Kızamık
Kızamık veya Rubeola, özelbir virüsle (morbilli) meydana gelen, oldukça bulaşıcı bir çocukluk çağıhastalığıdır. Kızamığı ilk olarak 860 senesinde Farslı hekim Razi bildirmiştir.Sydenham ise 17. asrın ikinci yarısında hastalığı tarif etmiş ve 18. yüzyıldanitibaren de kızamık salgınları tanınmaya başlamıştır. 1911’de Anderson veGoldbergen, kızamığı insanlardan maymunlara nakletmişler ve sebebinin bir virüsolduğunu bildirmişlerdir.
Kızamık, çocuk hastalıklarıarasındadır. Yetişkinlerde görülmemesi, bunların, çocuklukta kızamık geçirmişolmalarına ve kalıcı bir bağışıklık kazanmalarına bağlıdır. Eğer çocukluğundageçirmemişse, yaşlılığında bile geçirebilir. Sonbaharda hastalık artar. Kış aylarında,bilhassa Martta ve soğuk geçen Nisan aylarında en üst seviyeye çıkar. Salgınlaryapar. Yaz aylarında pek görülmez.
Hastalık, sağlıklı birinsana hasta bir insandan genellikle hastanın tükürük damlacıkları, öksürmesive konuşmasıyla bulaşır. Ayrıca iyi havalandırılan ve güneş alan bir odadakızamığın bulaşma ihtimali azalır. Ve ayrıca hastanın kullanmış olduğu çamaşır,oyuncak ve yemek kaplarının hastalığın bulaşmasında rolü yoktur. Fakat, kaşık,çatal temizlenmeden ve kısa bir zaman içinde duyarlı bir kişi tarafındankullanılırsa hastalığın bulaşmasında rol oynayabilir. Hastalığın mikrobu,hastaların öksürük ve aksırıkları ile atılan tükrük taneleri üzerinde birkaçsaat havada serbest kalır. Teneffüs yoluyla alınarak vücuda yerleşir.Hastalığın kuluçka süresi 9-10 gün kadardır.
Damlacık yoluyla bulaşankızamıkta, ilk bulgular ağız mukozasında saptanır. Nezle, konjunktivit ve ışığaduyarlılık (fotofobi) yakınmaları saptanan hastaların ağıziçi incelemelerinde,kulak kepçesi altına rastlayan alandaki büyük tükürük bezinin (parotis) ağızaaçılan Stensen kanalının çevresindeki mukozada ve yanakta veziküllü/ülserlilezyonlar (koplik lekeleri) saptanır. Hastalık, hafif titreme ve ateşyükselmesi ile başlar. Nezle hali vardır. Çocuğun gözleri kızarmıştır ve ışığabakamaz. Bademcikler şişmiştir. Öksürük de vardır. Kızamığın en kat’i belirtisiolarak ağız içinde yanak mukozasında gri-beyaz renkte, iğne başı büyüklüğündeçevresi koyu kırmızı lekeler olan koplik lekeleri görülür. Nezle, öksürük vekonjoktivit (göz iltihabı) ile geçen 3 veya 4 günden sonra 39-40 °C devam edenateş düşmeye başlar ve bunu takiben kulakların arkasında, alında ve saçlıderide başlayan ufak pembe-kırmızı döküntüler ortaya çıkar; döküntüler bir süresonra tüm vücuda yayılır. Öksürüğün görünmesinden sonra ateş tekrar yükselir,nezle ve konjonktivit daha da artar. Döküntüler 5-7 gün içinde kaybolurkenlenfadenopati (lenforetiküler hiperplazi) görülür; lenfoid dokularda, hücreçekirdeklerinin içinde (intranükleer) inklüzyon cisimleri (Warthin-Finkeldeyhücreleri) oluşur. Kızamık, belli belirsiz seyredebildiği gibi, ölüme kadargötürebilecek derecede ağır da seyredebilir. Vücudun direncini kıran birhastalıktır. Dolayısıyla hastalık süresince fırsatçı mikroorganizmaların nedenolduğu enfeksiyonlar görülebilir: Orta kulak iltihabı, ağız mukozası yangısı(stomatit), gastroenterit, larenjit, bronşit, menenjit, beyin iltihabıbaşlıcalarıdır. Beslenme bozukluğu ya da bağışıklık sistemi sorunları olançocuklarda “dev hücreli pnömoni” olarak tanımlanan ağır bir akciğer hastalığıtablosu gelişir.
Kızamık, üç yaşın altında,yaşlılarda ve hamilelerde tehlikelidir. Beslenmesi bozuk, küçük çocuklarda,zatürre ile birlikte ölüme bile yol açabilir.
Hasta sık sıkhavalandırılan, güneş gören bir odaya yatırılır. Odanın ısısı 18-22 °C arasındaolmalıdır. Ateşli dönemde süt, sütlü yiyecekler, meyve suları, et suyu verilir.Hasta isterse, haşlama veya ızgara etler, yumurta, taze meyve ve sebzeyedirilmesinde mahzur yoktur. C ve A vitamini faydalıdır. Ve ayrıca kızamığıntedavi için özel bir ilacı bulunmamaktadır. Hasta, nezle ve döküntü bitinceyekadar ayrı bir odada yatırılır. Ağız temizliğine dikkat edilir. Gerekirse, ağrıkesici, ateş düşürücü ilaçlar verilir. Ortaya çıkan başka hastalıklar da varsatedavi edilir. Kızamığın ihbarı (haber verilmesi) mecburidir. Hastanın en az 9gün tecridi gerekir. Salgınlarda, nezleli çocukları okula göndermemelidir.Kızamığın tedavi için özel bir ilacı yoktur ama aşısı vardır. Bu aşı,kızamıktan korunmada çok faydalıdır ve çocuklara yapılmalıdır. Kızamık, daimibir bağışıklık bıraktığından, bir defa geçiren bir daha geçirmez. Salgınlardakızamıktan korunmak için, yerine göre hassas çocuklara kızamık serumları dauygulanabilir. Kızamık aşısı ile çocuk çok hafif bir kızamık geçirmekte ve birdaha kızamık olmamaktadır.
Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ
ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
KudretInternational Hospital