Yaş ilerledikçe görülme sıklığı artan hipertansiyon hastalığı, sıklıklagenetik ve çevresel faktörlerden kaynaklanır. Birinci derece akrabalarındahipertansiyon öyküsü bulunan kişilerde yüksek tansiyon görülme oranı diğerkişilere kıyasla daha yüksek olsa da beslenme, kilo problemleri, alkol, sigarakullanımı ve pek çok farklı hastalığın varlığı da hipertansiyon riskiniarttırabilir.
Hâlsizlik, yorgunluk, bacaklarda şişlik gibi semptomlarla karakterizedir.Hipertansiyon, miyokard infarktüsü ya da halk arasında yaygın olarak bilinenadıyla kalp krizi, kalp yetmezliği, inme ve hatta ölümle sonuçlanabilen çokciddi bir rahatsızlıktır.
Normal Tansiyon Değerleri Nedir?
Kanınvücudumuzda tüm dokulara ulaşabilmesi için kalpten belli bir basınçla atılmasıgerekir. Kalp kaslarının kasılması ile ortaya çıkan bu basınç kan damarlarınınduvarına yansır. Kan basıncı ölçerken toplardamarlar olarak adlandırılanvenlerin damar duvarlarında hissedilen basınç ölçülür. Kan basıncı değerleridolaşım sisteminin yeterliliği hakkında bilgi verir.
Kalbinkanı atardarmarlara (arter) atarken uyguladığı basınca “büyük tansiyon”(sistolik basınç), kan atımı bitince damar duvarındaki durgun basınca oluşanbasınca “küçük tansiyon” (diyastolik basınç) denir.
Vücuttayeterli kan dolaşımının sağlanması için en uygun kan basıncı değerleri sistolikbasınç 120 mmHg, diyastolik 80 mmHg olarak kabul edilir. Kan basıncı değerleriyaş, kronik hastalık varlığı gibi durumlardan etkilenir.
Erişkinlerde normal kan basıncı 120-140 mmHg sistolik ve 80-90 mmHgdiyastolik olarak belirlenmiştir. Kan basıncı 140/90 mmHg’nin üstünde ise“hipertansiyon” varlığından şüphelenilir.
Hipertansiyon Nedir?
Hipertansiyon hastalarında ise kan basıncı değeri olması beklenen değerinüzerindedir. Tansiyonun 140/90 mmHg ve üzerinde seyretmesi, yüksek tansiyonyani hipertansiyon olarak adlandırılır.
Normal değerlerin üzerindeki kan basıncında damar duvarları zorlanır vezayıf bölgelerde, son arter dediğimiz göz içi, böbrek gibi alanlarda, damar yırtılmalarınabağlı olarak kanama görülür. Büyük tansiyonun hızlı yükselmesi ve/veya 160-180mmhg düzeyinin üstünde olması, özellikle ileri yaşta damar elastisitesi azalmışkişilerde beyin kanamasına zemin hazırlanır.
Bunun tam tersi de doğrudur. Küçük tansiyonun 80 mmHg’den düşük olduğudurumlarda kan vücudun uç bölgelerine ulaştırılamaz. Buna “hipotansiyon” (düşüktansiyon) denir. Sıcak havalarda ayak ve bacaklarda kanın göllenmesi (kalbegeri atılamaması), yer çekimini yenebilecek bir basınçla beyine iletilen kanhacminde düşüş olması baş dönmesi, geçici bilinç kaybı, soğuk terleme vebayılma ile kendini gösterir. Bu vücudun kendini koruma mekanizmasıdır. Vücutyatay pozisyonda (yere yatırıldığında veya düştüğünde) iken dolaşım sistemiorganlara yeterli kanı tekrar pompalamaya başlar.
Hipertansiyon Belirtileri Nelerdir?
Hipertansiyon çoğunlukla belirti vermeyen sinsi bir hastalıktır. Bu yüzdenpek çok hipertansiyon hastası, hastalığının farkında değildir. “Sessizkatil” olarak adlandırılmasının sebebi de budur. Hipertansiyon belirtileriçoğunlukla tansiyon değerinin 180/100 mmHg değerinin üzerine çıkmasıylahissedilir duruma gelir. Sıklıkla görülen hipertansiyon belirtileri ise şuşekilde sıralanabilir:
Baş ağrısı,
Baş dönmesi,
Kulak çınlaması,
Hâlsizlik ve yorgunluk,
Bacaklarda şişlik,
Bulanık görme,
Burun kanaması,
Sık idrara çıkma isteği,
Kalp ağrısı,
Ritim bozuklukları,
Nefes darlığı.
Hipertansiyon Varlığı Nasıl Anlaşılabilir?
Hipertansiyon varlığından söz edebilmek için tansiyonun düzenli olarak ölçülmesigerekir. Farklı bir deyişle tansiyon ölçüldüğünde bir kez yüksek değergörülmesi, yüksek tansiyon hastalığının varlığını kanıtlamaya yetmez. Önceliklekan basıncı ölçülmeden önce kişi uygun pozisyonda yaklaşık 10 dakika süreyleistirahat etmelidir. Yoğun fiziksel aktivitenin ya da ani duygu durumdeğişimlerinin ardından tansiyon ölçümü yapılmamalıdır. Ortam sıcaklığınınideal ısıda olması da önemlidir.
Tüm koşullar sağlandıktan sonra tansiyon ölçülmeli ve ölçüm her iki koldanda yapılmalıdır. Bir hafta boyunca yapılan ölçüm sonuçlarında elde edilendeğerler 140/90 mmHg ve üzerindeyse bir sağlık kuruluşuna başvurarak gereklisağlık kontrollerinin yapılması gerekir.
Hipertansiyon Nedenleri Nelerdir?
Hipertansiyon hastalığının yaygın olarak iki farklı sebebi bulunur.Bunlardan biri genetik diğeri ise çevresel faktörlerdir. Genetik faktörler,kişinin kontrol edemeyeceği, birinci derece akrabalarında hipertansiyon öyküsüvarlığı ile oluşan etkendir.
Ancak çevresel faktörlerden kaçınmak çoğunlukla kişinin elindedir.Hipertansiyon riskini arttıran çevresel faktörler arasında stresli yaşam tarzı,sigara ve alkol kullanımı, aşırı kilo, diyetin aşırı tuz içermesisıralanabilir.
Ayrıca kafa içi basıncının yüksek olması, aort damarının kalpten çıktığıkısmındaki darlık, aort koarktasyonu, (atardamarın bir bölümünde darlık olması)böbrek damarlarında darlık, böbrek üstü bezinin aşırı kortizon veya aldosteronsalgılamasına bağlı olarak gelişen Cushing Sendromu ve Crohn hastalığı, böbreküstü bezinde tümör varlığı, akut ve kronik böbrek iltihabı, polikistik böbrekhastalığı, reçeteli ve reçetesiz kullanılan bazı ilaçlar da hipertansiyona yolaçan etkenler arasında sıralanabilir.
Hipertansiyon ve Beslenme
Kilolu insanların %70’inde hipertansiyon görülür. Sağlıklı bireylerekıyasla şişmanlarda iki kat fazla görülen hipertansiyon hastalığında diyetinönemli bir yeri bulunur. Tuz tüketiminin günlük 6 gr. ile sınırlandırılması,hipertansiyon hastalığında atılacak ilk adımların başında gelir. Tuzlukkesinlikle kullanılmamalıdır.
Bol miktarda kalsiyum alınmalı, potasyum içeren meyve ve sebzelertüketilmelidir. Ayrıca magnezyum içeren gıdalar da yüksek tansiyonundüşürülmesinde etkilidir.
Doymuş yağ bakımından yüksek ürünlerden kaçınılmalı, bunun yerine zeytinyağıgibi doymamış yağlarla yapılan besinler tüketilmelidir. Alkol ve sigarakullanılmamalıdır. Hipertansiyon hastalığı için en uygun diyetlerden biri DASH(Dietary Approaches to Stop Hypertension / hipertansiyonu önlemek için diyetyaklaşımları) diyetidir. Akdeniz diyetini andıran bu beslenme tarzında, tuz,şeker, doymuş yağ içeren ürünler, diyetten çıkarılırken sebze, meyve, tahıl,balık ve kümes hayvanlarından zengin beslenilmesi önerilmektedir. Sağlıklıbeslenme, hipertansiyon riskini azaltan etkenler arasında olsa da tek başınahipertansiyon hastalığının tedavisi için yeterli değildir.
Hipertansiyon hastalarının ilaçlarını düzenli, belirtilen dozda, süreklikullanması ve bunun yanında beslenmesine de dikkat etmesi gerekir.
Hipertansiyon ve Gebelik
Daha önce hipertansiyon öyküsü bulunmayan anne adaylarının tansiyonunungebeliğin 20. haftasından sonra 140/90 mmHg değerinin üzerin çıkmasıyla farkedilen gebelikte hipertansiyon, her 100 gebenin 6’sında görülür. Tansiyonçoğunlukla doğumdan sonraki 12. haftaya kadar normale döner. Ancak tansiyonun12. haftadan sonra sağlıklı değer aralığına inmemesi durumunda kişihipertansiyon hastası olarak kabul edilir.
Gebelikte hipertansiyon, preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) riski nedeniyleyakın takip gerektirir. Dikkate alınmayan hipertansiyon vakalarında anne vebebek bu durumdan olumsuz etkilenebilir. Gebelik sırasında tansiyon değerinegöre anne adayına, bebeğe zarar vermeyecek nitelikte ilaçlar verilebilir.Böylece hem anne adayı hem de bebeğin sağlığı korunmuş olur.
Hipertansiyon Zararlı Mıdır?
Tansiyon yüksekliği olarak tanımlanan hipertansiyon, başta kalp olmak üzereatardamarlar, beyin, böbrekler ve gözleri etkiler. Kontrol altına alınmayanhipertansiyon bu doku ve organlar üzerinde kalıcı hasarlara yol açabileceğigibi bu organların yaşamsal fonksiyonlarını yerine getirememesine de nedenolabilir.
Hipertansiyonun fark edilmemesi, tanı alınmasına rağmen tedaviye uyulmamasıgibi durumlarda kalp yetmezliği, koroner arter darlığı, kalp krizi, damartıkanıklığı, damar yırtılması, beyin kanaması, beyin damarlarında daralmave/veya tıkanma, felç, inme, görme problemleri ve körlük gibi pek çok sağlıkproblemi ortaya çıkabilir.
Hipertansiyon Tanı ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Hipertansiyon tanısı için öncelikle kişinin farklı tarihlerde ölçülen kanbasıncının, 140/90 mmHg değerinin üzerinde olması gerekir. Fizik muayeneninardından 24 saatlik holter kullanımı ile kişinin kan basıncı takip edilir. EKG,(elektrokardiyogram) EKO, (ekokardiyografi) çekilir.
Ek laboratuvar testlerinin ardından hipertansiyon tanısı koyulur.Hipertansiyon tedavisinde öncelikli hedef tansiyon değerinin 14/90 mmHg’ninaltına düşürülmesi, olası doku ve organ hasarının engellenmesidir. Hekim,tedavi için kişiye özel olarak ilaç tedavisi başlar.
Tüm bunların yanı sıra tedaviyi desteklemek amacıyla diyet ve yaşamtarzında bir dizi değişiklikler yapılmasını ister. Özellikle tuz tüketiminingünlük olarak 6 gr. ile sınırlandırılması, kilo kontrolü ve düzenli egzersizyapılması önemlidir.
Tansiyonun düşmesinin ardından ilaç kullanımı kesinlikle bırakılmamalı vehekimin belirlediği aralıklarla kontrole gidilmelidir. Ayrıca ilaç kullanımınave yaşam tarzının düzenlenmesine rağmen tansiyonun düşmemesi durumunda damutlaka hekimlere başvurulmalıdır. Bu gibi durumlarda hekim, tansiyonunyükselmesine neden olan böbrek hastalığı, hormonal problemler, tiroit sorunlarıgibi ek hastalıkları araştırır.