Katarakt nedir?

Katarakt sıkça yaşa göre sınıflandırılan birhastalıktır. Doğuştan gelen katarakta konjenital katarakt, Yaş ile birlikteortaya çıkan tipe ise senil katarakt denir. Gözün içinde yer alan, sinir vedamar içermeyen mercek üzerinde bulanık kısımların oluşması, saydamlığınıkaybetmesi, kahverengi ve sarı renklenmelerin oluşmasıyla ortaya çıkan, görmeduyusunun azalması ile sonuçlanan hastalıktır. Katarakt gözlerin herikisinde ya da sadece birinde görünebilse de çoğunlukla bir gözdiğerine göre daha fazla etkilenir. Normal koşullarda saydam olan mercek, ışığıgözün arkasına ileterek net bir şekilde görme duyusunun çalışmasını sağlar.Ancak merceğin bir kısmının bulanıklaşması durumunda ışık yeteri kadar içerigiremez ve görüş etkilenir. Tedavi edilmeyen durumlarda bulanık alanlargenişler ve sayı olarak artar. Bulanıklık arttıkça görüş daha fazla etkilenirve kişiyi günlük işlerini yapamaz hâle getirir.

%90 oranla yaşa bağlı olarak gelişenkatarakt, bazı durumlarda sistemik hastalıklar, bazı göz hastalıkları, ilaçkullanımı, ya da travmalar sonucunda ya da doğumsal olarak yeni doğanbebeklerde ortaya çıkabilir. Doğuştan gelen konjenital katarakt, eğer bebeğingöz bebeğini tamamen kapatacak şekilde ise hızla opere edilmelidir. 3 yaşınaltındaki bebeklerde gözün fiziksel gelişimi tam olarak tamamlanmadığındanoperasyon sırasında lens implantasyonu yapılmaz. Yaşlanmaya bağlı olarakgelişen senil kataraktın, %50 oranında genetik geçişli olduğu bilinse de henüzbu duruma yol açan gen tespit edilememiştir. Bu yüzden 40 yaş ve üzeribireylerin 2 ile 4 yıl aralıklarla ayrıntılı göz muayenesi yaptırmasıönemlidir. 55 yaşından sonra 1 ile 3 yıl; 65 yaşından sora ise 1 ile 2 yıldabir uzman bir hekime muayene olmaları önerilir.

Katarakt belirtileri nelerdir?

Belirtiler genellikle yaşınilerlemesi ile ortaya çıkar. Başlangıç döneminde belirti göstermeyebilir. Gözmerceğinin bulanıklaşması gün geçtikçe artar ve bu durum diğer kişilertarafından fark edilir. Yaygın olarak, görüşün net olmaması, bulanıklaşması,dumanlı ve puslu olması belirtiler arasında yer alır. Bazı durumlarda görüşünnet olmadığı bölgelerde lekeler görülebilir; ışığın fazla ya da yetersiz olduğudurumlarda görme daha fazla bozulabilir. Katarakt, renklerin daha solgun, dahaaz keskin olmasına sebep olabilir. Gazete ve kitap okumak, televizyon izlemek,araç kullanmak güçleşir. Nadir olarak çift görme olabileceği gibi karanlıktakisokak lambası ya da araç farı gibi güçlü ışık kaynaklarının etrafında hâlegörülebilir. Diğer bazı belirtileri şöyledir:

• Uzağı veyakını görememe
• Işıktanşikayet ve kamaşma
• Güneşligünlerde görmenin bozulması
• Bulanıkgörme
• Renklerinzor ve soluk algılanması
• Gözyorgunluğu ve baş ağrısı
• Gözlüknumarasının sık değişmesi
• Gözlükihtiyacının azalması
• Gözlüksüzyakını daha iyi görme
• Gecegörüşünde azalma
• Derinlikhissinin kaybı

Katarakt nedenleri

Gözün iris denen renkli kısmınınarkasında bulunan göz merceğini oluşturan kristalin adlı proteinlerde kimyasaldeğişiklikler ve proteolitik ayrışmalar oluşur. Bunun sonucunda yüksek molekülağırlıklı protein kümeleri oluşur ve sisli, lekeli, bulanık görme ortaya çıkar.Bu kümelenmeler zaman içinde artarak ışığın göz içinde yer alan merceğegirmesini engelleyen bir perde oluşturur ve göz saydamlığını azaltır. Gözdeekelenmeler oluşturur. Bu kümelenmeler ışığın dağılmasını engelleyerek,görüntünün retinaya düşmesini engeller. Ancak ailede katarakt hikayesininvarlığı, farklı sağlık sorunları ve hastalıklar, genetik bozukluklar, geçirilengöz ameliyatları, gözlerin uzun süre güneş ışığına maruz kalması, şekerhastalığı, uzun süreli steroid ilaçlarının kullanımı, göz travmaları ve üveittarzı göz hastalıkları gibi pek çok durumdan da kaynaklanabilir.

Katarakt tedavisi

Uzman hekim tarafından dinlenen öyküsonrası oftalmoskop ile göz muayenesi yapılır. Oftalmoskop yoğun bir ışık ilehekimin, göz içini ayrıntılı olarak görmesini sağlayan bir cihazdır. Bu sayedegöz merceğinin ne kadar etkilendiği anlaşılır. Bazı durumlarda hastanın hiçbirşikayeti olmasa bile rutin göz muayenesi sırasında bu yöntemle katarakt farkedilebilir. Katarakt varlığı bu yöntemle anlaşılır ve tedavi süreci hakkındahasta bilgilendirilir. Katarakt, diyet ya da ilaç tedavisi ile önlenemez vetedavi edilemez. Tek seçenek cerrahi müdahaledir. Cerrahi endikasyonu, hastanıngörme düzeyine ve şikayetlerine bağlı olarak konur. Ancak katarakt ilk evrelerindeise gözlük kullanımı ile günlük işlerin yapılması sırasında oluşan şikayetlergeçici olarak giderilebilir. Ancak ilerlemiş katarakt vakalarında ameliyat tekseçenektir.

Katarakt ameliyatı

Katarakt cerrahisi gelişen teknolojiile birlikte kolaylıkla ve hızlı bir şekilde yapılmaktadır. Göz çevresi,çoğunlukla lokal anestezi ile uyuşturulur. 2 ile 3 mm. gibi küçük bir tünelkesi oluşturulur ve fakoemülsifikasyon tekniği ile bulanıklaşan mercek,ultrasonik titreşimler ile parçalanarak çıkartılır. Ardından göz içine yüksekkalitede yapay monofokal ya da multifokal lens yerleştirilerek görme duyusuiyileştirilir. Katarakt operasyonunda takılan lens diğer görme kusurlarını dagiderdiğinden hastalar gözlüksüz olarak uzağı ve yakını görebilir. Operasyonyaklaşık yarım saat kadar sürer ve sonrasında 3 ile 4 hafta kadar göz damlasıkullanımı önerilir. Katarakt ameliyatından sonra hastanede yatış yapılmasınagerek yoktur. Her iki gözde de katarakt mevcut ise, hekimin önerdiği aralıklarile ameliyatlar gerçekleştirilir; iki göze aynı anda müdahale edilmez.Ameliyattan sonra bazı kısıtlamalar olsa da hastalar ilk günden itibaren gözünükullanabilir. 

Katarakttan nasıl korunulur?

İrisin arkasında bulunan mercek,göze giren ışığı odaklayarak keskin ve net bir şekilde görmeyi sağlar. Yaşınilerlemesi ile birlikte göz içinde yer alan mercek kalınlaşır ve esnekliğinikaybeder. Esnekliğin kaybolması ile yakını ve uzağı odaklama problemlerigörülür. Mercek içinde yer alan dokuların bozulması, ve protein birikmesisonucu mercek üzerinde lekelenmeler oluşur ve bu durum ışığın dağılmasınıengeller. Böylece görüntü retinaya ulaşamaz ve görme duyusu bozulur ve hattatamamen görememe gibi problemler de oluşabilir. Katarakt oluşumunu tam olarakengellemek mümkün değildir. Ancak hastalığa yakalanma riskleri şu şekildeazaltılabilir:

• Gözlerigüneş ışığından korumak ve direkt olarak güneşe bakmamak
• Sigarayı bırakmak
• Sağlıklı vedengeli beslenme
• Şekerhastalığını kontrol altında tutmak