Hayatilk nefesle başlar, son nefese kadar da normal koşullarda pek nefes alıpverdiğimizin farkına bile varmayız. Oysadakikada 12-14 defa, her seferinde yarım litreye yakın hava alıp veririz ve birömür boyu bu nefes alıp verme “iş”i devam eder. Evet, nefes alıp verme bir “iş”dir hem de hayati önemde ciddi biriştir. Bu işin yürütülmesinde burundanbaşlayarak solunum yollarımız, beyinden başlayıp kaslara yayılan solunummerkezimiz ve iletim sinirleri, nefes alma-verme kaslarımız, akciğerlerimizinparankim denilen yapıları ve kalp başta olmak üzere neredeyse tüm organ vesistemlerimizin doğru düzgün çalışmaları…
İştebu işlerin hepsi bizim bilincimizin dışında gerçekleşir, normali farkındaolmamamızdır. Eğer nefes alıp-vermemizinfarkına varmak zorunda kalmışsak bahsedilen bu sistemin bir yada birkaç yerindesorun var demektir ki bu patolojiktir. Başka bir ifadeyle Nefes darlığı demek “nefes alıp vermemizin farkınavarmamız” demektir; nefes alıp-verme sırasında ciddi bir iş yapıldığınınfarkına varmamız demektir. Nefes darlığıya da biz sağlıkçıların sık kullandığı tabiriyle dispnenin birçok şekli vardır:
- Efor dispnesi/nefes darlığı:Hareketle, yaşıtlarına göre yokuş yukarıya da düz yolda kişinin nefesinin kesildiğini hissetmesi hatta ileri aşamadadurmak zorunda kalması durumudur
- Gece yatar yatmaz öksürükle, nefesdarlığıyla uyanma ya da gecenin ortasında hava açlığıyla uyanmak, kalkma hattacamı açarak hava açlığı içinde olma halidir.
- Pozisyonel: sırt üstü ya da bir yanınayatınca birden nefesinin kesilmesi
- Allerjik: toz, duman, kokulu ortamlardabirden nefes alamaz hale gelme
Dakikalar,günler içinde alan nefes darlığı akut bir durumdur; haftalar, aylar, yıllariçinde olanı ise kronik dispne olarak tanımlanır.
Nefesdarlığının bir çok nedenleri vardır: solunum sistemiyle, kalp-dolaşımhasstalıkları, kansızlık başta olmak üzere kan hastalıkları, kas-iskeletsistemi hastalıkları da en sık nefes darlığı sebepleridir. Klinikte en çok astım-bronşit-amfizem, KOAHbaşta olmak üzere solunum sistemi hastalıkları, kalp yetmezlikleri başta olmaküzere kalp hastalıkları sık nefes darlığına sebep olur. Nefes darlığınınnedenini araştırmak için iyi bir anamnez, fizik muayene ve bunların yolgöstericiliğinde laboratuvar, fonksiyonel, görüntüleme yöntemleri kullanılır.