Lipaz nedir?
Lipaz, pankreastan salgılanansıvının içerisinde yer alır ve bu salgı ince bağırsağa iletilerek sindirimintamamlanmasını sağlar. Sindirim için kullanılan pankreatik lipazın haricindedaha küçük miktarlarda karaciğerde hepatik lipaz, adipoz doku hücrelerindehormona duyarlı lipazlar, kılcal damarların endotel yüzeylerinde lipoproteinlipazlar da yer alır. Pankreasta üretilen protein yapıdaki lipazın kandakiseviyesi, basit bir kan testi ile kolaylıkla ölçülebilir. Normal şartlardakanda az miktarda lipaz enziminin bulunması normaldir. Fakat serum lipazseviyesinin olması gerekenin üzerinde bulunması durumu lipaz yüksekliği olarakadlandırılır ve genellikle akut veya kronik pankreatit gibi herhangi birpankreas hastalığını işaret eder. Bunun sebebi enzimin pankreastan salgılanmasıve pankreasta herhangi bir yara veya inflamasyon bulunması durumunda, salgıbezinden normalin üzerinde lipaz enziminin salgılanmasıdır. Bunun haricindepankreasın yeterli düzeyde çalışıp çalışmadığı veya pankreas hastalıkları ilekarıştırılabilecek diğer hastalıklara yönelik yapılan araştırmalar gibidurumlarda lipaz testi sıklıkla uygulanan kan testleri arasında yer alır.
Lipaz testi nasıl yapılır?
Lipaz testi, kan örneği alınarakbasit bir şekilde yapılabilir. Bunun için koldan veya elin üzerinde bulunanherhangi bir uygun damardan iğne yardımıyla kan alınabilir. Alınan kan örneğiile lipaz haricinde farklı kan parametrelerinin de araştırılması mümkündür.Yapılacak olan lipaz testi herhangi bir ciddi risk arz etmez, fakat tüm kantestlerinde olabileceği gibi hassas kişilerde baş dönmesi, bayılma, tansiyondüşüklüğü gibi komplikasyonlar görülebilir. Özellikle iğneden veya kanaldırmaktan korkan kişilerde bu durumlar çok daha yaygın şekilde gözlenir. Bunaek olarak kan örneğini alan sağlık personelinin tecrübesi ve hastanın damaryapısına göre değişmekle birlikte bazı kan testlerinde kan örneğinin alındığıbölgede şişlik, enfeksiyon, kızarıklık, morarma gibi durumlar da gelişebilir.Bu tarz sorunların minimuma indirilebilmesi açısından işlem tamamlandıktansonra steril bir pamuk kanın alındığı bölgeye 5-10 dakikalık bir süre boyuncabastırılmalıdır.
Lipaz testinin istenmiş olduğuhastalar, testin daha doğru sonuçlar vermesi açısında 8-10 saatlik bir açlıkdurumunda olmalıdır. Bu nedenle testin uygulanması için en doğru zaman kahvaltıöncesindeki sabah saatleridir. Ayrıca kullanılan bazı ilaçlar da test sonucunuetkileyebileceğinden lipaz testi yaptıracak olan hastaların sürekli olarakkullanmakta olduğu ilaçlar konusunda doktoruna bilgi vermesi gerekir.
Lipaz testi hangi durumlarda yapılır?
Lipaz testi tıpta pek çok farklıhastalığa yönelik yapılan araştırmalarda, rutin kontrollerde veya çeşitlisemptomların nedenine yönelik yapılan tetkiklerde başvurulan bir kantestidir. Testin en yaygın olarak kullanıldığı alanlar pankreas iltihabı(pankreatit) veya diğer pankreas hastalıklarının araştırılması, pankreas salgıyollarında herhangi bir tıkanıklığın bulunup bulunmadığının araştırılması,kistik fibrozis gibi pankreası da etkileyen kronik hastalıkların tanı ve takipsüreçlerinde lipaz testi sıklıkla uygulanır. Bunların yanı sıra hekimlertarafından hastalarda görülen semptomların hangi sağlık sorununa bağlı olarakgeliştiğinin araştırılmasına yönelik olarak da lipaz testi, birtakım farklı kantestleri ile birlikte istenebilir. Bunlar çoğunlukla pankreas hastalıklarınıişaret eden semptomlar olmakla birlikte en yaygınları şunlardır:
- Midebulantısı ve kusma
- Şiddetli belve karın ağrısı
- İshal
- Ateş
- İştah kaybıve hızlı verilen kilolar
- Sürekliyorgunluk hissi ve enerji düşüklüğü
Yukarıdaki durumların haricinde 6ayda bir veya yıllık olarak uygulanan rutin kan testlerinde de lipazdüzeylerine bakılabilir. Özellikle pankreas hastalıkları açısından riskgrubunda yer alan, ailesinde pankreas hastalığı öyküsü bulunan bireyler,diyabet hastaları, safra kesesi taşları ve tıkanıklıkları bulunan hastalar,yüksek kolesterol ve trigliserid düzeylerine sahip bireyler ile obezitehastalarında lipaz testi düzenli aralıklarla tekrarlanmalıdır. Test sonucundaherhangi bir yüksekliğe rastlanması durumunda daha ileri tetkikler deuygulanarak durumun nedeni belirlenmeli ve tedavi süreci başlatılmalıdır.
Lipaz testi sonuçları nasıl değerlendirilir?
Pankreas hastalıkları ve birtakımfarklı hastalıklarının teşhisinde veya pankreasın işlevinindeğerlendirilmesinde kullanılan lipaz testi, enzimin birim hacimdeki kanda yeralan miktarının araştırılması şeklinde yapılır. Sağlıklı bireylerde serum lipazseviyesi 10-140 U/L aralığında olmalıdır. Yapılan kan testi sonucunda lipazdüzeyinin bu değerin altında bulunması, pankreas organının işlevini yeterlidüzeyde yerine getiremediğini veya kistik fibrozis gibi kronik bir hastalığınvarlığını işaret ediyor olabilir. Fakat bu gibi durumların belirlenmesindekandaki lipaz seviyesindeki küçük düşüşlerin tek başına yeterli olmadığı,fiziksel muayene ve daha ileri tanı testleri ile tanının desteklenmesigerektiği bilinmelidir. Serum lipaz düzeyinin referans aralıklarının üzerindeolması durumu ise genellikle bir sağlık sorununu işaret eder. Lipaz seviyesininyükselmesinde pankreas hastalıkları, safra kesesi hastalıkları, pankreaskanserleri, bağırsak hastalıkları, bazı mide hastalıkları ile siroz, çölyakgibi pek çok hastalık rol oynayabilir. Bu nedenle lipaz yüksekliği tespitedilen hastalarda daha ileri kan testleri ile radyolojik görüntüleme teknikleriuygulanarak sorunun kaynağına yönelik detaylı incelemeler yapılmalıdır.
Lipaz nasıl düşürülür?
Kandaki lipaz seviyesi yüksek olanhastalarda kan değerlerinin normale döndürülmesi için, enzimdeki yükselmeyeneden olan hastalığa yönelik olarak tedavi uygulanmalıdır. Pankreatit veyakronik hastalıkları bulunan kişilerde bu hastalıklara yönelik olarakuygulanacak olan medikal tedaviye ek olarak birtakım farklı önlemler dealınmalıdır. Obezite sorunu olan kişilerin sağlıklı beslenme alışkanlıkları,diyet ve düzenli egzersiz ile birlikte ideal kilolarına ulaşmaları sağlanmalıdır.Lipaz yüksekliği bulunan hastalar sigara ve alkol kullanımından mutlakakaçınmalıdır. Kolesterol ve trigliserid düzeyleri yüksek olan kişilerde hekimtarafından gerekli görülmesi durumunda kolesterol düşürücü ilaçlarkullanılmalı, buna ek olarak az yağlı bir beslenme programı uygulanmalıdır.Safra kesesinde taş veya tıkanıklık sorunu yaşayan bireyler hekimlerininönermesi durumunda vakit kaybetmeden cerrahi operasyonlarını planlamalıdır.Pankreasta kistleri olan hastalarda ise kistlerin iyi huylu mu yoksa kötü huylumu olduğunun araştırılmasına yönelik biyopsi ve kan tetkikleri uygulanmalı,tedavi ve takip sürecine yanıt vermeyen tümörler uygun cerrahi teknikleryardımıyla çıkarılmalıdır. Bu durumda çıkarılan tümörler patolojik incelemeyegönderilerek kötü huylu olduğunun tespit edilmesi halinde çevre doku veorganlara yayılım gösterip göstermediği konusunda ileri araştırmalar dauygulanmalıdır.
Eğer siz de lipaz seviyenize uzunzamandır baktırmadıysanız ve rutin bir kan testinden geçmek istiyorsanız bir sağlıkkuruluşuna başvurarak hekiminizden size kan testi uygulamasınıisteyebilirsiniz. Yapılacak olan tetkikler sonucunda lipaz yüksekliği,düşüklüğü veya herhangi farklı bir faktöre ilişkin bozukluğun tespit edilmesidurumunda daha ileri tanı testlerinin uygulanması sonucunda olasıhastalıklarınızın erken dönemde tespit edilerek tedavi edilmesinisağlayabilirsiniz. Bu şekilde ileride karşılaşabileceğiniz çok daha ciddiboyutlu sağlık sorunlarının önüne geçerek daha sağlıklı bir yaşamsürebilirsiniz.