İştahsızlık nedir?

Klinik olarak iştahsızlık ya da farklı bir deyişle iştah azlığı, günlükyiyecek alım miktarındaki azalma ile karakterizedir. Hemen herkesin hayatınınbir döneminde yaşadığı iştahsızlık, çoğunlukla soğuk algınlığı, mide vesindirim problemleri, bağırsak ve karaciğer hastalıkları gibi faktörlere bağlıolarak görülebilir. Beslenme bozukluklarından biri olan iştah kaybı, pek çokhastalığa bağlı olabileceği gibi fizyolojik ya da psikolojik nedenlerden dolayıda oluşabilir. Kişinin günlük alması gereken kalori miktarından daha az kaloriile beslenmesi, iştahsızlık olarak tanımlanırken bu durum kişinin kendisinidaha yorgun, bitkin ve keyifsiz hissetmesine yol açar. Ayrıca vücudun ihtiyacıolan vitamin ve minerallerin beslenme yoluyla yeterince alınamamasına bağlı olarakbağışıklık sistemi zayıflar ve dolayısıyla kişi, kolayca pek çok farklıhastalığa yakalanabilir. Bebek ve çocuklarda, yetişkinlere kıyasla çok daha sıkgörülen iştahsızlık, huzursuz aile ya da okul ortamı gibi psikolojiknedenlerden olabilir. Çocuklarda iştahsızlık nedenleri arasında boğaz ağrısı,idrar yolu enfeksiyonu, alerji gibi rahatsızlıklar da gösterilebilir.Bebeklerde iştahsızlık ise 8 ve 9. aydan başlayarak 2 yaşına ya da okuldönemine kadar devam edebilir. Bu durum genellikle diş çıkarma, sütten ekgıdaya geçiş gibi nedenlerden oluşur. Ayrıca demir eksikliği anemisi ve çinkoeksikliği de bebek ve çocuklarda görülen iştahsızlığın sebepleri arasında yeralır.

Yetişkinlerde iştahsızlık nedenleri nelerdir?

Yetişkinlerde iştahsızlığın büyük bölümü, fizyolojik nedenlerdenkaynaklanır. Kronik enfeksiyon varlığı, malabsorbsiyon olarak tanımlananemilim bozuklukları, gastroözofajiyal reflü, kistik fibroz, konjenitalkalp hastalıkları ve nörolojik rahatsızlıklar kişinin iştahının kapanmasınaneden olan organik ya da farklı bir deyişle fizyolojik nedenler arasında yeralır. Vücudun hormonal dengesini düzenleyen endokrin sisteme bağlı bozukluklar,iştahsızlık ile direkt ilişkili olabilir. Mideden salgılanan ve iştah arttırıcıetkisi bulunan ghrelin hormon seviyesinin farklı sebeplerden dolayı azsalgılanması, iştahsızlığa yol açabilir. Tıpta disfaji olaraktanımlanan yutma güçlüğü de ağrıya neden olduğundan hem yetişkinlerde hem deçocuklarda iştah kaybına neden olur. Tiroit bezinin yeterince tiroit hormonuüretememesi olarak tanımlanabilen hipotiroidi varlığında da iştahsızlıkyaygın olarak görülür. Bulantı ve kusmaya neden olan migren ataklarısırasında da kişi beslenmek istemeyebilir. Tüm kanser türlerinde de iştahsızlıkgörülebilir. Radyasyon ve kemoterapi alımına bağlı kusma, yemeklerin tat vekokularının değişmesi gibi şikayetler de iştahsızlığa yol açabilir. Diyabet, tedavi ile kontrol altına alınmadığında beslenme bozukluğuna yol açanbir diğer etkendir. Huzursuz bağırsak sendromu kaynaklı olarak ishal, kabızlık ve şişkinlik de kişinin beslenme düzenini olumsuzetkileyebilir. Stres varlığında vücut kortizol hormonu salınımını arttırırve bu durum iştahın kapanmasına neden olur. Yaşlılık da iştahsızlığı tetikleyenetkenlerden biridir. Sindirim sisteminin yavaşlaması, koku ve tat almaduyularının zayıflaması nedeniyle kişi daha az acıkır. Ayrıca kullanılan bazıilaçların yan etkileri de iştahın kapanmasına yol açabilir.

Gebelikte iştahsızlık neden olur?

Hamilelikte iştahsızlık, gebeliğin ilk üç aylık dönemi olan birincitrimesterda yaygın olarak görülür. Anne adayının vücudunda oluşan hormonal vefiziksel değişimlere bağlı olarak iştahın kapanması, son derece normaldir.Ayrıca bu dönemde görülen ve gebelik belirtileri arasında yer alan kabızlık,mide bulantısı ve kusma da iştah kaybına yol açabilir. Gebelikte iştahsızlığınönlenmesi için aşırı yağlı gıda tüketiminden uzak durmak, ara öğün sayısınıartırmak ve kısa süreli yürüyüş gibi egzersizler önerilebilir. Hamilelikteiştah kaybı ilk üç ayın sona ermesiyle birlikte ortadan kalkar.

Bebeklerde iştahsızlık sebepleri nelerdir?

Bebeklerde iştahsızlık, bebeğin gelişimini etkileyecek boyutta olabileceğigibi yalnızca ailenin kuruntusu da olabilir. Bu tip vakalarda hekim, anneden 3gün boyunca bebeğine ne yedirdiğini düzenli olarak not etmesini ister. Eğerçocuk gerçekten iştahsız ve yetersiz besleniyorsa gerekli tedbirler alınır.Bebeklerde iştah kaybı çoğunlukla anne sütünden ek gıdaya geçiş sırasındagörülür. Yeni tat ve kıvamlara alışmakta zorlanan bebek, anne sütünü, püreşeklindeki yeni gıdalara tercih edebilir. Diş çıkarmak da iştahsızlığa nedenolan temel etkenlerden biridir. Ayrıca bir yaşından sonra büyümenin nispetenyavaşlaması, beslenme gereksiniminin azalmasına yol açabilir. Ayrıca demireksikliği bebeklerde iştahsızlık yapabilir. İdrar yolu, bağırsak, üst solunumyolu ve gribal enfeksiyonlar da iştahsızlığa yol açabilir. 3 haftadan uzun süreile bebeğin yetersiz beslenmesi tüberküloz, reflü, böbrek, kalp vekaraciğer hastalıklarından da kaynaklanabilir.

Çocuklarda iştahsızlık neden olur?

Çocukluk döneminde iştahsızlık, çoğunlukla idrar yolu enfeksiyonundan vekulak, burun, boğaz ağrılarına bağlı olarak görülür. Yutma güçlüğüne neden olanhastalıklar çocuğun, beslenmeyi reddetmesine yol açar. Gastroözofageal reflügibi sindirim sistemi problemleri de çocuklarda iştahsızlığa yol açan etkenlerarasındadır. Çinko eksikliği belirtilerinden biri olan iştahsızlık, çocuklararasında sıklıkla rastlanılan bir durumdur. Çinko, çocuk gelişiminde önemli biryer tuttuğundan iştahsızlık şikayeti ile hekime başvuran çocuklarda serum çinkodüzeyleri kontrol edilir. Fiziksel hastalıkların haricinde psikolojik etkenlerde çocuklarda iştah kapanmasına neden olabilir. Çocuğun, aile ortamında ya dasosyal çevresinde var olan problemler çocuğun aşırı seçici davranmasına yolaçabilir. Çocuğun beslenmeyi reddetmesi, anneye tepki ve öfke göstergesindenolabileceği gibi kendisini bir birey olarak aileye ispatlama çabasından da kaynaklanabilir.Baskıcı bir yaklaşım ile çocuk reddettiği hâlde bir parça daha vermek, ağzınıaçmaya zorlamak, acıktığında değil de ebeveynin belirlediği saatte beslenmeyezorlamak, dikkatini video izletmek gibi yöntemlerde dağıtarak beslemek gibiyöntemler, aile tarafından uygulanan ve çocuklarda iştahsızlığa yol açan yaygınnedenler arasındadır. Çocuklarda iştahsızlık ile istemediği gıdaları yememedurumu birbirine karıştırılmamalıdır. Ayrıca öğün saatlerinden önce meyve,kraker gibi atıştırmalıkların yanı sıra süt, meyve suyu ve gazlı içeceklerin detüketilmemesi gerekir. Çocuklara erişkin porsiyonu vermek, aileler tarafındansıklıkla yapılan yanlışlardan bir diğeridir. Gıda, ödül ya da ceza olarakkullanılmamalıdır.

Her yaştan bireyde, soğuk algınlığı, grip ve nezle gibirahatsızlıklarda iştahsızlık görülmesi son derece olağan bir durumdur.Hastalığa tepki olarak çok daha hızlı çalışan bağışıklık sistemi, vücuttakienerjinin büyük bölümüne ihtiyaç duyar. Bu tip hastalıklarda fazla beslenmekbağışıklık sisteminin yavaşlamasına yol açacağından bağışıklık sistemi, sitokinolarak tanımlanan protein ve peptidleri bloke ederek kişinin daha az beslenmeihtiyacı duymasına yol açar. Hastalık döneminde az miktarda fakat besleyicideğeri yüksek gıdalarla beslenmek çok daha doğrudur.