Yaklaşık 5 kişiden birindegörülen hipofiz bezi tümörleri (hipofiz adenomları), iyi huylutümörler arasında yer alıyor. Yani yaşam boyu belirti ve zarar vermedenkalıyor. Ancak hipofiz bezinin işlevi çok önemli olduğundan, tümörün büyümesive vücudun ihtiyacı olmayan hormonları salgılaması sonucu ciddi sağlıksorunları oluşturabiliyor.
Hipofiz bezi tümörleri kafaiçi tümörlerin yüzde 15’ini oluşturur ve çok nadirolarak habistir. Tedavisi ameliyat, ilaç ve radyocerrahi yani Gamma Knifetedavisidir.
Daha çok 25-45 yaşları arasın da kadın ve erkektegörülür ancak daha erken ve daha geç yaşlarda da görülebilir.
Beyinde yer alan ve fındık tanesikadar büyüklükte olan hipofiz bezi, vücuttaki salgı bezlerininkontrolünden sorumludur. Büyümeyi, kalp atış hızını ve üremeyi kontrol eder.Vücuttaki diğer hormon salgılayan bezlere emir veren bir orkestra şefi gibidir.Bu hormonlar da organlara emir vererek vücudumuzun belirli bir düzendeçalışmasını sağlar.
Hipofiz bezinde farklı hormonları salgılamak üzereprogramlı hücreler bulunur. Tümör, tek bir hücrenin genetik bozulmaya uğrayarakkontrolsüz çoğalması sonucunda ortaya çıkar. Hangi hormon hücresininetkilendiğine bağlı olarak, tümör belirtileri de o hormonun aşırısalgılanmasına bağlı olarak değişir.
Hipofiz bezi tümörleri arasında en sık görülenler; süt salgılatan prolaktinhormonunun hücrelerindeki tümörlerdir. Bu hastalığı akromegali, Cushinghastalığı, hormon salgılamayan tümörler ve birden fazla hormon salgılayantümörler takip eder. Daha nadiren tiroid bezini uyarıcı hormon salgılatanhücrelerin adenomu tiroid bezi yetmezliği ya da fazlalığına ait belirtileryapar.
Nedenleri
Hormon salan veya salmayan hücrelerin, durduk yerde,emir komuta zinciri dışında çoğalarak oluşturdukları yapıya yani tümöre“adenom” denir.
Hipofiz bezindeki kontrolsüz hücre gelişiminin nedeni bilinmemektedir.Çok nadir de olsa ailede hipofiz bezi tümörü varlığı etken olabilir ancak çoğuvakada böyle bir aile öyküsü yoktur. Ancak yine de genetik faktörlerin etkiliolabileceği düşünülmektedir.
Ailesinde çoklu endokrin neoplazisi sendromu – tip 1(MEN 1) gibi genetik hastalıklar bulunan kişilerin daha fazla risk taşıdığıkabul edilmektedir. Özellikle MEN 1 hastalarında, endokrin sistemdeki farklıbezlerde tümör oluşabilmektedir.
Belirtiler
Hipofiz adenomları yavaş belirti verir. Bu nedenle başağrısı, halsizlik, görme bozuklukları gibi tümörden kaynaklı belirtilere karşıdikkatli olarak doktora başvurulması gerekir.
Hormon bozukluklarında da kişi belirtileri hissettiğianda doktora başvurarak gerekli hormon testlerini yaptırmalı, sorunun nedenkaynaklandığı saptanmalıdır.
TümörünKitlesi Nedeniyle Ortaya Çıkan Bası Belirtileri
- Baş ağrısı,
- Halsizlik,
- Görme alanı bozuklukları,
- Görme netliğinde azalma,
- Göz küresi hareketlerinde kısıtlılık,
- Çift görme,
- Göz kapağı düşmesi
TümörünSalgıladığı Hormon Nedeniyle Ortaya Çıkan Değişiklikler
- Bu değişiklikler salgılanan hormonunişlevine göre farklı hastalıklara ve şikayetlere yol açar. Bunlararasında;
- Vücut şeklinde değişiklikler ve bazıfonksiyon bozuklukları,
- Kadınlarda memelerin büyümesi,hassaslaşması ve süt salgılaması,
- Adet düzensizliği ve adet kesilmesi,kısırlık,
- Erkeklerde cinsel güç kaybı,kısırlık ve memelerin büyümesi (jinekomasti),
- Aşırı boy uzaması (devlik),
- Gövdede toplanan kilo artışı vekıllanma.
- Çocukluk çağından geriatrik(yaşlılık) çağa kadar her yaşta tümör görülebilse de genç-erişkin yaş dönemindehormon aktif tümörlere daha sık rastlanır.
Çeşitleri
HipofizBezi Tümörleri
Diğer adıyla hipofiz adenomlarının en önemlileriProlaktinoma, akromegali ve Cushing hastalığıdır. Her birinin hastalıkbelirtileri, tanı testleri ve tedavi protokolleri birbirinden farklıdır.
Prolaktinoma
Prolaktin üreten hücrelerden kaynaklanan bir hipofizadenomudur. Bu rahatsızlıkta memeler büyüyor, hassaslaşıyor ve süt salgılamayabaşlıyor, Bunun yanı sıra kadınlarda adetler düzensizleşiyor ve kesiliyor,hamile kalınamıyor. Erkeklerde ise cinsel güç kaybı, kısırlık ve jinekomastigörülüyor.
Akromegali
Beyin tabanında bulunan hipofiz bezinin ön lobundançok fazla miktarda büyüme hormonu salgılanması sonucunda oluşuyor.
Büyüme hormonunun aşırı salgılandığı akromegalihastalığında; el ve ayaklarda büyüme, çenenin öne doğru uzaması, yüz hatlarınınkabalaşması, burnun büyümesi, alnın öne çıkması, cildin kalınlaşması, çeneninyanlış kapanması veya kapanamaması ile ellerde sinir sıkışması gibi belirtilergörülüyor.
Bu hastalarda; terleme, yüksek tansiyon, diyabet,horlama ve uyku apnesi gibi yan belirtiler de görülüyor. Kansere eğilimin dearttığı bu hastalarda eğer tümör, büyüme kıkırdakları kapanmadan önce ortayaçıkarsa, devlik hastalığı oluşur.
CushingHastalığı
Hipofiz bezinin böbreküstü bezini uyaranadrenokortikotrop hormonunu (ACTH) fazla ürettiği durumlarda ortaya çıkan birhastalıktır. Cushing hastalığına hipofiz bezinin fazla büyümesi (hiperplazi) yada bir tümör neden olur. Cushing hastalığı Cushing sendromunun birşeklidir.
Cushing hastalığı ile Cushing sendromunun belirtileriaynıdır ama Cushing sendromuna neden olan tümör böbreküstü bezinde, hipofizdeveya nadiren de vücudun başka bir yerinde olabilir. Uzmanlar tümörün yeriniçeşitli testlerle saptayabilir.
CushnigHastalığında
Gövde fazla kilolu, kol ve bacaklar ince, yüz yuvarlakve tombuldur (aydede şeklinde). Akne ya da cilt enfeksiyonları, ciltte kolayzedelenme, kıllanma, karında, uyluklarda ve göğüste mor çatlaklar, kolaymorarabilen hassas bir cilt, ensede yağ toplanması, zayıf kaslar, sırt ağrısı,kemik ağrısı ve kemiklerde hassasiyet gibi belirtileri vardır. Ayrıca kontrolügüç olan hipertansiyon ve diyabet hastalığı görülebilir.
Tanı Yöntemleri
Hastanın tıbbi öyküsü alınıp, fizik muayeneninyapılmasının ardından hormonal sorunun kaynağını bulmak için kandaki hormondüzeyleri ölçülüyor.
Testlerin hipofizbezinde bir tümör olduğunu düşündürmesi durumunda MR ve BilgisayarlıTomografi (CT) çekiliyor ve tümörün saptanması halinde Beyin ve Sinir CerrahisiUzmanına başvuruluyor.
Tedavi Yöntemleri
Prolaktinomalar genellikle ilaçtedavisine çok iyi yanıt veriyor. Prolaktinomalar dışındaki bütün hipofiztümörlerinde cerrahi tedavi ön plandadır. Endoskopik ameliyatyöntemiyle tümör çıkarılır. Radyoterapi, cerrahi olarak çıkartılamayan tümörkalıntılarını tedavi etmek için kullanılabilir.
Ayrıca tümörün küçültülmesi ve yokedilmesi için hekimin kararına göre Gamma Knife radyocerrahi tedaviside uygulanabilir. Gamma Knife tedavisi açık bir ameliyatdeğildir ve gamma ışınları kullanılarak genellikle tek seansta tedavi sağlanır.
Hipofiz tümörüameliyatı sonrası hipofiz bezinden hormon salınımı yeterli değilse hormonyerine koyma (replasman) ilaçları verilebilir.
Büyüme hormonu salgılayan adenomlariçin de ilaç tedavisi vardır, ancak ilaç ameliyata rağmen çıkarılması mümkünolmayan tümör kalıntılarının salgısını azaltmak için verilir, ayrıca GammaKnife tedavisi de kullanılabilir.
Cushinghastalığında ideal tedavi tümörün cerrahi ile çıkarılmasıdır, ancak bunarağmen istenen kortizol seviyesine ulaşılamazsa hipofiz bezinin tamamı cerrahiolarak çıkarılır, ya da aynı amaçla Gamma Knife tedavisi uygulanabilir.
Hormon salgılamayan adenomlardaGamma Knife tedavisi kullanılabilir, bunlarda ilaç tedavisi pratikte işeyaramaz. Bazı hormon salgılamayan küçük tümörlerin hastanın genel sağlık durumuile birlikte değerlendirilmesi ve takip edilmesi tercih edilebilir.
Hipofiz Bezindeki Her Kist Tümör müdür?
Hipofiz bezindeki her kist tümördeğildir. Rastlantısal olarak başka nedenle çekilen MR’larda bazen hipofizkistleri fark edilebiliyor. Bunlar Rathke kesesi kistleri denilen doğumsal vemasum kistler olabiliyor. Belirti vermeyen bu kistlerin izlenmesi gerekiyor.
Hipofiz Tümörlerinde Endoskopik Cerrahi
Hipofiz bezitümörlerinin tedavisinde erken teşhis önemlidir, hastalığınkomplikasyonları ortaya çıkmadan ve tümör çok büyümeden tedavi edilirse dahaiyi sonuç alınır.
Hastalık teşhis edildiğindeendoskopik yöntemle tümör çıkarılabiliyor. Bu yöntemle kesi yapılmadan, sadeceburun deliklerinden girilerek tümör daha yakından ve daha geniş açıylagörülebiliyor. Özellikle büyük ve çevreye yayılmış (invaziv) tümörlerdemikroskopik yönteme oranla başarı şansı yüksek olabiliyor. Ameliyattan sonraburun deliklerine tampon konmadığı için hastanın iyileşme süreci çabuk oluyor.
Ameliyattan sonra düzenli olarakhormon kontrollerinin yapılması ve gerekli görüldüğü takdirde ilaç tedavisininverilmesi de gerekiyor. Hatta bazı durumlarda tedavi ömür boyu bilesürebiliyor.
Hipofiz tümörleri iyi huyludur ancakinatçı tümörlerdir. Yıllar sonra da olsa tekrarlama ihtimalleri olabilir.İlerleyen dönemlerde doktor kontrolü devam eder. Bu dönemde yapılan tetkikler,geride tümör kalıntısı olup olmadığını gösterir. Ancak inatçı tümörlerin tekraredebilme riskine karşı, hastalar yılda bir kez kontrole çağrılır.