HDL kolesterolnedir?

Günlük hayatımızda en çokduyduklarımız şunlardır;

• HDL (yüksekyoğunluklu lipoprotein): Kolesterolün doku ve damarlardan karaciğeretaşınmasını sağlar.
• LDL (düşükyoğunluklu lipoprotein): Karaciğerde sentezlenen kolesterolü dokulara vekan damarlarına taşır.
• VLDL (çokdüşük yoğunluklu lipoprotein): Karaciğerde bulunan lipid gruplarının yağdokusuna ve kaslara taşınmasında görev alır.
• Şilomikronlar:Kolesterol ve lipidlerin bağırsaktan karaciğere taşınmasını sağlar. 
• Trigliserid iseyağların (lipidlerin) vücutta depolandıkları formdur.

HDL-K (yüksek yoğunluklulipoprotein) kolesterolü doku ve damarlardan karaciğeretaşıyarak kanda yüksek miktarda kolesterol bulunmasını engeller,kolesterolün kanda yüksek miktarda bulunması kan damarlarına zararverir. HDL-K fazla kolesterolü kandan uzaklaştırdığı için halk arasındaiyi kolesterol olarak adlandırılır. Kanda fizyolojik faaliyetler içingerekenden fazla miktarda kolesterol biriktiğinde, kolesterolmolekülü atardamar çeperinde başka maddelerle birleşir ve zamaniçerisinde halk arasında damar sertliği olarak bilinen“aterosklerotik plak” oluşumuna sebep olur. Damarçeperinde oluşan plak, damarların esnekliğini bozar ve damarlarıdaraltarak organların beslenmesini engeller. Örneğin böbrek damarlarıetkilenmiş ise böbrek yetmezliği, bacak damarı etkilenmiş ise uzuv kayıpları,göz etkilenmiş ise görüş kaybı olabilir. Bu durum kalp ve beyin gibihayati organları etkilediğinde ise kalp damar hastalıkları ve inme riski artar.

Normal HDL-K değeri ne olmalıdır? 

Hekiminiz sadece HDLkolesterol değerine değil, tüm kan yağlarınıza ve diğer kanparametrelerinize bakarak durumunuzu değerlendirir. Sağlıklı erişkinlerdekalp ve damar hastalıkları riskinin azaltılması için HDL düzeyininkadınlarda 40 mg/dL, erkeklerde ise 50 mg/dL’nin üzerinde olmalıdır. SadeceHDL-K nın yüksek olması tek başına anlamlı değildir. LDLdüzeyinin 130 mg/dL’nin, total kolesterolün ise 200 mg/dL’nin altındaolması beklenir. Kalp damar hastalığı geçirmiş olan kişilerde LDL-K düzeyinin100 mg/dL’nin altında, HDL-K düzeyinin ise daha da yüksek olması arzuedilir. Yapılan araştırmalar LDL-K düzeyindeki her 10 mg/dL’likartışın kalp krizi riskini yaklaşık %20 oranında arttırdığını, HDL-Kdüzeyindeki her 1 mg/dl’lik artışın ise kalp damar hastalığı gelişmeriskini %2-3 oranında azalttığını göstermiştir.

HDL-Kolesterolün düşük olduğu nasıl anlaşılır?

Genellikle kan tahlili ile teşhisedilir. Tahlil öncesinde test sonuçlarını etkilememesi için 8-12 saataçlık gerekir. Su içilmesi test sonucunu etkilemez. Kan örneğiile HDL-K, LDL-K, total kolesterol ve trigliserid değerlerinin tümüölçülür.

HDL-K ne zaman ölçtürülmeli?

HDL-K ve diğer kan yağları (LDL-K,totol kolesterol ve trigliserid) herhangi bir şikayet olmaması halinde 20 yaşındanitibaren her 5 yılda en az 1 kere ölçtürülmelidir. Çocukluk veergenlik çağında kolesterol düzeyleri ölçülmemektedir ancakailesinde kalp hastalığı olan, diyabetli veya aşırı kilolu çocuklar ve ergenleriçin ölçüm önerilmektedir. Kalp damar hastalıkları, diyabetve obezite riski taşıyorsanız hekiminizin önereceği periyotlarlakontrole gitmeniz önem taşır.

HDL-K niçin düşer ve nasıl yükseltilir?

HDL kolesterolün düşük çıkmasınasıklıkla LDL kolesterolün yüksek çıkması eşlik eder. Aileselhiperlipidemi (kan yağlarının yüksek olması), diyabet, hipertansiyon (yüksektansiyon), çeşitli böbrek ve karaciğer hastalıkları, pankreas iltihabı(pankreatit), tiroid bezinin yetersizçalışması gibi çeşitli hastalıklar da LDL-K yüksekliğine sebepolabilir. Ayrıca toplumumuzda genel olarak HDL kolesterol seviyesinin düşükolduğu bilinmektedir.

Yukarıda söz edilen hastalıklarharicinde yaşlanma, sigara kullanımı, yanlış beslenme alışkanlığı ve fazlakilolar HDL kolesterolün düşmesine neden olur. Yaşam tarzında yapılabilecekbazı değişiklikler ile HDL kolesterolü yükseltmek mümkündür.

Sigara: Sadece sigarayıbırakarak HDL-K değerlerinde %15-20 oranında bir artış sağlanabilir. 

Fazla kilolar: Vücut yağ oranının fazlaolması HDL kolesterolün düşmesine ve LDL kolesterolün yükselmesine sebep olur.Sağlıklı beslenme düzenine geçilip kilo verilmesi HDL kolesterolünyükselmesine katkı sağlar.

Hareketsiz yaşam tarzı: Sağlıklı yetişkinlerde gündeortalama 30-40 dakika orta derecede egzersiz yapılması HDL kolesteroldeğerlerinde yükselme sağlar.

Omega-3: Fizyolojik faaliyetler içingerekli olan bir yağ asididir. Vücudumuzda üretilmez, dışarıdan gıdalarlaalınması gerekmektedir. Balık yağı kullanımıyla HDL kolesterol değerlerinde birkısım artış sağlandığı bilinmektedir.

HDL kolesterolün yükseltilmesi için ilaç tedavisiuygulanır mı?

Doğrudan HDL kolesterolü yükseltmekiçin ilaç tedavisi uygulanmaz. LDL kolestrolün egzersiz ve yaşam tarzıdeğişiklikleri ile düşürülemediği durumlarda, LDL-K ve trigliserid düzeylerinindüşürülmesi amacıyla ilaç tedavisi önerilir. Tedavi LDL kolesterolüdüşürürken, HDL kolesterolün yükselmesine de katkı sağlar.

HDL kolesterolü yükseltmek için nasıl bir beslenmedüzeni oluşturulmalı?

Günlük toplam kalorinin %30’uyağlardan alınmalıdır. Bu miktar erkek için günde ortalama 55-70gr, kadın için 50-60 gr yağ alımına karşılık gelir. Genel bir kural olarakhayvansal gıdalar yerine sebze, tahıl ve baklagillerce zengin bir beslenmedüzeni kurulmalıdır. Süt ve peynir, yoğurt gibi süt ürünlerinin yarımyağlı veya yağsız olanlarının tercih edilmesi, salam, sucuk, sosis gibi doymuşyağlar bakımından zengin gıdaların tüketiminin azaltılması; tereyağı,iç yağı veya margarin gibi katı yağlar yerine zeytinyağı gibi bitkisel sıvıyağlarla hazırlanmış gıdaların tercih edilmesi önerilir. Kırmızı ettüketiminin haftada 1-2 porsiyonla sınırlandırılması, kırmızı etin yağiçeriği düşük kısımlarının seçilmesi; karaciğer, böbrek, beyin gibikolesterol içeriği yüksek gıdaların tüketilmemesi gerekir. Hatta kırmızıet yerine yerine tavuk, hindi veya balık tercih etmek daha çokfayda sağlayacaktır. Yağ ve şeker içeren unlu mamuller yerine kepek, çavdar,yulaf içeren ürünler temel alınmalıdır.

Gıdaların içeriği kadar pişirilmetarzı da önem taşır, kızartma yerine ızgara, haşlama, kendi yağındapişirme tercih edilebilir. Doymuş ve trans yağ içeren fast foodürünlerinden uzak durulmalıdır. Kızarmış patates, cipsler, çikolata,gofret, kurabiye, bisküvi, kek gibi ürünlerin trans yağ içeriği yüksektir.Kısaca özetlemek gerekirse doymuş yağlar ve trans yağlar HDL kolesterolündüşmesine, LDL kolesterolün yükselmesine neden olurlar. Beslenme konusundadikkat edilmesi gereken bir diğer konu da posadan zenginbeslenmedir. Bitkilerin sindirilmeden atılan kısımlarına “posa”denir. Yulaf, çavdar, arpa, pirinç, bulgur, bezelye, fasulye,pırasa, ıspanak, nohut, kuru fasulye gibi posadan zengin gıdalarıntüketimi kolesterolün düşmesine yardımcı olur.