Ferritin nedir?
Farklı besin kaynaklarından alınandemir, insan metabolizmasında önemli bir yere sahiptir. Kanda en fazla sayıdabulunan hücre türü olan eritrositler ya da farklı bir deyişle kırmızı kanhücreleri, doku ve organlar için hayati bir öneme sahip olan oksijenintaşınmasından sorumludur. Alyuvarlar olarak da bilinen bu hücrelerin, dokularayeterince oksijen sağlayabilmesi ise vücutta yer alan demir miktarına bağlıdır.Ferritin ise vücutta bulunan demirden farklı olarak, var olan demiri depolayanve salınımını kontrol eden bir tür protein kompleksidir. Ferritin proteini,vücut hücrelerinde ve özellikle hepatosit olarak bilinen ve karaciğerinyaklaşık olarak %75’ini oluşturan hücrelerde, kemik iliğinde ve bağışıklıksistemi hücrelerinde bulunur. Besinler aracılığıyla alınan demirindepolanmasından ve gerekli olduğunda salınmasından sorumlu olan ferritin,vücudun demir deposu olarak da tanımlanabilir. Ferritin ne demek sorusunaverilebilecek en doğru yanıt budur. Vücutta yer alan demir miktarınınölçümü de ferritin testi ile yapılır. Ferritin düşüklüğü, vücutta bulunan demirdeposu seviyesinin düşüklüğünü gösterirken, ferritin yüksekliği ise demirinaşırı miktarda depolandığına işaret eder. Normal ferritin değeri, yaşa vecinsiyete göre farklılık gösterse de genel olarak erkeklerde 20-500 ml/ng,kadınlarda ise 20-200 ml/ng’dir. Kadınlarda bu değerin düşük olmasının sebebi,her ay düzenli olarak görülen âdet kanamalarıdır. Pek çok farklı sebeptendolayı oluşabilen ferritin eksikliği, hekimin önerdiği tedavi yöntemleri ilekolayca giderilebilir.
Ferritin düşüklüğü nedir?
Ferritin kaç olursa tehlikelidir veferritin nasıl yükselir sorularını yanıtlamadan önce ferritin düşüklüğünedir bunu iyi anlamak gerekir. Demirin depolanmasından ve salınımından sorumluolan ferritin protein miktarının, normal değerlerin altında olması vücutta yeralan demir depolarının boş olduğunu gösterir. Halk arasında kansızlıkolarak da bilinen demir eksikliği, ferritin eksikliğinin doğal birsonucudur. Kırmızı kan hücrelerinin, akciğerden aldığı oksijeni dokularaulaştırmasında önemli bir yere sahip olan demirin vücutta az olması, alyuvarüretimini olumsuz etkiler. Buna bağlı olarak demir eksikliği anemisi ortayaçıkar.
Ferritin düşüklüğü neden olur?
Kanda, ferritin miktarının normaldeğerlerin altında olması ya da farklı bir deyişle ferritin düşüklüğü, sıklıklaaşırı çay, kahve tüketimine ve düzensiz beslenmeye bağlı olarak görülür. Ayrıcaâdet, gebelik, emzirme dönemleri ve düzensiz beslenmeye bağlı olarak dademir alımının kısıtlanması da ferritin düşüklüğüne yol açar. Ferritindüşüklüğünün diğer sebepleri şöyle sıralanabilir:
- Sık sıkdoğum yapmak
- Düşük
- Kürtaj
- Erken doğum
- Aşırıpişirilmiş et
- İşlenmiş etürünlerinin sıklıkla tüketilmesi
- C vitaminieksikliği
- Mide vebağırsak problemleri
- Kronik hastalıklar
- Kan kaybı
- Gastrointestinalsistemde görülen kanser, polip ve divertikül varlığı
Ferritin düşüklüğü belirtileri nelerdir?
Vücuttaki demir seviyesinindüşmesine paralel olarak ferritin seviyesi de düşer. Kırmızı kan hücrelerindebulunan ve oksijenin taşınmasından sorumlu olan hemoglobin molekülünün üretimiiçin gerekli olan demirin, vücutta yeterli miktarda bulunmaması sonucundakırmızı kan hücrelerinin doku ve organlara taşıdığı oksijen miktarı azalır.Buna bağlı olarak yeterince oksijenlenemeyen doku ve organların işleyişibozulur ve bu durum, bazı rahatsızlıklara yol açar. Ferritin düşüklüğü az ya daorta miktarda ise herhangi bir belirti göstermeyebilir. Ancak normal değerlerinaltında olan ferritin miktarı aşağıdaki belirtilere yol açar:
- Halsizlik veyorgunluk
- Uyuşukluk
- Sabahlarızor kalkma
- Anksiyete
- İştahsızlık
- Toprak vekireç yeme isteği
- Baş dönmesi
- Baş ağrısı
- Kulakçınlaması
- Üşüme hissi
- Unutkanlık
- Sinirlilik
- Konsantrasyonbozukluğu
- Kaşıntı
- Saçdökülmesi
- Ciltrenginde solgunluk
- Ciltkuruluğu
- Tırnaklarınkolay kırılması
- Tırnaklardaçizgili görünüm
- Nefesdarlığı
- Bacak ağrısı
- Cinselisteksizlik
- El ve ayakparmaklarında uyuşukluk
- Huzursuzbacak sendromu
Ferritin düşüklüğü tedavisi
Yapılan laboratuvar tetkiki ile farkedilen ferritin düşüklüğü, demir eksikliği ve demir depolarının seviyesinindüşük olduğunu gösterir. Vücutta bulunan mevcut demir miktarının ölçülmesi içinyapılan ferritin testinin sonucunda ferritin düşüklüğü saptanması, olası sağlıkproblemlerinin habercisidir. Bu yüzden öncelikle demir depolarının boşolmasının altında yatan sebep araştırılır. Kanamaya neden olan ülser gibiinflamasyona yol açan hastalıklar ya da yoğun âdet kanamalarının kontrol altınaalınması, demir eksikliğinin hızla giderilmesini sağlar. Ancak ferritindüşüklüğü herhangi bir hastalıktan kaynaklanmıyorsa hekimin önerileridoğrultusunda, şurup, damla, kapsül gibi farklı formlarda olan oral demirtakviyesi ya da direkt olarak damardan demir alınması olarak tanımlanan,intravenöz demir kullanımı gerekebilir. Bazı durumlarda sadece ek demirtakviyesi yeterli olmayacağından, hekim kişinin diyet uygulamasınıisteyebilir. Bu diyet genellikle C ve B12 vitamini bakımından zengin beslenme, mayalıekmek tüketimi, kuru baklagil, yumurta, tavuk, balık, kırmızı et,yeşillik, susam, pekmez, üzüm, fındık, fıstık, kayısı ve duttüketiminin artırılması yönündedir.
Ferritin yüksekliği nedir?
Ferritin değerinin yüksek olması,vücutta olması gerekenden daha fazla demir mineralinin depolandığınıgösterir. Vücuttan doğal yollarla atılamayan demir, çoğunlukla kantransfüzyonu sonrasında artış gösterir. Demir toksisitesine bağlı olarak ciddiorgan fonksiyon bozukluklarına ve kalp ve damar sorunlarına yol açabilenferritin yüksekliği, dikkat edilmesi gereken bir rahatsızlıktır.
Ferritin yüksekliği neden olur?
Ferritin yüksekliği genellikleiltihaplı hastalıklara, kronik hastalıklara, aşırı alkol tüketimine bağlıolarak görülen karaciğer rahatsızlıklarına ve kalıtsal ya da sonradan edinilmişdemir metabolizması bozukluğu olarak tanımlanan hemokromatoz gibi hastalıklarabağlı olarak görülür. Tip 2 diyabet, hipertiroidi, lösemi ve hepatitC ferritin yüksekliğine neden olan diğer rahatsızlıklardır.
Ferritin yüksekliği belirtileri nelerdir?
Ferritin yüksekliği belirtilerindenbazıları şu şekilde sıralanır:
- Cinselisteksizlik
- Çarpıntı
- Hâlsizlik veyorgunluk
- Karınve göğüs ağrısı
- Eklem ağrısı
- Ciltrenginde koyulaşma
- Kilo kaybı
Ferritin yüksekliği tedavisi
Öncelikle, kişinin vücudunda demirmiktarının normal değerlerin üzerinde olmasının altında yatan sebepleraraştırılır. Ferritin seviyesinin yüksek olmasına neden olan herhangi birhastalığın olmaması durumunda hekim, ilaçla vücuttaki demir seviyesinindüşmesini sağlayabilir. Bazı durumlarda yalnızca beslenme alışkanlıklarınındeğiştirilmesi, ferritin seviyesinin düşmesi için yeterlidir. Bu durumda hekim,belirli bir süre ile kahve, yeşil çay, kalsiyum açısından zengin besinlertüketilmesini; çinko, magnezyum gibi minerallerin alınmasını önerebilir. Ayrıcakan bağışı da vücutta depolanan demirin azalmasını sağlayan bir diğeryöntemdir.