmamak
- Alkoltüketiminde aşırıya kaçmamak
- Yüksekkalorili gıdalardan ve doymuş yağlardan kaçınmak
- Tereyağı, içyağı ve margarin yerine zeytin yağı gibi bitkisel sıvı yağlarla hazırlanmışgıdaları tercih etmek
- Süt ve peynir,yoğurt gibi süt ürünlerinin yarım yağlı veya yağsız olanlarını tercih etme
- Hayvansalgıdalar yerine sebze, tahıl ve baklagil ağırlıklı bir beslenme düzenioluşturmak
- Posadanzengin beslenmek: Bitkilerin sindirilmeden atılan kısımlarına “posa”denir. Yulaf, çavdar, arpa, pirinç, bulgur, bezelye, fasulye, pırasa,ıspanak, nohut, kuru fasulye gibi posadan zengin gıdaların tüketimikolesterolün düşmesine de yardımcı olur.
- Kırmızı ettüketimini haftada 1-2 porsiyon ile sınırlandırmak, kırmızı et yerine tavukveya balık eti tercih etmek
- Omega-3’tenzengin beslenmeye çalışmak
- Düzenliegzersiz yapmak
- İşlenmişgıdalardan uzak durmak
- Yüksekoranda trans yağ içeren hazır gıdalardan uzak durmak (kek, bisküvi, gofret,cips vs)
- Gıdalarınpişirilme şekli de uzun dönemde iltihabi yanıtı tetikleyebilir. Kızartmave kömür ateşinde pişirme yerine ızgara, haşlama veya fırında pişirmeönerilmektedir.
Kalp damar hastalıkları açısındanrisk taşıyorsanız; hipertansiyon, diyabet gibi kronik hastalıklarınız varise, kanser tedavisi görüyorsanız, rutin kontrollerinizi aksatmamanız, doktortakibinden çıkmamanız büyük önem taşımaktadır.