PediatrikOnkoloji
Yenidoğan dönemindenergenlik dönemine kadar her yaşta görülebilen çocukluk çağı kanserlerinde,erken teşhis ve doğru tedavi ile yüzde 60-70 oranında iyileşme sağlanabiliyor.
Çocukluk çağı kanserleri,vücudun herhangi bir yerindeki hücrelerin kontrolsüz bir şekilde çoğalmalarıile ortaya çıkan, kısa sürede kan veya lenf yolu ile vücudun farklı bölgelerineyayılarak sağlığı bozan ve yaşamı tehlikeye sokan bir grup hastalığa verilenisimdir.
Yenidoğan dönemindenergenlik dönemine kadar her yaşta görülse de en sık görüldüğü dönem; ilk 5yaştır. Ancak erken teşhis ve doğru tedavi ile kanserli çocukların yüzde60-70’inin tam olarak iyileştiğini söylemek mümkündür.
Hastalığın tipine, başlangıçveya yayılma bölgelerine göre, bir veya birden çok, belirti ve bulgular ortayaçıkabiliyor. Başlıca belirti ve bulgular arasında; solukluk, halsizlik, sıkateşlenme, deride morluklar, çürükler, boyun, koltuk altı ve/veya kasıkbölgesindeki lenf bezlerinde genellikle ağrısız şişlikler, vücudun herhangi birbölgesinde (karın, kol, bacak, göğüs duvarı, sırt, kafatası vb.) şişlik, burunve dişeti kanamaları, idrar veya dışkıda kanama, idrar veya dışkılamada zorluk,bağırsak alışkanlıklarında değişiklik (kabızlık, ishal), kemik ağrıları, uzunsüren ve nefes darlığına neden olan öksürük, sabahları daha belirgin olan başağrısı ve kusma, görme bozuklukları, gözlerde kayma, göz bebeklerinin ışıktakedi gözü gibi parlaması veya istemsiz hareketler, göz çevresinde koyu renklimorluklar, yürüme bozuklukları, dengesizlik, ateşsiz havale geçirme, okulbaşarısızlığı, kişilik değişikliği, bebeğin emmemesi, ağırlık kaybı, bebeğinmotor gelişiminde (başını dik tutma, dönme, oturma, yürüme becerileri) gecikmesayılabilir.
Birkaç haftadan uzun süren,alışılmış basit testlerle (kan sayımı, idrar ve dışkı tetkiki) açıklanamayan vesık başvurulan tedavi yöntemleri (antibiyotik, ağrı kesici, ateş düşürücü) iledüzelmeyen belirtilerin üzerinde durulmalı, daha ayrıntılı araştırmalar içinçocuk hematolojionkoloji uzmanlarının bulunduğu hastanelere başvurulmalıdır.
Kan kanseri olarak bilinen lösemien sık görülen kanserdir (lenfoblastik ve lenfoblastik-dışı olarak bilinenbaşlıca iki grup olup bunların da alt tipleri vardır) ve temel olarak kemikiliğinin hastalığıdır. Doğumdan başlayarak her yaşta görülebilir, hücre tipinegöre yaşa özel dağılım gösterir. Ancak erkek çocuklarda görülme oranı dahayüksektir. Demir eksikliği anemisi, ailede daha önce kanserin görülmesi vetekrarlamış olması kanser riskini artırmaktadır.
Hastanın yakınmasına vehastalık belirti/bulgularına göre değişmek üzere başvurulan başlıca tanıyöntemleri, öncelikle benzer belirti/bulgular veren ve çocuklarda daha sıkrastlanan bakteri/virüslerin neden olduğu enfeksiyon hastalıkları, travmalarınneden olduğu kanama ve şişlikler, büyüme ağrıları gibi durumlardan ayrım yapmakiçin kullanılır. Bunlar arasında; hemogram (tam kan sayımı), periferik kanyayması (hücre tiplemesi ve oranları ile ilgili), sedimantasyon (kırmızı hücreçöküş hızı), viral seroloji (bazı virüs hastalıklarının tanımlanması için), tüberkülozayırıcı tanısı için (PPD, kültürler), tam idrar tetkiki (TİT), dışkıtetkikleri, akciğer röntgen filmi, boyun ultrasonografisi, karınultrasonografisi, böbrek ultrasonografisi sayılabilir.
Kanser şüphesi kuvvetlendiğindeyapılacak testler arasında; kemik iliği aspirasyon ve biyopsileri, göğüsbölgesi bilgisayarlı tomografisi (BT), beyin manyetik rezonans görüntülemesi(MRI), karın bölgesi MRI, ilgili kemik ve vücudun diğer bölgelerinin BT ve MRI,lenfomalar başta olmak üzere bazı tümörlerde pozitron emisyon tomografi (PETCT), bazı tümörlere özel enzimler ve protein özelliğindeki belirteçler (LDH,alkalen fosfataz (ALP), NSE, alfa-feto protein (AFP), beta HCG, ferritin,dopamin, noradrenalin, VMA, HVA, vb.) sayılabilir.
Kesin tanı için, ilgilihastalıklı bölgeden biyopsi yapmak ve doku tanısı için patoloji, immünoloji vemoleküler genetik laboratuvarlarının kararını beklemek gerekir.
Doku tanısı alınmayanolgularda kanser tanısı koyup tedaviye başlamak doğru bir yöntem değildir. Dokuincelemesi kanser tanısı için ve kanserlerin alt gruplarının/tiplerininbelirlenmesi için şarttır.
Biyopsi sonrası tanı süreci2-10 gün arasında değişebilir. Bazı olgularda biyopsi tekrarı yapılabilir.Kanser tanısı kesinleştikten sonra hastanın tedavisini sürdürecek ekibinbelirlenmesi, hastanın anne ve babasına hastalık süreci/sonucu hakkında bilgiverilmesi gerekir. Aynı dönemde hastalık evresinin belirlenmesi amacı ileevreleme çalışmaları başlatılır.
Ayrıca hastalık başlangıç bölgesidışında yayılma olasılığı olan doku ve organların taranması için ek olarak BT,MRG, sintigrafi gibi araştırmalar yapılır.
Tedavi öncesi diğer organişlevlerini belirlemek amacı ile kan, idrar, EKG, EKO işitme testleri gibitestler istenebilir.
Evreleme çalışmalarıtamamlandıktan sonra hastalık için uygun tedavi modellerine zaman geçirmedenbaşlanması gerekir. Tedavi öncesinde tedavinin şekli, uygulama biçimi,hastalığın iyileşmesindeki katkısı, başarı şansı ve tedavinin erken ve geç yanetkileri ayrıntılı bir şekilde ilgili uzmanlar tarafından aileye anlatılarakonay alınır.
Tedavi Yöntemleri
Kemoterapi
Hızlı çoğalan hücrelere etkieden ilaçlarla yapılan tedavi biçimidir. Genellikle birden çok ilaç bir aradadamar yolundan özel kateterler ile uygulanır.
Sıklıkla belirli aralıklarlatekrarlanan seanslar şeklinde çocuk onkoloji uzmanının denetiminde onkolojihemşireleri tarafından onkoloji bölümlerinde uygulanır.
Kemoterapi ilaçlarının çokciddi kalıcı yan etkileri olduğundan bunlar hakkında aileye, sorumlu uzmantarafından ayrıntılı bilgi verilir.
Cerrahi Tedavi
Solid tümör olarak daisimlendirilen lösemi ve lenfoma dışı tümörlerde uygulanan tedavi modelidir.Genellikle erken evre kanserlerde tümörün tümü, organ kaybına neden olmadancerrahi olarak çıkartılır.
Tedavinin devamındakemoterapi uygulanır. İleri evre kanserlerde veya tümörün çıkartılması organkaybına neden olacak ya da işlevsel bozukluk kabul edilemeyecek ölçüdeolacaksa, tümör önce kemoterapi ile küçültülür, sonra cerrahi tedaviye geçilir.
Radyoterapi
Yüksek enerjili X-ışınlarıile yapılan tedavidir. Yüksek doz radyasyon hızlı üreyen hücreleri öldürebilirveya üremelerini durdurabilir. Bu yüzden, çocuklarda özellikle vücutbüyümesinin hızlı olduğu ilk 3-5 yaşta genellikle kullanılmaz.
Beyin tümörleri başta olmaküzere bazı solid tümörlerin tedavisinde cerrahi ve kemoterapiye ek olarakuygulanır. Önemli yan etkileri olduğundan sorumlu uzmanlar tedavi öncesi aileyeayrıntılı bilgi vermekle yükümlüdürler. Ancak günümüzde radyoterapinin amacı,farklı cihazlar ve radyasyon kaynakları kullanılarak çevre dokulara zararvermeden sadece tümöre etki etmektir.
Kemik İliği / Kök HücreNakli
Lösemi başta olmak üzerekemoterapiye duyarlı yüksek riskli veya tekrarlayan lenfoma ve solid tümörlerdeçok yüksek doz kemoterapiden sonra uygulanan bir tedavi modelidir. Nakil içinkullanılan kemik iliği veya kök hücre, hastanın kendisine ait olabileceği gibi(otolog), özellikle lösemilerde tercih edildiği gibi doku grubu uygun birvericiden (allojeneik) olabilir.
Nakil öncesinde uygulanançok yüksek doz kemoterapi nedeni ile nakil sırasında ve dokunun kabul edildiğisüre içinde doku reddi, kanama, enfeksiyon gibi çok önemli yan etkilergelişebilir. Kemik iliği nakli hastalığın iyileşme şansını artıran bir tedavimodeli olmasına rağmen hastalığın tekrarlama riski söz konusudur.
Destek Tedaviler
Bu tedavilerin en önemlileriarasında; kemoterapiye hazırlık, bulantı-kusma önleyici ilaçlar, kemoterapidenzarar görebilecek organları korumaya yönelik ilaç tedavileri, hastalığa bağlıveya kemoterapi sonrası gelişen kansızlık, ateşli enfeksiyon ve kanama riskinekarşı kan/kan ürünleri ve antimikrobik tedaviler, beslenme desteği, psikolojikdestek ve sosyal hizmet sayılabilir.
Çocukluk çağı kansertedavilerinde tamamlayıcı tıp veya alternatif tedavi olarak adlandırılanbitkisel vb. tedavi modellerinin standart tedavi yerine kullanılması hastayazarar verebileceğinden önerilmez.
Çocuk kanserlerinintedavisinde hastanın yaşına, hastalığın tipine, yerleşim bölgesine ve çevreye yada uzak organlara yayılıp yayılmadığına (evresine) göre değişmek üzerebir/birden çok tedavi modeli birlikte veya ardışık olarak kullanılır.
Farklı tedavi modellerininyer alacağı hastalıklarda ilgili uzmanlar; çocuk onkoloji-hematoloji uzmanları,çocuk cerrahları, farklı organların onkoloji cerrahları, radyasyon onkolojiuzmanlarıdır. Bu uzmanlar, ‘Tümör Konseyleri’ oluşturup ortak kararlar alarak,tedavi sürecinde önemli rol oynarlar.
Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ
ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
KudretInternational Hospital