Multipl Skleroz (MS) hastalığı, etkisini merkezi sinir sisteminde gösteren veataklarla kendini belli eden kronik sinir sistemi hastalığıdır.
Bağışıklık sistemi vücudu dışarıya karşı korurkenkendi hücrelerini tanır. Ancak bilinmeyen nedenden dolayı sistem bozulduğunda,bağışıklık sistemi kendi hücrelerine özellikle de sinir iletimini sağlayanbeyin ve omurilikteki hücrelere karşı saldırı düzenler.
Beynin vücuda gönderdiği elektrik sinyalleri sayesindehareket ve koordinasyon sağlanır. Sinir hücrelerini koruyan ve görevleriniyerine getirmelerine yardımcı olan, sinir hücrelerinin etrafındaki örtü gibikılıflara miyelin adı verilir. Bağışıklık sistemi miyelin kılıflarınasaldırdığında ‘plak’ adı verilen hasarlı bölgeler oluşur. Bunun sonucundayürüme, konuşma, görme gibi eylemlerde bozulmalar olabilir, bunlara MS ataklarıdenir.
Ancak miyelin tabakası kendinitekrar yeniler ve hastalar günlük yaşamına geri döner. Ataklar 1 hafta, 3 ay, 1yıl gibi farklı zamanlarda olabilir. Her MS hastası için atak süreleri farklıdır. Günümüzde ilaçlar,fizik tedavi ve diğer yöntemlerle ataklar önlenebilmekte, sayısı ve şiddetiazaltılabilmektedir.
MS hayatı tehdit eden bir hastalık değildir. Bazıhastalarda ileriki yaşlarda hareket ve bazı bilişsel kayıplara rastlanabilir.Hastalığın kesin tedavisi olmasa da günümüzde tıptaki gelişmeler, erken tanı vedoktor kontrolünde alınacak önlemler, yaşanan sıkıntıları azaltmaktadır.
MS Hastalığı (Multipl Skleroz) Nasıl Bir Seyir İzler?
Multiple Skleroz yani MS merkezi bir sinir sistemi hastalığıdır. Merkezi sinirsistemi beyin, beyincik, beyin sapı ve omurilikten oluşur. Bu hastalığın adıbeynin birden çok yerinde görülmesinden dolayı çoklu yani multiple, hasargören dokularında sertleşmesinden dolayı sklerozdan gelmektedir.
Merkezi sinir sisteminde yer alan sinir hücreleri tümuyarıları elektriksel olarak üretmektedir. Sinir hücrelerinin bu sinyalleriileten ince uzun koluna akson, siniri çevreleyen ve koruyan dokuya ise miyelinadı verilir. Miyelin sadece sinir hücrelerini korumaz, aynı zamanda hücreleringörevlerini yerine getirmelerine de yardımcı olur.
MS hastalarında akson ve miyelin tabakası beynin farklıyerlerinde hasar görebilir ve sinirsel uyarıları düzgün iletemez. Sinirsisteminde meydana gelen hasara bağlı olarak duyularda, konuşmada, görmede,dengede ve yürümede sorunlar meydana gelebilir.
MS hastalığı daha çok 20 ila 40 yaşlar arasındakiyetişkinlerde görülmektedir. Daha erken veya daha ileri yaşlarda görülmeolasılığı oldukça azalmaktadır.
MS Hastalığı (Multipl Skleroz) ataksız veya ataklar şeklinde seyredebilen birhastalıktır. Ataklar hastaların %85’inde ataklı olarak algılanabilir. Bunlar; daha kişide var olmayan kol veya bacaklarda güçsüzlük, görmede bozukluk veya dengegibi sorunların 24 saat boyunca devam etmesine denir.
Önceden MS atağı geçirmiş bir kişinin atakları düzeldikten sonra çoksıcak su ile duş alması, sıcak havaya maruz kalması ya da ateşli bir hastalıkgeçirmesi sonucunda atakları yeniden belirebilir. Bu durumda gerçekleşenataklar yalancı atak olarak adlandırılmaktadır.
Gerçek ataklar genellikle 24 saat boyunca hastalığınbulguları gözlemlenmektedir. Eğer tedavi edilmezse atak süreleri 4 hafta ile 2ay süresinde değişebiliyor. Hastalar daha önce bu tarz ataklarlakarşılaşmadılarsa eğer ve bu ataklar 24 saat ve üzerinde sürüyorsa mutlaka enkısa sürede bir doktora görünmeleri önerilmektedir.
Multipl skleroz (MS) Hastalığı Ölümcül müdür?
Multipl skleroz (MS) için bilinen bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Fakatuygulanan yöntemlerle birlikte ve kişinin yaşam tarzında yapacağıdeğişikliklerle birlikte atakları kontrol altına alınabiliyor.
Nedenleri
Multipl Skleroz Nedenleri
Multipl Skleroz’un oluşumunda çevresel etkenler (iklim, yaşanan bölgevb.) ve geçirilmiş viral enfeksiyonların yanı sıra, genetik yatkınlık da önemlirol oynuyor. Ms Hastalığı, genetik ve çevresel nedenlerin bir araya gelmesi sonucunda dameydana gelebilir.
Multipl Skleroz (MS) hastalığı, özellikle 20-40 yaş arasında ve çoğunluklakadınlarda görülüyor ancak bu farkın nedeni bilinmiyor.
MS’in kuzey ülkelerinde görülme sıklığı ekvatora yakınülkelere göre 3 kat fazlayken bunun nedeni konusunda araştırmalar sürüyor.Kuzey ülkelerinde güneşli gün sayısının ekvatoral bölgelere kıyasla azlığındanyola çıkan kimi araştırmalar, D vitamini eksikliğinin MS için bir risk faktörüolabileceğinin üstünde duruyor.
Multipl Skleroz Çeşitleri
Hastalık her kişide farklı olarak seyreder. Hastalarınhepsinde sinirler zarar görür ancak ortaya çıkan belirtiler farklı olabilir.
MS’in tanımlanan başlıca dört tipi bulunur.
Atak ve iyileşmeler ile gidenMS: Ataklar ile ortaya çıkar. Ataklartam veya kısmen geri dönüşlüdür. MS’lihastaların çoğu başlangıçta atak veiyileşmeler ile giden seyir gösterir. Atakların ne sıklıkta geleceğini tahminetmek ise mümkün değildir. Ataklar bazen yılda birkaç kez, bazen 2-3 yılda bir,bazı hastalarda ise ancak yıllar sonra tekrar ortaya çıkabilir.
Sekonder ilerleyici MS: Atak ve iyileşmeler ile giden MS hastalarınınbir kısmında daha sonra ataklar azalır ya da görülmezken, örneğin yürümegüçlüğü ve konuşma ve denge bozukluğu ya da bilişsel engellilikte devamlı birilerleme olur.
Primer ilerleyici MS: Hastalık sinsi başlıyor ve yıllar içinde gittikçeartan engellilik ortaya çıkıyor. İlerleme hızı değişken olmakla birliktegenellikle yavaş seyirli oluyor. Bu gruptaki hastalar MS’li olguların daha azbir bölümünü oluşturuyor.
Ataklarla ilerleyici MS: Başlangıçtan itibaren sinsi ve ilerleyiciseyretmekle beraber arada ataklar da görülebiliyor.
MSHastalığı (Multipl Skleroz) Belirtileri Nelerdir?
MS belirtileri, rahatsızlığın erken evrelerinde geçici ataklarşeklinde ortaya çıkarken, tedavide geç kalındığında ilerleyen yıllarda görmekaybı, denge ya da yürüme bozukluğu ve peltek konuşma gibi bazı belirtiler kalıcıolarak yerleşebilir.
Bu nedenle MS belirtilerini iyi tanımak vezamanında hekime başvurmak çok önemlidir. Ayrıca ataklar geçtiğinde “nasıl olsadüzeldim” düşüncesiyle tedaviyi kesinlikle bırakmamak gerekiyor.
MS’de yorgunluk, halsizlik, uyuşmalar ve vücuttaelektriklenmeler gibi belirtiler gün içinde aralıklarla gelişebileceği gibigünlerce, haftalarca da sürebilir.
MS atakları belirtiler ise;
- Yorgunluk
- Vücudun değişik bölgelerindeözellikle gövdede, yüzde, kollar ya da bacaklarda uyuşukluk, karıncalanma,güçsüzlük
- Denge ya da yürüme bozukluğu
- Dilde peltekleşme gibi konuşmabozuklukları
- Mesane ve bağırsak problemleri
- Baş dönmesi
- Görmede bulanıklık
- Düşünme, bellek ya dakonsantrasyonda zorluk yaşama
- Depresyon
Ancak bu belirtiler kişide MS olduğuve atak geçirdiği anlamına gelmiyor. Kişide daha önce olmayan bir nörolojik bulgununvarlığı, 24 saatten fazla sürmesi ve kötüleşmesi atak varlığına işaret eder. Budurumda kişinin doktora başvurması gerekiyor.
Tanı Yöntemleri
MS Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?
MS’de nörolojik muayene,elektrofizyolojik (sinir iletimini ölçen testler), beyin omurilik sıvısıincelemesi ve MR yardımı ile tanı konur.
MS’in tanısında hastada ortaya çıkan belirtilerin doktora çokiyi anlatılması gerekir. Ayrıntılı öykü almak ve detaylı bir nörolojik muayeneyapmak en önemli kural olarak kabul edilir.
Bu konuda deneyimli bir doktor, ayrıntılı öykü vemuayene ile klinik olarak MS’in ön tanısını koyabilir.
Tanıyı kesinleştirmede diğer önemli kural ise MS ilekarışabilecek diğer hastalıkların dışlanmasıdır. Bu nedenle beyin ve omuriliğinMR görüntüleme ile değerlendirilmesi önem taşır. Kimi hastalarda kesin tanıiçin beyin omurilik sıvısının incelenmesi, kan testleri ve elektrofizyolojikçalışmalar da gerekebilir.
MS Hastalığı (Multipl Skleroz) Tedavisi
MS’in temel olarak 3 tip tedavisi var; belirtilereyönelik tedavi, atak tedavisi ve atakları önleme tedavisi.
Bağışıklık sistemini düzenleyen,baskılayan ve/veya atak sırasında uygulanan bu tedaviler MS hastalarına yardımcı oluyor.
Günümüzde MS tedavisinde çok sayıda ilaçseçeneği bulunuyor. Hastanın atakları ve hastalığın şiddetine göre hangi ilacabaşlayacağına karar veriliyor. Ataklar erken dönemde kontrol altınaalındığında, bu atakların yaratacağı hasar da engellenmiş oluyor.
MS’i tamamen durduracak kesin tedavi henüz olmasa da,bazı türlerinde erken tanı ve tedaviyle atakların sıklığı ile şiddeti debelirgin olarak azalıyor.
Bunun sonucunda hastaların atak döneminde yaşadıklarıgörme bozukluğu, konuşma güçlüğü, denge sağlama ve idrar tutamama gibinörolojik bulgulara bağlı sıkıntılardan az etkileniyor. Ayrıca hastaların ataknedeniyle sık aralarla yüksek doz kortizon almaktan kurtulmaları yaşamkaliteleri açısından oldukça önem taşıyor.
Ayrıca erken dönemde tedavi başlanan hastalarda baştazihinsel işlevler olmak üzere yürüme ve denge gibi merkezi sinir sistemietkilenmesine bağlı olarak özürlülüğe neden olan bozuklukların da daha geç yada daha az geliştiği görülüyor.
Bugün hem MS hastalığının daha kötüyegitmesine engel olacak, hem de alevlenmeleri yatıştıracak birçok ilaç tedavidekullanılıyor. Bununla birlikte, fizik tedavi gibi farklı rehabilitasyon türleride kişinin ev ve iş hayatında yardımcı olabiliyor.
MS, kronik bir hastalık olduğundan hem kaliteli uzun bir yaşam, hem deatakların önüne geçebilmek için egzersiz de önem taşıyor. Egzersiz, zayıfkasların neden olduğu problemleri önleyebiliyor, mesane ve bağırsakproblemlerinin çözümüne de destek sağlıyor.
Yaygın bilinen aksine hastalığıncinsel isteği etkileme ihtimali bulunuyor ve bu durumda ilaç ve terapi yolunagidilebiliyor. Ancak olası cinsel sorunlara karşın MS hastalığı çocuk sahibi olabilme yeteneğini etkilemiyor.
Her kronik hastalıkta olduğu gibi MS’de de kişinin veçevresinin doğru bilgilere sahip olması tedavinin etkinliği, kaliteli bir yaşamve hastalıkla savaşacak gücü bulması için önem taşıyor. Türkiye’de MS konusundaçalışan dernekler ve farkındalık kampanyaları bulunuyor.