Havale

Havale ya da konvülsiyon,çeşitli sebeplere bağlı olarak ortaya çıkan, birdenbire başlayan ve birkaçsaniyeden 1-2 dakikaya kadar sürebilen, şuur kaybı, nefes alamama, kasılma veçırpınmalarla seyreden durum.

Havale sebepleri yaşa göre değişikliklergösterir. Hayatın ilk 2 senesinde havale görülmesi diğer yaşlara göre dahafazladır. Yeterli oksijen alamama ve kanamanın tesirlerinin görüldüğü doğumsırasında çocuğun geçirdiği zor durumlar, beynin doğuştan bazı hastalıkları veenfeksiyon hastalıkları (mikrobik hastalıklar), süt çocuklarındaki en sıkhavale sebepleridir. Süt çocukluğunun ileri dönemlerinde ve erken çocuklukçağında had ateşli hastalıklar en sık havale sebebidir.

Süt çocuklarında havaleyesebep olan rahatsızlıklar içinde sebebi meçhul sara, kanda şeker seviyesinindüşüklüğü (hipoglisemi), beyin urları (tümörler), böbrek yetmezliği,zehirlenmeler, nefes alamama (hipoksi), kafa içi kanamalar, kafa içi damartıkanıklıkları da önemli yer tutar. Çocukluk çağının ortalarına doğru kafa içienfeksiyonlar (mikrobik ve ateşli hastalıklar) nadiren havaleye yol açarken,hayatın üçüncü senesinden itibaren sebebi meçhul sara, en önemli havale sebebihaline gelir. Bu devredeki ve oyun çocukluğu devresindeki diğer havalesebepleri arasında; doğuştan beyin hastalıkları, doğumun yol açtığı ve sonradanolan beyin hasarları, enfeksiyon hastalıkları, kurşun zehirlenmesi, beyinurları ve ilaç zehirlenmeleri de önemli yer tutar.

Yetişkinlerdeki havalesebepleri arasında kadınlarda gebelik zehirlenmesi, sebebi meçhul sara, kafaiçinin ur, kanama gibi durumları, kan şekeri düşüklüğü, kan kalsiyum seviyesidengesizliği en önemlileridir.

Havaleler daha ziyadeçocukluk dönemlerinde ortaya çıktığından bu dönemin en sık havale sebebi olanateşli hastalıklara bağlı havaleleri daha teferruatlı incelemek icab eder.

Ateşli hastalıklara bağlıhavalelere en çok altı ay ile üç yaş arasında rastlanır. Tıp dilindeki ismifebril konvülsiyon olan bu tip havalelere, erkek çocuklarında daha sıkrastlanır. Ailenin diğer fertlerinde de havaleler olması fazla görülmesindeetkili olabilir; genetik bir yatkınlık söz konusudur. Bu havalelerin en çokrastlanan sebebi, üst solunum yolunun ateşli hastalıklarıdır. Ateşe bağlıolarak ortaya çıkan havalelerde, ateşin çok yükselmesinden ziyade anidenyükselmesi rol oynar. Febril konvülsiyonlar kısa sürer, iki dakikayı geçmesinadirdir. Nöbetten sonra herhangi asabi, ruhi bir araz kalmaz.

İlk aylardaki bebeklerdetipik havale nöbetleri şeklinde ortaya çıkmayabilir. Bunlarda, sıçrama, ağızdansalya akması, gözlerin kayması, hareketsizlik, ağızda irade dışı çiğneme veemme hareketleri şeklinde nöbetler ortaya çıkabilir. İlerleyen süt çocukluğu veçocukluk devrelerinde ise tipik havale nöbetleri görülür. Önce çocuğun kollarıve bacakları ani olarak kasılır, sonra, çırpınmalar başlar. Bu sırada şuurkaybolur, gözler kayar, yüz solar, dilini ısırabilir, nefesini bir sürealamadığından morarır. Başlangıcı çığlık atarak olabilir, bu sırada gaitasınınve çişini kaçırabilir. Kısa süren bu tip bir havale nöbetinden sonra şaşkınlıkve birkaç saat sürebilen uyku durumu ortaya çıkabilir. Nöbetten sonra çocukgeçici bir süre için elini kolunu oynatamayabilir.

Havale için bünyesi müsaitve ailevi yatkınlığı olan çocuklarda nöbetler tekrarladıkça artık ateşyükselmeden de çocuk havale geçirmeye başlar. Tedbir alınmadığı takdirde bu tipçocuklarda nöbetler ilerki yaşlarda da devam eder ve sara hastalığı söz konusuolur.

İlk defa ateşe bağlı havalegeçiren çocuklarda beyin elektroensefalografisi (EEG) ve diğer tetkiklertamamen normal çıkabilir ancak bunların yapılması havale sebebini diğerlerindenayırt etmede işe yarar.

Havale geçirmekte olançocuğun solunum yolları açık tutulmalıdır. Dilini ısırması önlenmelidir.Havaleye yol açan ateşli hastalık dışı bir sebep tespit edilirse, o da ortadankaldırılmalıdır.

İkinci defa havale geçirençocuklara iki sene müddetle hekim kontrolünde nöbet önleyici ilaç verilmelidir.Özellikle küçük çocukları havalelerden korumak için ateş yükselmeye baslarkensoymalı, soğuk kompreslerle ve ateş düşürücülerle ateşin yükselmesiönlenmelidir. Bu arada ateşli hastalığın tedavisi için de mutlaka bir hekimemüracaat edilmelidir.

Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ

ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

KudretInternational Hospital