Magnezyum (Mg), insan vücudunda hayati önem taşıyan 11 mineraldenbiridir. İnsanda bulunan mineraller arasında, miktaraçısından dördüncü sırada gelir. Kimyasal olarak, alkali toprak metallerisınıfından bir elementtir.

İlk defa 1808 yılında, Sir Humphrey Davy tarafından bulunduğundavücudumuzdaki önemi bilinmemekteydi. Son yirmi yıl içerisinde yapılançalışmalar, magnezyumun hem hücreler arasında, hem de hücre içi iletişimde çokönemli rolleri olduğunu göstermiştir.

Magnezyumun bu kadar önemli olmasının temel nedeni; vücudumuzda bulunan300’den fazla enzimin çalışması için kilit bir role sahip olmasındandır.Vücut, bu önemli elementi, kendi başına üretemediği için dışarıdanbesinler yoluyla alması gerekir.

Ortalama bir yetişkinde yaklaşık 24 gram magnezyum bulunur. Vücudumuzdabulunan magnezyum rezervinin sürekli doldurulması gerekmektedir. Bir başkadeyişle, bu mineralin fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için, vücuda sürekliolarak verilmesi gerekir.

Magnezyum nelerde bulunur?

Doğada magnezyum toprakta ve deniz suyunda bulunur. Bitkiler topraktabulunan magnezyumu kullanırlar. Magnezyum, aslında bitki dünyasının demiridirdenebilir. Nasıl ki insan vücudunda demir hemoglobin yapısına giriyorsa,magnezyum da bitkilerde klorofil yapısına girer.

İnsan vücudunda magnezyumun % 60’ı kemik ve dişlerdedir. Kalan % 40’ıyumuşak dokularda (kas) ve ancak % 1’i kanda bulunmaktadır. Magnezyum, beyin vekalpte diğer organlardan daha yoğun olarak bulunur.

Kan tahlilleri, kanda magnezyumun az miktarda bulunmasından dolayımagnezyum eksikliği için bir gösterge değildir.

Magnezyumun faydaları

Magnezyumun metabolizmaya pek çok faydası vardır.

Magnezyum temel işlevini, % 40’ının bulunduğu kan ve kas sistemlerindegösterir. Kasların güçlenmesi, protein sentezi ve enzim sistemi aktivitesinde,hücrelerin büyümesinde ve yenilenmesinde önemli rol oynar.

Magnezyumun temel faydaları şunlardır: 

• hormonların (insülin, tiroid hormonları, östrojen, testosteron, DHEA),
• sinir hücreleri arasında iletimin sağlanmasını sağlayan nörotransmitterdenen maddelerin (dopamin, katekolamin, serotonin, GABA),
• mineral ve elektrolitlerin iletilmesinde,
• Hücre zarının elektriksel potansiyelinin değişmesini sağlayarak birçokhormonun, gıdanın ve nörotransmitterlerin alınımının ve salınımınınkontrolünde rol oynar.

 Magnezyumun diğer mineraller üzerindeki etkileriyle, hücreniniçerisinde sağladığı faydalar şunlardır:

• Vücuttaki kalsiyum ve potasyumunun işlevini artırır. Örnek vermekgerekirse magnezyum eksikliğinde, magnezyuma bağımlı bir enzim olan Na+-K+-ATPazaktivitesi azalır ve hücrenin potasyum tutma kapasitesi düşer.
• Magnezyum hücrelerimizi alüminyum, nikel, kadmiyum, civa ve kurşundan gibizararlı elementlerden de korur.
• Hücre içerisinde rol oynadığı reaksiyonlar arasında, özellikle enerjimetabolizmasını ilgilendiren fosfat gruplarının ve reaksiyonlarının aktiveedilmesinin yanında, glikoliz, oksidatif fosforilasyon, nükleotidmetabolizması, protein sentezi ve plazma membranlarına bağlanacak moleküllerinseçimi gibi görevler alır.

Magnezyum vücudumuza bağırsaklardan emilerek girer, böbreklerden iseatılır.Magnezyumun emilmesi için D vitamini ve paratiroid hormonunun yeterlidüzeyde olması gerekir.

Magnezyum eksikliğinin belirtileri

Magnezyum eksikliği tıpta hipomagnezemi olarak adlandırılır. Toplumdahipomagnezemi sıklığı hakkında kesin veriler olmamakla beraber hastaneye yatanhastalar üzerinde yapılan taramalarda % 6.9-11 hastada magnezyum seviyesidüşük bulunmuştur.

Hipomagnezemi semptomları kardiyak etkiler, metabolik etkiler ve nörolojiketkiler olarak 3 grupta toplanabilir.

Erken bulgular arasında;

• iştahsızlık,
• bulantı,
• kusma,
• yorgunluk ve
• halsizlik sayılabilir.

Şiddetli magnezyum eksikliğinde

• kas krampları,
• kardiyak aritmiler,
• fibromiyalji,
• uyuşma,
• dikkatte azalma ve
• zihinsel bulanıklık görülebilir.

Açıklanamayan hipokalsemi (kandaki kalsiyum eksikliği) ve hipokalemi(kandaki potasyum eksikliği) vücutta magnezyum eksikliğininde olabileceğini akla getirmelidir.

Magnezyum eksikliği nedenleri

Bulunduğumuz yüzyıl boyunca, magnezyum alımında %50’den fazla bir azalmaolduğu tahmin edilmektedir. Besinlerin işlenmesi, yiyeceklerde bulunanmagnezyumun azalmasına neden olmaktadır. Özellikle uzun süre pişirilensebzelerdeki magnezyum oranı düşer. Bununla birlikte tüm ekosistemde magnezyummiktarının azalmasına neden olan çeşitli faktörler (asit yağmurları, yapaygübre ve tarım ilacı kullanımı vb.) bulunmaktadır. Aynı şekilde içilen sertkuyu sularında bol miktarda magnezyum bulunsa da, insanlar tarafından sonyıllarda tercih edilen yumuşak içimli sular, magnezyum açısından dahafakirdir.

Hem besin zincirinde magnezyum seviyesinin azalması, hem de beslenmealışkanlıklarının değişmesi nedeniyle günümüzde magnezyum eksikliği nadirkarşılaşılan bir durum değildir.

Fazla terleyen, laksatif veya diüretik ilaç kullanan kişilerde magnezyumatılımı daha fazladır. Stres, gebelik emzirme gibi durumlarda ise vücudunmagnezyum gereksinimi artar. Yaşın ilerlemesiyle birlikte magnezyum alımı,özelllikle gastrointestinal hastalıkları olan kişilerde bağırsaklardan emiliminazalması sebebiyle azalır. Vücut bu minerali dışarıdan yeterli miktardaalamazsa kemiklerde depolanmış olan magnezyumu tüketmeye başlar. Magnezyumihtiyacı yaşa ve yaşam tarzına bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Bunun haricinde insan vücudundaki birtakım hastalıklar da magnezyumeksikliğine neden olabilmektedir:

Diabetes Mellitus

Tip 1 ve Tip 2 diyabet, magnezyum eksikliğinin en sık rastlanannedenidir. Diyabetli hastaların %25 ila %39’unda hipomagnezemi gözlenmiştir.Serum magnezyum konsantrasyonundaki azalma; açlık kan şekeri, diyabetin süresigibi birtakım faktörlerle ilişkili bulunmuştur.

Alkolizm

Hipomagnezemi, akut ve kronik alkolizmde sık gözlenen bir durumdur. Alkolikbireylerin %30’una kadar hipomagnezemi gözlenebilir. Alkolik bireylerdekimagnezyum azlığının sebebi olarak; yetersiz beslenme, diyare ve kusma ,karaciğer yetersizliği nedeniyle düşük magnezyum emilimi, Dvitamini eksikliği nedeniyle bağırsaklardan magnezyum emilememesi sayılabilir.

Endokrin nedenler

PTH (Paratiroid hormonu) magnezyumun emilimini artırsa da, bu hormonunfazla salındığı durumlarda da magnezyum konsantrasyonu azalma eğilimindedir.Hiperaldosteronizm (böbrek üstü bezlerinden aşırı aldosteronsalgılanması) magnezyum eksikliğine neden olan bir başka endokrinolojiktablodur.

Gastrointestinal nedenler

Crohn hastalığı, ülseratif kolit, çölyak hastalığı, Whipple hastalığıve kısa bağırsak sendromu gibi bağırsak rahatsızlıklarında da magnezyum emilimiazalacağından dolayı hipomagnezemi görülebilir.

Renal nedenler

Magnezyum böbreklerden atıldığı için böbrek geri emilimindeki bazıbozukluklar hipomagnezemi ile sonuçlanabilir.

İlaçlar

Özellikle kemoterapi ilaçları ve bazı antibiyotiklerin, vücuttakimagnezyum miktarı üzerinde negatif etki oluşturduğundan bu ilaçlarıuzun süre kullanan kişilerde magnezyum eksikliği görülebilir.

Magnezyum tedavisi

Kendinde magnezyum eksikliği olduğunu düşünen kişiler, öncelikle bir sağlıkuzmanına danışmalıdır. Magnezyum eksikliği tedavisinde, magnezyum ilaçları yada magnezyum içeren multivitaminler kullanılır. Bununla beraber sağlıklı birdiyetle, doğal yoldan alınan magnezyum da önemlidir. Magnezyum preperatlarıgenelde magnezyum tuzu halinde bulunur. Farklı magnezyum tuzlarının vücuttarafından emiliminde ve kullanımında (biyoyaralanımlarında) farklılıklarvardır. Bu nedenle bir uzmana danışmadan tedaviye başlanmamalıdır.

Magnezyum içeren besinler

Magnezyum vücut tarafından kolaylıkla absorbe edilen bir madde olup,sağlıklı ve doğal bir beslenme ile günlük magnezyum ihtiyacı rahatlıklakarşılanabilir. Besinlerdeki magnezyum miktarının yaklaşık % 40- 60’ı vücuttarafından kolay emilir.

Dünya Sağlık Teşkilatı’nın (WHO) ve Almanya Beslenme Enstitüsü’ne (DGE) göre,insan vücudunun günde ortalama 280-350 mg magnezyuma ihtiyacı vardır.Klorofilin temel maddesi olduğu için rengi koyu yeşil sebzeler, tahıl ürünleri,balık, badem, fındık, fıstık, ceviz, soya fasulyesi, kuşkonmaz, soğan, domates,havuç, kereviz, pırasa, gravyer peyniri, hurma, kara turp, ayçiçeği, kakao,muz, dil balığı ve sert sular magnezyumdan zengindir. Bazı sebzelerde vetahıllarda bulunan oksalat ve fitat, demir için olduğu gibi, magnezyumu dabağlayarak emilmesini güçleştirir.