Lenf bezişişmesi

Lenf bezi nedir?

İnsan vücudunda kan dolaşımınabenzer şekilde, yağ yapıdaki maddelerin taşınması ve vücut savunmasınınsağlanmasında görevli başka bir dolaşım ağı olan lenfatik sistem bulunur.Lenfatik dolaşımını sağlayan lenf damarlarının üzerinde bir istasyon vekontrol noktası gibi çalışan lenf bezleri yer alır. 

Normal lenf bezleri (düğümleri) 1-15mm çapı olan, kapsüllü ve yuvarlak şekilli dokulardır. Lenf damarlarıboyunca çoğunlukla gruplar halinde bulunurlar ve sıralanarak zincir gibigörünen yapılar oluştururlar.

Lenf bezleri, vücuda ait olmayanyabancı maddeleri tanıma özelliğine sahiptir. Antijen moleküller, bağışıklığınuyarılmasının temelini oluşturur. Mikroorganizmaların vücuttavarlığına işaret eden antijenler ve çeşitli yabancı maddeler, lenfdamarları yoluyla lenf bezlerine ulaşır ve savunma hücreleri tarafındanalgılanır. Daha sonrasında bağışıklık sistemi bu uyarana yönelikgerekli cevabın oluşturulması için savunma mekanizmalarını hareketegeçirir ve bu mikroorganizma ve yabancı maddelerin ortadankaldırılması sağlanır. 

Lenf bezleri (düğümleri) nerede bulunur?

İnsan vücudunda 600’e yakın lenfdüğümü bulunur. Dolayısıyla vücutta geniş bir dağılım gösterirler:

• Kafanın arkası

• Kulağın ön vearkası

• Boynun ön vearkası

• Çenenin altında

• Köprücükkemiğinin üst kısmında

• Koltukaltlarında

• Dirseklerinçevresinde

• Kasıklarda

• Diz çevresinde

Aynı zamanda, göğüsün ortasında vekarın içinde de daha derin yerleşimli olarak lenf düğümleri bulunur.

Lenf bezleri (düğümleri) neden şişer?

EBV (Epstein Barr Virüsü) nedeniyleoluşan infeksiyöz mononükleoz ya da herpetik virüs ailesinde yer alanvirüsler nedeniyle meydana gelen suçiçeği ve zona gibi viralhastalıklar durumunda lenf bezlerinde büyüme gelişebilir. HIV nedeniyle oluşanAIDS kliniğinde ise vücut genelinde lenf bezi büyümeleri ortaya çıkar.Streptokok olarak adlandırılan bakterilerin solunum yollarında meydanagetirdiği boğaz enfeksiyonları sebebiyle de çene altı ve boyun bölgesindekilenf bezlerinde büyüme oluşabilir.

Lenfoma, lösemi ve vücudundiğer organlarında oluşan kanserlerinin lenf düğümlerine sıçraması sonucu lenfbezlerinde büyüme görülebilir.

Romatizmal hastalıklar, kişininsavunma hücrelerinin kendi doku ve organlarına saldırması sonucu oluşanotoimmün hastalıklar; karbonhidrat ve yağ yapıdaki besin maddelerinin vücuttamuhafaza edilmesiyle alakalı sorunları ifade eden depo hastalıkları, çeşitliilaçlar ve toksik maddelere maruziyet nedeniyle lenf bezlerinde büyüme meydanagelebilir. 

Vücudun belirlibölgelerinde büyük olarak saptanan lenf bezlerinin lokalizasyonu ile bazıhastalıklar arasında ilişki bulunur. Lenf bezi büyümesi en çok baş& boyun bölgesinde yerleşim göstermektedir. Baş ve boyun bölgesindemeydana gelen büyümeler genellikle viral bir solunum yolu enfeksiyonu nedeniyleortaya çıkar. Köprücük kemiği üzerinde yer alan büyümeler kötü huyluhastalıklar açısından uyarıcıdır. Koltuk altı ön bölgesindeki lenf bezlerindebüyüme meydana gelmesi, meme kanseri açısından önem arz eder. Lenf bezibüyümelerinin en sık gözlendiği bölgelerden biri de kasıkların çevresidir.Çeşitli enfeksiyonlara bağlı olarak kasık bölgesinde yer alan lenfdüğümleri 2 cm. ve üzeri boyuta ulaşabilir.

2 veya daha fazla, farklı vücutbölgelerinde yer alan lenf bezlerinde şişme meydana geldiği zaman, bu durumyaygın (jeneralize) lenf düğümü büyümesi olarak adlandırılır. Bir bölgedekilokalize büyümelere göre daha ciddi durumlarla ilişkili olduğu için, yaygınlenf bezi büyümeleri açısından dikkatli olunmalıdır.

Lenf düğümü büyümelerinin yerleşimidışında, büyüklüğü, ağrılı ve hassas oluşu veya kıvamı altta yatan nedenhakkında yönlendirici özellik taşıyabilir.

• Lenfdüğümlerinin boyutları göz önüne alındığında erişkin bireylerde, genellikle 1cm. çapa kadar olan büyümeler normal kabul edilir. Dirsek çevresinde bu sınır0.5 cm’e indirilirken, kasık bölgesinde ise 1,5-2 cm. çapa sahip lenf düğümlerinormal kabul edilir. Çocuklarda ise lenf bezleri açısından genel olarakhastalık ilişkili kabul edilen sınır değer 2 cm. çapa sahip lenfdüğümleridir. 
• Büyüyen lenfbezinin kıvamının lastik gibi olması lenfoma hastalığının belirtisi olabilir.Enfeksiyona bağlı oluşan büyümeler daha yumuşak kıvamlıyken, büyümüş lenfdüğümünün sert yapıda olması altta yatan bir kanser varlığına işaretedebilir. 
• Lenf bezlerikapsüllü dokulardır. Büyümeleri sonucu kapsülleri gerilir ve ağrı oluşabilir.Ağrının kaynağı genellikle inflamatuar bir süreçtir. Şişen bezin etrafında ısıartışı ya da kızarıklık gibi bulgular altta yatan sebebin enfeksiyon olduğunudestekleyen işaretlerdir. 
• Büyüyen lenfdüğümünün çevre dokulara yapışık olması ve hareketinin kısıtlanması, altta yatan bir kanserin lenf düğümüne sıçramasına bağlı olarakoluşabilir.

Büyüyen lenf bezinde hangi tanı yöntemleri kullanılır?

Fizik muayene esnasında hekim,büyümüş lenf bezinin özelliklerini değerlendirir. Vücudun genelinde ya da tekbir bölgesinde oluşu, boyutları, etrafındaki kızarıklık veya sıcaklık hissi,hassasiyeti, kıvamı ve hareketliliği değerlendirilir.

Tam kan sayımı, sedimantasyon (ESR),karaciğer ve böbrek fonksiyonları, viral ya da bakteriyel bir etken nedeniyleoluştuğu düşünülen lenf bezi büyümelerinde, etken olduğu düşünülenmikroorganizmaya ait laboratuvar testleri, altta yatan hastalığınaydınlatılması amacıyla istenebilir.

Hekim tarafından gerçekleştirilenfizik muayene ve laboratuvar testleri sonrası tespit edilen büyümüş lenfdüğümlerinin incelenmesi amacıyla, görüntüleme yöntemlerinden ilk olarakultrasonografiye başvurulabilir. Göğüs hastalıkları ile ilgili şüphelidurumlarda akciğer grafisi çekilebilir. Büyümüş lenf düğümlerinin vücuttadağılımının saptanması amacıyla bilgisayarlı tomografi ve pozitron emisyontomografisi (PET/BT) kullanılabilecek diğer görüntüleme yöntemleridir.

Anormal lenf düğümü bulguları vekötü huylu hastalığı destekleyen belirtiler varlığında, altta yatan hastalığınaydınlatılması amacıyla biyopsi işlemi yapılabilir. Lenf bezleri üzerindeyapılan biyopsi işlemi eksizyonel olarak gerçekleştirilir. Eksizyonelterimi, şüphelenilen lenf bezinin bütünlüğünü koruyarak tamamen çıkarılmasıanlamına gelir ve bu işlem için genellikle en büyük lenf düğümü seçilir.Çıkarılan lenf düğümü üzerinde mikroskobik olarak, patolojik ve histolojikinceleme gerçekleştirilir. 

Büyüyen lenf bezleri nasıl tedavi edilir?

Lenf bezi büyümelerinde hastalığınseyrini ve tedavi seçiminin temelini, altta yatan hastalık belirler. Viral yada bakteriyel enfeksiyon kaynaklı olarak oluşan bölgesel büyümeler destektedavisi ya da ilaç kullanımı sonrasında gerileyebilir. Genel olarak bölgeselbüyümeler vücut genelinde olan büyümelere göre daha iyi bir seyre sahiptir.Şişen lenf bezlerinin hassas ve ağrılı olması durumunda o bölgeye sıcak kompresuygulamak ağrının rahatlamasını sağlayabilir. İstirahat etmek ve doktorunbilgisi dahilinde kullanılan ağrı kesiciler de belirtilerin kontrolü amacıylabaşvurulabilecek diğer seçeneklerdir.

Viral hastalıklara bağlı olarakşişen lenf bezleri genellikle hastalığın atlatılması sonrasında normal boyutageriler. Bakteriyel nedenlerle oluşan büyümelerde tedavi amacıylaantibiyotikler kullanılır. 

Lenf bezi büyümesi, kullanılanilaçlar nedeniyle oluştuğu tespit edilirse mümkün olduğu taktirde mevcuttedavinin alternatifinin oluşturulması için ilgili bölümden yardımalınmalıdır. 

Bağışıklık sistemindeki sorunlarnedeniyle oluşan romatizmal hastalıklar için altta yatan nedene yöneliktedavi planlanırken, kanser nedeniyle büyümüş lenf bezlerinde hastalığıntedavisi amacıyla cerrahi girişimler, kemoterapi veya radyoterapiuygulamalarına başvurulabilir.

Vücutta tespit edilen lenf bezibüyümesi nedenleri, basit enfeksiyonlardan hayatı tehdit eden kanserlere kadargeniş bir yelpazede olması nedeniyle fark edilmesi durumunda en yakın zamandasağlık kuruluşlarına başvurulması önerilir. Altta herhangi bir sebep yoksa,lenf bezi büyümesi devam ediyor ya da 1 aydan uzun süredir aynı boyuttaysa,eşlik eden ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı gibi durumlar sağlıkkuruluşlarına başvurmayı gerektiren alarm semptomlardır.