LDL kolesterolnedir?

Kolesterol kanda pek çok özeltaşıyıcı molekül (lipoproteinler) ile taşınır. Aslında halk arasında“kötü kolesterol” olarak bilinen kolesterol molekülünün kendisideğil, kanda taşınmasını sağlayan molekülün özelliğidir. Kolesterol vediğer yağlar kanda lipoproteinler denilen moleküller vasıyatasıyla taşınır. Butaşıyıcıların iki türü, HDL (yüksek yoğunluklulipoprotein) ve LDL (düşük yoğunluklu lipoprotein) kalp damar hastalıklarıriskini belirlemek amacıyla kanda rutin olarak ölçülen parametrelerdendir. Halkarasında iyi kolesterol olarak da bilinen taşıyıcı HDL (yüksekyoğunluklu lipoprotein) ve kötü kolesterol olarak bilineni ise LDLdir (düşük yoğunluklu lipoprotein). İyi kolesterol olarak bilinen HDL (yüksekyoğunluklu lipoprotein), kolesterolün doku ve damarlardan karaciğeretaşınmasını sağlar, kötü kolesterol olarak bilinen LDL (düşük yoğunluklulipoprotein) ise dokudaki kolesterolü vücutta ihtiyaç duyulan bölgeleretaşımakla görevlidir.

Yüksek LDL-K niçin tehlikelidir?

LDL-K fizyolojik fonksiyonlarındevamlılığı için sürekli olarak belirli seviyelerde üretilir. Ancak çeşitlisebeplere bağlı olarak kanda miktarı aşırı derecede yükseldiğinde kolesterolmolekülü atardamar çeperinde başka maddelerle birleşir, damar çeperindeki enflamasyonolayına katılarak halk arasında damar sertliği olarak bilinen“aterosklerotik plak” oluşumuna sebep olur. Damar sertliğibirden bire değil, zaman içerisinde yavaş yavaş oluşur. Oluşumunda LDLkolesterolün yanı sıra kalıtım, sigara kullanımı, hipertansiyon, diyabet gibipek çok faktör rol oynar. Damarlarda oluşan plak nedeniyle organlara kanakımı ve dolayısıyla beslenme bozulur. Örneğin koroner damarları (kalbibesleyen damarlar) etkilenmiş ise kalp krizi, beyni besleyen damaretkilenmiş ise inme, böbrek damarlarını tutmuş ise böbrek yetmezliğigelişebilir. LDL kolesterol yüksekliğinin kalp ve damarhastalıklarına zemin hazırladığı, LDL-K değerlerindeki her 10 mg/dL’likartışın kalp krizi riskini yaklaşık %20 oranında arttırdığı bilinmektedir. 

LDL-K yüksekliği nasıl teşhis edilir?

Genellikle kan tahlili ile teşhisedilir. Tahlil öncesinde test sonuçlarını etkilememesi için 12 saataçlık gerekir. Su içilmesi test sonucunu etkilemez.

Normal LDL-K değeri ne olmalıdır? 

Alınan kan örneği ile LDL-K,HDL-K, total kolesterol ve trigliserid değerlerinin tümü ölçülebilir.Hekiminiz sadece LDL-L değerine değil, tüm kan yağlarınıza ve diğer kanparametrelerinize bakarak durumunuzu değerlendirir. Sağlıklı erişkinlerdekalp ve damar hastalıkları riskinin azaltılması için LDLdüzeyinin 130 mg/dL’nin, total kolesterolün ise 200 mg/dL’nin altındaolması beklenir. Sağlıklı kişilerde LDL kolesterolün 130 mg/dL’den düşükolması normal, 130-159 mg/dL arasında olması sınırda yüksek, 160 mg/dL veüzerinde olması ise yüksek riskli kabul edilmektedir. Koroner arterdaralmasına bağlı göğüs ağrıları olan, koroner damar ameliyatı geçirenveya diyabeti olan kişilerde ise bu değerlerin daha da düşük olması arzuedilir.

LDL-K değeri ne zaman ölçtürülmeli?

Herhangi bir şikayet olmaması halinde20 yaşından itibaren en azından her 5 yılda 1 kere ölçtürülmesiönerilmektedir. Ancak kalp – damar hastalıkları, obezite ve başka hastalıkaçısından risk taşıyorsanız, hekiminizin önereceği periyotlarla kontrolegitmeniz önem taşır. Çocukluk ve ergenlik çağında LDL-K ve diğerkolesterol düzeyleri ölçülmemektedir ancak ailesinde kalp hastalığıolan, diyabetli veya aşırı kilolu çocuklar ve ergenler için önerilebilmektedir.

LDL-K değeri niçin yükselir?

LDL yüksekliğinin pek çok sebebiolabilir. Günümüzde LDL-K yüksekliğine çoğunlukla yaşam tarzı ve yanlışbeslenme alışkanlıkları sebep olmaktadır. Bunun dışında aileselhiperlipidemi (kan yağlarının yüksek olması), diyabet, hipertansiyon (yüksektansiyon), çeşitli böbrek ve karaciğer hastalıkları, pankreas iltihabı(pankreatit), tiroid bezinin yetersizçalışması gibi çeşitli hastalıklar da LDL-K yüksekliğine sebepolabilir. Ailenizde koroner kalp hastalığı, inme veya kolesterole bağlı başkahastalık öykülerinin olması kolesterolünüzün yüksek olma ihtimalini arttırır. Yaşlanmave kadınlarda erken menopoza girme de risk faktörü olarak kabuledilmektedir.

LDL-K’nın yükseldiği nasıl anlaşılır?

Çoğu kişide damarlardaki hasar ileriseviyeye ulaşana kadar hiçbir belirti görülmeyebilir. Kimi zaman da gözçevresinde sarı renkli yağ bezeleri oluşumu, göğüs ağrısı, nefes darlığı,halsizlik, yorgunluk, baş dönmesi gibi belirtilerden biri veyabirkaçı görülebilir. Damarlardaki bozukluk ileri seviyeye ulaşırise etkilenen damarın konumuna göre belirtiler görülebilir; örneğin kalbibesleyen damar etkilenmiş ise göğüs ağrısı, bacaklara giden damaretkilenmiş ise bacak ağrısı oluşabilir.

LDL-K nasıl düşürülür?

Altta yatan olası hastalıklararaştırılmalıdır. Kolesterol yüksekliğine sebep olabilecek böbrek, karaciğerveya tiroid hastalığınız varsa öncelikle bu hastalıkların tedavisi yolunagidilir. Atta yatan başka bir hastalık yoksa, çoğunlukla yaşam tarzıdeğişiklikleri ve (veya) ilaç tedavisi ile LDL-K değeri düşürülebilir.

LDL düzeyini azaltmaya yönelik yaşamtarzı değişiklikleri nelerdir?

• Sigarayıbırakma: Sigara kolesterolün damar yapısını bozar, kolesterolündamar duvarında birikmesini ve plak oluşumunu teşvik eder. Ayrıcasadece sigarayı bırakmak HDL-K değerlerinde %15-20 oranında bir artış sağlar.
• Kilo verme:Vücut ağırlığı olması gerekenden yüksek olanlar diyetlerini düzenleyerek ve güniçerisindeki hareketlerini arttırarak zayıflamalıdır. Kilo alımı kolesterolyükseltici bir faktördür.
• Hayvansalgıdalar yerine sebze, tahıl ve baklagil ağırlıklı bir beslenme düzeni oluşturmakiyi olacaktır. 
• Süt vepeynir, yoğurt gibi süt ürünlerinin yarım yağlı veya yağsızolanlarını tercih edebilirsiniz. 
• Salam,sucuk, sosis gibi doymuş yağlardan zengin gıdaların tüketimini azaltma yolunagidebilirsiniz. 
• Tereyağı, içyağı ve margarin yerine zeytinyağı gibi bitkisel sıvı yağlarla hazırlanmışgıdaları tercih edebilirsiniz. 
• Kırmızı etyerine tavuk, hindi veya balık tercih etmek; kırmızı ettüketimini haftada 1-2 porsiyonla sınırlandırmak doğru olabilir. 
• Doymuş vetrans yağ içeren fast food ürünlerinden uzak durabilirsiniz. 
• Sakatattüketiminden uzak durmak: Karaciğer, böbrek, beyin gibi hayvansal gıdalaryüksek oranda kolesterol içerir.
• Posadanzengin beslenme: Bitkilerin sindirilmeden atılan kısımlarına “posa”denir. Yulaf, çavdar, arpa, pirinç, bulgur, bezelye, fasulye, pırasa,ıspanak, nohut, kuru fasulye gibi posadan zengin gıdaların tüketimikolesterolün düşmesine yardımcı olur.
• Yağ ve şekeriçeren unlu mamuller yerine kepek, çavdar, yulaf içeren ekmekleri tercihedebilirsiniz.

Mutlaka ilaç tedavisi gerekli midir?

Diyet ve yaşam tarzıdeğişikliklerine rağmen LDL kolesterolünüz istenilen düzeye inmez isehekiminiz yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak ilaç tedavisi önerebilir.Hekiminizin ilaç tedavisi önermiş olması, yaşam tarzı değişiklikleri ve kiloverme gerekliliğini ortadan kaldırmaz. İlaç kullanımı ve yaşam tarzıdeğişiklikleri sonrası LDL kolesterolünüz normal değerlere inmiş ise hekiminizilaç tedavisini sonlandırabilir. Ancak kalp damar hastalıkları açısından risk grubundayer alıyorsanız, yaşam tarzı değişikliklerinin ömür boyunca sürdürülmesiönerilmektedir. Kalp damar hastalığı ve inme geçirmiş kişilerin ise riski çokdaha yüksek olduğu için yaşam boyu ilaç kullanımı gerekir.