Günde yaklaşık 100 bin kez kasılan kalp, dakikada 5 litre kanı vücudapompalar. Kalbin kasılmasıyla birlikte kanın bir bölümü, oksijenlenmesi ya dahalk arasında yaygın olarak bilinen tanımıyla temizlenmesi için akciğerlere gönderilir.Akciğerlerde oksijen bakımından zenginleşen kan, tekrar kalbe gelir.
Kalpten çıkan ana atardamar olan aort damarı vasıtasıyla tüm vücuda temizkan pompalanır. Kalbin sol ventrikülünden (karıncık) çıktığı noktada yaklaşıkolarak 2.5 cm çapa sahip olan aort damarı, ilk önce kalbi besleyen koronerartere yani kalbi besleyen damara ulaşır.
Ardından beyne ve sonrasında tüm vücuda kanın pompalanmasına aracılık eder.Akciğerde temizlenen kanın koroner arterlere ulaşmasıyla öncelikli olarak kalpdokusu beslenir. Kalbin sağında ve solunda olmak üzere iki adet koroner damarbulunur. Koroner damarlar, daha küçük damarlara ayrılarak kalbin yüzeyine ağaçdalları gibi yayılır. Koroner damarların farklı nedenler sonucunda daralması yada tıkanmasıyla koroner arter hastalığı ortaya çıkar.
Koroner kalp hastalığı, dünya çapında en fazla yaşam kaybına neden olanhastalıklar arasında yer alır. Ülkemizde yaklaşık olarak 2 milyon 800 binkoroner kalp hastası olduğu ve her yıl 200 bin yeni hastanın tanı aldığı bilinir.Koroner arter hastalarının üçte biri bu hastalığa sahip olduğunu akut miyokardinfarktüsü (kalp krizi) geçirdikten sonra öğrenir. Koroner arter hastalığınınilk ortaya çıkışı dörtte bir oranında ani ölümle sonuçlanır.
Koroner arter hastalığının risk faktörlerine geçmeden önce sıklıkla sorulan“Koroner arter hastalığı nedir?” sorusunu yanıtlamak gerekir.
Arter kelime olarak atardamar anlamına gelir. Atardamarlar kalbinpompaladığı kanı tüm vücut dokularına ulaştıran damar ağına bağlıdır. Koronerarter ise, kalbi besleyen atardamar olarak tanımlanabilir. Kalpten çıkan anaatardamar olan aortun ilk dallarını oluşturan koroner arterler, kalbin sağındave solunda olmak üzere iki tanedir. Kalbin solundan giren koroner arter, kalbinönüne ve arkasına olmak üzere iki dala ayrılır. Kalp, vücuttaki doku veorganların ihtiyaç duyduğu oksijen ve besinlerin sağlanabilmesi için süreklikan pompalar.
Ancak kalbin kendisi de oksijen ve besinlere ihtiyaç duyar. Bu yüzden kalbinpompaladığı oksijenlenmiş kan, öncelikle koroner arterler aracılığıyla kalpdokusuna ulaşır. Kalbi besleyen damarlar olarak da tanımlanabilen koroner arterdamarların daralmasına ya da tıkanmasına bağlı olarak oluşan sağlık sorunları,koroner arter hastalığı olarak tanımlanır. Sıklıkla 40 yaşından sonra ortayaçıkan hastalık, ailesinde koroner damar hastalığı olanlarda daha erken yaşlardada görülebilir. Erkeklerde, kadınlara göre yaklaşık 4 kat daha fazla görülenkoroner arter hastalığına kadınlarda, özellikle menopoz sonrası dönemde daha sıkrastlanır.
Çoğunlukla tanı alma yaşı erkeklerde 50 ila 60 aralığındayken kadınlarda 60 ila70 arasındadır. Koroner arter hastalığı çoğunlukla tıpta ateroskleroz olarakbilinen damar sertliğinden kaynaklanır. Başlangıçta koroner arterlerin kısmendaralmasına yol açan bu hastalık, ileri aşamalarda kalp krizine yol açabilir.Koroner arterlerin neden daraldığı ve tıkandığı konusuna geçmeden önce sıklıklamerak edilen “Koroner arter hastalığına yol açan risk faktörlerinelerdir?” sorusunu yanıtlamak gerekir.
Koroner Arter Hastalığı Risk Faktörleri Nelerdir?
Koronerarter hastalıklarına yol açan etkenlerin bir kısmı önlenebilir. Bu yüzdenhastalığa yol açan risk faktörlerinin bilinmesi önemlidir. Koroner arterhastalığı risk faktörlerinin bazıları şu şekilde sıralanabilir:
Sigara kullanımı,
Alkol tüketimi,
Hipertansiyon,
Koroner Arter Hastalığı,
Hiperkolesterolemi,
LDL Kolesterolün 130 mg ve üzerinde olması,
HDL Kolesterolün 40 mg ve altında olması,
Sedanter yaşam tarzı,
Stres,
Erkek cinsiyetine sahip olmak,
İleri yaş,
Ailede 55 yaşından önce koroner arter tanısı alan birinin bulunması,
Diyabet,
Obezite,
Erken menopoz.
Koroner Arter Hastalığı Nedenleri Nelerdir?
Kalbi besleyen koroner arterlerin daralması ya da tıkanması, koroner arterhastalığına neden olur. Koroner arterlerin daralması, damar sertliği olarakbilinen ateroskleroz hastalığının gelişimi ile ortaya çıkar.
Normal şartlar altında damarlar esnek bir yapıya sahiptir. Bu sayededamarlar zaman zaman genişleyip daralarak, kan akış hızı gibi faktörlerindengede tutulmasını sağlar. Ateroskleroz hastalığında kalbi besleyen damarlardakolesterol birikmesine bağlı olarak aterosklerotik plaklar gelişerek, koronerarterlerin sertleşmesine yol açar. Damarların esnekliğini kaybetmesine yol açanbu hastalıkta, damarın sertleşen bölümlerinin iç kısımlarında aterom plaklarıbirikir.
Zamanla damar çeperinin daralmasına ve kan akışının bozulmasına yol açanateroskleroz, kalbin kasılıp gevşemesi ile ilgili problemlere neden olur. Göğüsağrısı ve vücudun farklı yerlerinde morarmalar ile karakterize olan buhastalık, kişide efor kaybına yol açar. Ayrıca bazı durumlarda koronerdamarlarda ciddi darlık yaratmadan plakların çatlaması ve kırılması dagörülebilir.
Dışı sert, lifli bir tabakayla kaplı ve içi yumuşak olan plağın sert dışkısmının kırılması durumunda trombositler bölgeye gelerek plağın etrafında kanpıhtıları oluşturur. Bu da koroner arterin daha fazla daralmasına yol açar.Koroner tromboz olarak tanımlanan kan pıhtısının, kan akışını aniden kesmesikoroner oklüzyon, kararsız anjin ve kalp krizi gibi farklı akut koronersendromlara yol açabilir.
Akut koroner sendromların tümü acil müdahale gerektirir. Bazı vakalarda isekan pıhtısı da plak gibi parçalanabilir. Eğer bu durum, koroner damardaki kanakışını normale döndürecek boyuttaysa kişi, durumun farkına varmadankendiliğinden iyileşebilir.
Koroner Arter Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
Koroner arter hastalığının şiddeti ve bulguları kişiden kişiye farklılıkgösterir. Bu yüzden bazı vakalarda hastalık hiçbir belirti vermeyebilir.Hastalık ilerledikçe semptomlar daha belirgin hâle gelir. Kalbin yeterincebeslenememesine bağlı olarak kişide göğüs ağrısı şikayeti ortaya çıkar.
Bazı vakalarda kolda uyuşma gibi belirtiler görülebilir. Fiziksel aktivitesırasında zorlanma, sıkıştırıcı nitelikte ağrı gibi yakınmalar, istirahatlebirlikte geçer. Ayrıca koroner arter hastalığına bağlı olarak solunum güçlüğü,göğüste baskı hissi, yanma ve yorgunluk gibi belirtiler de görülebilir.
Koroner Arter Hastalığı Tanısı Nasıl Koyulur?
Kişinin koroner arter hastalığı belirtileriyle hekime başvurması durumundahekim, öncelikle kişinin ayrıntılı olarak öyküsünü dinler ve risk faktörlerinisorgular. Ardından yapılan fizik muayene ile koroner arter hastalığının öntanısını koyabilir.
Tanıyı netleştirmek ve olası diğer hastalıkları ekarte etmek için kantesti, elektrokardiyogram, (EKG) efor testi ve anjiyo gibi ek tanı yöntemlerinebaşvurur. Elde edilen veriler ışığında hekim, kişiye koroner arter hastalığıtanısını koyar.
Koroner Arter Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Koroner arter hastalığı tanısının netleşmesinin ardından tedavi kişiye özelolarak planlanır. Tedavi, hastanın gösterdiği belirtiler, hastalıklı damarsayısı ve damar darlığının derecesi, kalp kasının mevcut durumu, hatanın yaşıve ek hastalıkların varlığı gibi parametrelere bağlı olarak farklı şekillerdedüzenlenebilir.
Tedavi ilaçlı ve / veya cerrahi olarak yapılabilir. İlaçlı tedavideçoğunlukla kan sulandırıcılar, statinler, nitratlar, beta blokerler, ACE inhibitörlerive kalsiyum kanal blokerleri kullanılır. Cerrahi tedavide ise genelliklekoroner anjiyoplasti ve koroner bypass yöntemleri uygulanır. Ciddi vakalardakalp nakli gerekebilir.