Diyabet (Şeker Hastalığı) HakkındaBilgiler

Diyabetli hasta sayısı özellikle gelişmekte olan ülkelerde gittikçeartmaktadır. Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun (IDF) verilerine göre dünyada200 milyona yakın diyabetli kişi yaşamaktadır. Bu sayı 2025 yılında 336 milyonaulaşacaktır. Son yıllarda yapılan çalışmalarda ülkemizde 2.850.000 diyabetliolduğu ve yaklaşık 2.650.000 kişinin de ileriki yıllarda diyabetli olacağıortaya çıkmıştır.

Kaç Tip DiyabetVardır?

• Tip 1 Diyabet
• GebelikDiyabeti
• Tip 2Diyabet
• Özel Diyabet formları olmak üzere 4farklı tip diyabet mevcuttur.

 
Tip 1 ve Tip 2 Diyabetin Başlıca Farkları Nelerdir?

Çocuklarda ve ilk gençlik yıllarındaortaya çıkan Tip 1 Diyabette, bağışıklık sistemindeki bozukluklar nedeniylepankreasta insülin yapan hücreler tahrip olur. Vücutta yeterli insülinyapılamadığından bu hastalar, dışarıdan insülin alamazsa diyabet koması(ketoasidoz) gelişir ve yaşamları tehlikeye girebilir. Bu hastalar zayıftır,hastalık belirtileri kısa süre içinde başlar ve gelişir. Bu diyabet tipinin tümdiyabetlilere oranı % 5-10’dur.

Halen en sık görülen orta yaş ve üstündeki kişilerde ortaya çıkan Tip 2Diyabette ise, kişilerin pankreasında insülin yapılmaktadır ama insülininperiferik doku ve adale, yağ, karaciğer ve damarlardaki etkileri çoğunluklayetersiz kalmaktadır. Çünkü şişmanlık ve hareketsizlik nedeniyle insülininetkilerine karşı vücutta direnç oluşmaktadır. Sinsi başlayan ve bu nedenle geçfark edilen bu tip diyabette kalıtımın rolü önemlidir. Başlangıçta sadece yaşamtarzı düzenlenerek dengeli ve sağlıklı beslenme ile fiziksel aktiviteninartırılması ve kilo fazlası olanların zayıflatılması ile hastalık kontrolaltına alınabilir. Genellikle birkaç yıl sonra şeker düşürücü haplara ihtiyaçduyulur. Hastalığın doğal süreci, bazen de tedaviye uyumsuzluk nedeniylezamanla geçici veya kalıcı sürelerle insülin kullanmak gerekebilir. Ortalamaolarak 15 yıllık bir diyabetli yaşam süreci sonunda, diyabetli hastaların üçtebiri sürekli insülin kullanma aşamasına gelir.

 

Tip 2 Diyabet İçin En Çok Risk Altında Bulunanlar Kimlerdir? BuKişilerde Nasıl Bir Yol İzlenmelidir? 

• Özellikle kilo fazlası olan 45 yaş üstübireylerde, açlık kan glukozu ile diyabet aranmalı, normal (açlık glukoz düzeyi100 mg/dl’nin altında) ise 3 yılda bir tekrar edilmelidir.
• Kilolu bireyler, aşağıdaki riskgruplarından en az birine mensup ise, diyabetin araştırılmasına daha gençyaşlarda başlanmalı ve daha sık tekrar edilmelidir.
• Diyabetlilerin 1. Derece yakınları(anne, baba, kardeş veya çocukları),
• Diyabet sıklığı yüksek etnik gruplaramensup olan kişiler,
• Doğumda normalden iri (4 kg’ın üzerinde)bebek dünyaya getiren veya gebelik diyabeti geçirmiş kadınlar,
• Yüksek tansiyonlu bireyler,
• Kan yağları (kolesterol ve trigliseriddüzeyleri) yüksek bulunan hastalar,
• Gizli diyabeti saptanmış bireyler,
• Yumurtalık kisti (polikistik overhastalığı) bulunan kadınlar,
• İnsulin direnci ile ilgili başka klinikhastalığı olanlar,
• Kalp – damar hastalıkları olan kişiler,
• Şizofreni hastaları.

Bu kişilerde 30’lu yaşlardan itibaren diyabet taraması yapılması, açlık kanglukoz düzeyi normal olsa bile, hekim öngördüğünde OGTT (şeker yükleme testi)yaptırmalarında yarar vardır.

 
Diyabet Kişide Nelere Yol Açıyor?

Diyabet, yaşam boyu süren, bilgi eksikliği ve/veya yetersiz tedaviye bağlıgörme kaybı, böbrek yetersizliği, koroner kalp hastalığı, ayak yaraları gibiistenmeyen sonuçları olan bir hastalıktır. Bireylerin ve ailelerininyaşamlarını maddi ve manevi olarak etkiler ve mutlaka kontrol altınaalınmalıdır. Ancak kan şekeri, kan basıncı ve kan yağları kontrol altındaolan bireylerde, kilo fazlası yok ise ve düzenli aralıklarla kontrolleryapılıyorsa, bu sayılan komplikasyonların hiçbiri gelişmeyecektir.


Diyabet Kontrol Etmenin Yolu

• Eğitim (diyabetle ilgili tedavinintemelidir),
• Sağlıklı beslenme,
• Evde kan şekeri izlemi,
• HbA1c (A1C) ölçümü (geçmiş son 3 ayınşeker ortalaması),
• Egzersiz,
• İlaçlar.

 

Öneriler

• Doktorunuza hangi tip diyabetinizolduğunu sorunuz.
• Beslenme listeniz sadece size özgüdür.Başkasının listesi size uygun olmayabilir. Size uygun beslenme programınızı diyetisyeninizedanışarak alınız.
• Kan şekerlerinizi doktor ya dahemşirenizin önerdiği şekilde kontrol ediniz.
• 3 ayda bir (sorununuz olmasa da) doktorkontrolüne geliniz. HbA1C‘nize 3 ayda bir baktırınız.
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiğişekilde ve doz atlamadan kullanınız.
• İnsülininizi doktorunuzun önerdiğidozda, hemşirenizin gösterdiği uygulamaya göre ve zamanında yapınız.

 

Hipoglisemi (Şeker Düşüklüğü) Oluş Nedenleri:

• Gereğinden fazla insülin veya ilaçalmanız,
• İnsülin veya ilaçtan sonra yemeğinizigeciktirmeniz,
• Yemeniz gereken öğünü atlamanız,
• Yemekte gerektiğinden az karbonhidratlıbesin (tahıl ürünleri, süt ürünleri, meyve) almanız,
• Normalden fazla egzersiz yapmanız,
• İnsülin kullanıyorsanız, insülinenjeksiyonu yaptığınız uzvu egzersizde kullanmanız (örneğin kola insülinyapıldıktan hemen sonra yüzmek),
• Başka bir hastalık döneminde olmanız.

 

Hipoglisemi Durumunda Yapılması Gerekenler

• Hemen şekerinizi ölçün.
• Kan şekeriniz 70 mg/dl’nin altında isehemen şekerli sıvılar alın (1 bardak meyve suyu veya 4 adet kesme şekerli suvb).
• 10 dakika sonra şekeriniz hala düşükse 4adet kesme şeker daha alın.
• Buna rağmen hala şekerinizyükselmediyse, vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna gidiniz.
• Şeker aldıktan sonra kan şekeridüzeyiniz 80 mg/dl’nin üstünde ise ve ana yemek için öğün zamanınız yakın isehemen yemek yiyiniz veya yemeğe yarım saatten fazla bir süre varsa bir ara öğünalınız.
• Her hipoglisemi düzeldikten sonra budurumun nedenlerini araştırınız ve doktorunuza danışarak gerekli önlemlerialınız.

 
 

İnsülin Kullanımında Dikkat Edilecekler

• Yemek yiyemeyecek durumda iseniz(iştahsızlık, bulantı, kusma varsa) insülin uygulamadan önce doktorunuzadanışınız.
• Günde iki kez insülin yapıyorsanızarasının 12 saat olmasına dikkat ediniz.
• Hipoglisemi (şekerin düşmesi) riskiaçısından yanınızda 4-5 adet kesme şeker veya 1 küçük kutu meyve suyubulundurunuz.
• İnsülin kaleminizi buzdolabına koymanızagerek yoktur ama diğer açılmamış insülin kartuşlarını buzdolabının kapakkısmında saklayınız.
• Kullandığınız insülinin ismini mutlakaöğrenip sadece doktor kontrolü ile farklı insülin kullanınız.
• İnsülinlerinizin dozlarını kendinizdeğiştirmeyiniz ve her gün aynı saatlerde uygulamaya dikkat ediniz.
• İğne uçlarını en fazla 2 kez kullanınız.
• Her kullanımdan önce insülin kaleminizinhavasını çıkarınız.
• İnsülin yaptıktan sonra ana ve araöğünlerinizi atlamayınız.
• İnsülinlerin son kullanma tarihlerinimutlaka kontrol ediniz.
• Son kullanma tarihi geçmiş veya donmuşinsülinleri kullanmayınız.

 

İlaç Kullanımında Dikkat Edilecekler

• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiğişekilde kullanınız.
• Aç karnına aldığınız ilaçtan sonrayemeğinizi atlamayınız.
• Kan şekerinin düşük veya yüksek olmasıdurumunda, kendiniz doz değişikliği yapmayınız, doktorunuza danışınız.
• İlaçların son kullanma tarihlerinimutlaka kontrol ediniz.
• Başkasının kullandığı ilaçları kendinizeuygulamayınız.

 

Diyabet Ve Seyahat

• Seyahat öncesi sağlık kontrolünüzü veyaptırmanız gereken aşıları mutlaka yaptırınız.
• Diyabet kimliğinizi yanınızda bulundurunuz.
• İlaç, insülin, insülin kalemi, kanşekeri ölçüm aleti ve striplerinizin yedeklerini yanınıza alınız.
• Seyahatinizi sıcak bir ülkeyeyapacaksanız insülinleri soğutucu içinde saklayınız.
• İnsülin bulundurduğunuz çantanızı bagajakoymayınız.
• Kendi arabanız ile seyahat edecekseniziki saatte bir durmanız ve kısa bir egzersiz uygulamanız gerekir.
• Tatil boyunca kullanabileceğiniz rahatbir ayakkabıyı yanınızda bulundurunuz.
• Güneşin altında veya çok soğukta uzunsüre durmayınız.