PROSTATNEDİR?

Prostat, idrar torbasının hemenaltında, bağırsakların ön tarafında, idrar torbasının çıkışını çepeçevre saranbir salgı bezidir. Erkek üreme sisteminin bir parçası olan, başlıcagörevi spermleri koruyan sıvıyı üretmek ve spermleri bu sıvı içinde sağlıklıbir şekilde saklamak olan prostat bununla birlikte mesanenin ağzını sıkarak,idrar kaçırılmasını önler.

PROSTATNEDEN BÜYÜR?

Erkeklerde prostat, ergenliğinerken döneminde büyür (2 katına çıkar). 25 yaşından sonra tüm erkeklere prostat,farklı şekillerde olmak üzere büyür. Prostat büyümesinin sebepleri günümüzdehalen tam olarak bilinmemekte, erkeklik hormonu (testosteron) ve östrojenin bubüyüme üzerine ciddi bir rolü bulunduğu düşünülmektedir. Prostat bezi,erkeklerde 30’lu yaşlarda büyümeye başlar ve yaşamın sonuna kadar sürer. 50yaşın üzerindeki erkeklerin yarısında prostat büyümesi görülürken, 60 yaşsonrası bu oran %65’e çıkmaktadır. 80’li yaşlarla birlikte de büyüme oranı%90’ı geçmektedir. Bu hastaların önemli bir bölümü ilaç tedavisi ya da ameliyatile takip edilmektedir.

PROSTATBÜYÜMESİ NASIL ŞİKÂYETLERE NEDEN OLUR?

Prostat yıllar içinde yavaş yavaşbüyür ve içinden geçen idrar kanallarını sıkıştırmaya başlar. İşemeyi sağlayanorgan idrar torbasıdır ve kaslardan oluşmuş bir yapıya sahiptir. Prostat idrarkanallarını sıkıştırsa da bu duruma cevap olarak idrar torbasının kaslarıgenişler ve idrar torbası daha kuvvetli kasılmaya başlar. Bu aşamalardahastanın şikayeti olmayabilir veya idrar torbasının aşırı aktivitesine bağlı sıktuvalete gitme, geceleri idrar yapmak için kalkma, bir anda tuvalet ihtiyacıhissedip hızla tuvalete koşma ve bazen idrar kaçırma gibi şikayetler ortayaçıkabilir. Zaman geçtikçe prostat büyümeye devam eder ve idrar torbasıkaslarında yorulma meydana gelir. Bu durumda hastaların idrar akımlarıyavaşlar, çatallı işeme, idrar yaparken damlama, kesik kesik işeme, idraryaptıktan sonra halen içeride idrar varlığı hissi ortaya çıkar. Tedavi almayanhastalarda idrar torbası kaslarında erime meydana gelir, idrar torbası içindekiyüksek basınç böbrekleri bozmaya başlar. Bu aşamadan sonra tedavi alınsa bileidrar torbasının ve böbrek fonksiyonları çoğu kez eski haline dönmez.

İYİ HUYLUPROSTAT BÜYÜMESİNİN TANISI NASIL KONULUR?

Prostat büyümesinin tanısı kan veidrar tahlilleri ile ultrasonografi, idrar akım testi gibi hastayı herhangi birşekilde rahatsız etmeyecek tetkik ve tahliller ile konulmaktadır. Kişide tespitedilen büyümenin derecesi ve hastada yarattığı şikayetlere göre tedavi planıuygulanmaktadır.

İYİ HUYLUPROSTAT BÜYÜMESİNİN TEDAVİ YÖNTEMLERİ NELERDİR?

İyi huylu prostat büyümesi yaşamtarzı değişiklikleri ile hastayı izleme, ilaç uygulamaları ve cerrahi iletedavi edilmektedir. Prostat, doğal süreçte yaşla birlikte büyüyen bir organolduğu için bunu engellemek mümkün değildir. Ancak bu dönemde hastanınşikayetlerini en aza indiren ve yaşam kalitesini yükselten tedavileruygulanmaktadır. Hastanın işeme şikayetlerini ortadan kaldırmaya yönelikyaklaşımlar uygulanmaktadır. Hastaya hemen ameliyat önerilmemekte, şikayetlereve onların şiddetine göre bir tedavi yolu izlenmektedir. Genellikle ilk olarakhastanın tuvalet alışkanlıkları ve yaşam tarzı ile ilgili düzenlemeleryapılmaktadır. Gerektiğinde ikinci adım olarak ilaç tedavisinebaşlanabilir. Günümüzde kullanılan ilaçların prostat büyümesinitedavi edici bir etkisi bulunmamaktadır. Prostat büyümesinde ilaç tedavisi,hastaların şikayetlerini azaltmaya yönelik uygulanmaktadır. İlaç tedavisiolarak en sık kullanılan ve prostatın neden olduğu tıkanmayı en hızlı şekilderahatlatan “alfa bloker” adı verilen ilaçlardır. Sonyıllarda bu ilaçların yan etki profili oldukça düşük tipleri bulunmaktadır.Bunun dışında prostat büyüklüğü 35 gramın üzerinde olan hastalarda prostatınbüyümesini durduran ve boyut olarak küçülme sağlayan “5 alfa redüktazinhibitörleri” denilen grup mevcuttur. Bu ilaçların etkinliği düzenlikullanım sonrası 9 aydan sonra başlar. Eğer hasta sık sık tuvalete gidiyorsa vekendisine aşırı aktif mesane tanısı konulmuşsa, o zaman tedaviye “anti-kolinerjikgrubu” ilaçlar eklenir. Son yıllarda sertleşme üzerineetkili “Fosfodiesteraz 5 inhibitörü” grubu ilaçlarındüzenli kullanımda işeme şikayetlerini düzenlediği kanıtlanmıştır. Geceleriuykudan tuvalete gitmek için sık sık uyanan hastalar için de özel ilaçlarbulunmaktadır. Eğer, ilaç tedavilerine rağmen hastanın işeme şikayetleri devamediyor, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ile idrarda ciddi kanamagörülüyorsa ya da hastaya idrar yapamadığı için sonda takılmak durumundakalınmışsa, ameliyat gerekliliğinden söz edilebilir. Tüm bu şikayetlere karşınameliyatın geciktirilmesi durumunda ise mesane ve böbrek sorunları ortayaçıkacak, hasta böbrek yetmezliği sorunu ile karşı karşıya kalacaktır.

Prostat büyümesi için yapılanameliyatlar 2 ana başlık altında toplanabilir. Bunlardan ilki, idrar yolundangirilip prostatın içeriden kesilerek yapıldığı ameliyatlardır. En bilineni TURişlemidir. TUR ameliyatında, aletin ucunda elektrikli bir tel kullanılarakprostatın büyüyen kısmı kesilerek çıkarılır. Klasik TUR ameliyatında kullanılanelektrik enerjisi, sertleşme fonksiyonları üzerinde yan etkioluşturabileceğinden, günümüzde TUR ameliyatlarında bipolar veya plazmakinetikdenilen farklı enerjiler kullanılmakta, çok başarılı sonuçlar alınmaktadır.İşeme kanalından girilerek yapılan ve prostatı buharlaştıran lazer yöntemleride bulunmaktadır. Bu tekniklerde greenlight veya diod lazer gibi farklı enerjikaynakları kullanılır. Bir de büyük prostatlar için yine işeme kanalındangirilip prostatın portakal soyar gibi soyulduğu “Holmiyum enükleasyon”yönteminden söz edilebilir. İkinci ana başlık ise karından girilerek yapılanprostat büyümesi ameliyatlarıdır. Bunlar açık prostatektomi, laparoskopik basitprostatektomi ve robotik basit prostatektomi ameliyatlarıdır. Karındangirilerek yapılan ameliyatlarda prostata ek olarak idrar torbası da kesilir vekanama, idrar kanalından girilerek yapılan ameliyatlara göre daha fazlaolabilir. Bu yüzden bu tip ameliyatlar çok gerekmedikçe tercih edilmez.

Prostat ameliyatları günümüzdeuygulanan yeni yöntemler sayesinde, hastanın iyileşme süresini kısaltan ve onayaşam konforu sağlayan özelliklere sahiptir. İyi huylu prostat büyümesi sorunuolan hastalar, üroloji uzmanları tarafından değerlendirilerek hasta için enuygun ameliyat şekli planlanmaktadır. Bazı ameliyat yöntemlerinde prostatboyutu çok önemlidir. Örneğin; 80 grama kadar olan prostat birçok sistem ilesorunsuz olarak ameliyat edilebilir. Hastanın ameliyat esnasında kansulandırıcı ilaçlar kullanmasına devam etmesini gerektirecek bir durum varsa,lazer tedavileri ön planda düşünülmelidir. Eğer hasta anestezi alamıyorsa(genel veya spinal) o zaman lokal anestezi ile yapılabilen ameliyatlar tercihedilmelidir. Prostat ameliyatlarında cerrahın, hangi ameliyat tipinde tecrübeliolduğu da önem taşımaktadır. Örneğin TUR ameliyatında, bu alanda tecrübelicerrah 120 grama kadar olan prostatları tedavi edebilir. 120 gramın altındaprostatı olan ve ameliyat sırasında kan sulandırıcı kullanmayan hastalarda “Plazmakinetik”denilen prostat ameliyatları öne çıkmaktadır. Eğer hasta kan sulandırıcıkullanıyorsa ve prostatı 80 gramın altındaysa greenlight lazer ile prostatıbuharlaştırmak uygun olabilir. Hastanın prostatı 120 gramdan fazlaysa Holmiyumlazer ile prostat enükleasyon ameliyatının başarısı tartışılmaz. Eğer prostatile beraber idrar torbasındaki bir bozukluğunun da tedavisi gerekliyse, budurumda robotik cerrahiden yararlanmak başarılı sonuçlar sağlamaktadır.

SIKSORULAN SORULAR

Geceleri uykudan uyanıp tuvaletegitmek prostat büyümesinin işareti midir?

Prostat büyümesinin erkenbulgularından biri gece tuvalet ihtiyacıdır. Prostat büyümesi idrar zorluğunaneden olduğunda hastalar geceleri tuvalete sık sık gider ve gündüz de buihtiyaç devam eder. Geceleri tuvalete gitmenin en önemli sebepleri diyabet,kalp ve damar hastalıklarıdır. Bunun dışında yaşlanma ile beraber geceleribeyin hipofiz bezinden “anti diüretik hormon” salgılanması azalır ve geceleriüretilen idrar miktarı artar. Ön planda geceleri tuvalete gitme şikayeti olanhasta ayrıntılı bir şekilde incelenmelidir. Prostat dışı nedenlerle gecelerisık tuvalete giden erkekler, prostat büyümesi tedavisi alsa veya ameliyatı olsada geceleri sık tuvalete gitme açısından fayda görmeyebilir.

Prostat büyümesinde hastanınşikayetlerini azaltmak için yaşam tarzında nasıl düzenlemeler yapabilir?

Prostat hastalarının öncelikleidrar miktarını artıracak alkol ve kafein içeren içeceklerden uzak durmasıgerekir. Eğer prostat hastası gündüzleri seyahat ediyor ve sık tuvaletegitmekten şikayet ediyorsa, gündüz saatlerinde sıvı alımını kısıtlamak hastaiçin rahatlatıcı olabilir. İşeme üzerine etkisi olan ilaçların kullanımzamanları (idrar söktürücüler vb.) hastanın şikayetlerine göre düzenlenmelidir.Bunun dışında art arda 2 kez idrar yapmak hastaların şikayetlerini azaltabilir.Prostat hastalarının kabızlığa karşı önlem almaları ve beslenme düzenlerinibuna göre oluşturmaları önerilir.

Hastalar düzenli olarakkullandıkları hangi ilaçlar ile prostat ilaçlarını birlikte alamaz?

Prostat büyümesi için kullanılan“alfa bloker” ilaçlar ile sertleşmeyi sağlayan bazı ilaçların beraberkullanılmaması gerekir. Bu durum hastalarda ciddi tansiyon düşmelerine nedenolabilir. Bazı antibiyotiklerin, epilepsi ilaçlarının, psikiyatride kullanılanbazı ilaçların prostat büyümesinde kullanılan ilaçlarla etkileşimi olabilir.Hastalar, iyi huylu prostat büyümesi için kullandıkları ilaçlar hakkındadoktorunu mutlaka bilgilendirmelidir.

Prostat ameliyatından sonragörülebilecek komplikasyonlar nelerdir?

Klasik olarak kanama prostatameliyatından sonra görülen en sık komplikasyondur. Ameliyat esnasında olursaprostat yeterli şekilde temizlenmeyebilir. Ameliyat sonrası olursa hasta tekrarameliyat olmak zorunda kalabilir. Bunun dışında ameliyat sonrası idrarkanallarında darlık gelişmesi nadiren gelişen ama olduğunda hem doktor hem dehasta için can sıkan bir komplikasyondur. Üretra darlığı olmaması için mümkünolduğunca ince aletler ile çalışmak ve aletlerin bakımının tam olmasıönemlidir. Ameliyat sonrası idrar yollarında enfeksiyonda görülebilir.Literatürde prostat ameliyatlarından sonra mesane patlamasına kadar uzanan uzunbir komplikasyon listesi sayılsa da tecrübeli bir cerrahın ellerinde modernaletler kullanılarak yapılan prostat ameliyatlarında komplikasyon riskiminimaldir.

Prostat ameliyatından sonrahastaların cinsel hayatları nasıl etkilenir?

Eğer bir hastanın sertleşmefonksiyonları prostat ameliyatı öncesi normalse; prostat büyümesi nedeniyletecrübeli ürologlar elinde yapılan modern ameliyatlar (plazmakinetik TUR,greenlight lazer, Holmiyum lazer enükleasyon) sonrası sertleşme bozukluğugörülmeme ve başarı oranı %98-99’dur. Prostat ameliyatlarından sonra sıklıkladışarıya atılan meni miktarında azalma olur. Çünkü prostat kazındığı içinyumurtalıklardan dışarıya çıkan meninin bir kısmı idrar torbasına, bir kısmıdışarıya atılır. Bu durum çocuk düşünen yaşlı baba adayları için önem arzeder. 

Prostat ameliyatı olan bir hastadoğal yollarla çocuk sahibi olabilir mi?

Prostat büyümesi nedeniyleameliyat olan erkeklerde boşalma esnasında meninin bir kısmı idrar torbasınakaçacağı için meni miktarında azalma olur. Hastanın normal yolla çocuk sahibiolma olasılığı azalır. Ancak hasta normal yolla çocuk sahibi olamazsa daaşılama gibi kolay bir teknikle bu sorun ortadan kalkabilir. Prostat kanseriiçin yapılan ameliyatlarda ise meni kanalları, ve meniyi oluşturan bezlerçıkarıldığı için hasta sadece tüp bebek yöntemi ile çocuk sahibi olabilir.

Prostat büyümesi nedeniyle prostatameliyatı olan bir hastada prostat kanseri gelişebilir mi?

Prostat büyümesi ameliyatları,prostatın içinin çıkarılması ile yapılmaktadır. Yani kabuk kısmıbırakılmaktadır. 

Prostat kanseri tanısında kandaPSA testinin yeri nedir?

PSA yıllardır prostat kanseritanısında kullanılan ve herkes tarafından iyi bilinen, “fakat yanlış bilinen”,bir kan testidir. Prostata özgü antijen (PSA), erkek prostat bezi içindekibelirli hücreleri tarafından üretilen bir maddedir. PSA meniye prostattarafından salgılanır, boşalma sonrası meninin sıvılaştırılmasını sağlar.Doktorlar tarafından prostat kanseri açısından riskli hastaları belirlemek içinkullanılır. Normal sınırlar içinde olması hastada prostat kanseri olmadığınıgöstermediği gibi yüksek seviyede olması da hastaya prostat kanseri varlığınıortaya koymaz. Doktorlara, hastanın prostat kanseri açısından riskli olduğunuve ileri inceleme yapılması gerektiğinin sinyallerini verir. PSA prostatkanseri dışında, iyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı sonucu dayükselebilir. PSA normal değerleri yaşa göre farklılık gösterir. Genel olaraklaboratuvarlarda sınır değer <4 olarak verilir. Halbuki PSA değerini yaşagöre değerlendirmek gerekir. 40 – 45 yaş aralığında normal PSA <1, 50-60 yaşarasında PSA<2.5; 60-70 yaş aralığında <4 olmalıdır. Mesela 50 yaşındakibir erkekte PSA 3.5’ise mutlaka ürolog kontrolü gerekir.

Prostat kanserinin tanısında MRyardımlı prostat biyopsileri nasıl uygulanmaktadır?

“Standart prostat biyopsisinde”prostat kapsül kısmı (periferik zonu) 12 bölgeye ayrılır ve her bölgedenrastgele bir parça alınır. Ultrason cihazı, normal prostat dokusu ile kanserlidokuyu ayıramaz, bu nedenle biyopsi için şüpheli alanlar hedef alınamaz.Prostattan farklı alanlardan rastgele örnek alınıp tümörlü doku ilekarşılaşılacağı umulur. Bu rastgele biyopsiler, hızlı ilerleme potansiyelinesahip kanserleri bazen yakalayamaz. “Yeni tip MR füzyon biyopsilerde” hastayaönce özel bir prostat MR’ı çekilir. Daha sonra MR’ da prostat kanseri içinşüpheli alanlar belirlenir, dijital ortamda işaretlenir. Bu görüntüler özelultrason cihazlarına yüklenir ve prostat biyopsileri özellikle MR’ın işaretettiği alanlardan alınır. MR prostatta özellikle 0.5 cc üzerindeki saldırgankanserleri çok iyi gösterdiği için bu yöntemle hayatı tehdit edebilecek prostatkanserleri kaçırılmaz.

Prostat cerrahisinde robotikyöntemlerin yeri nedir?

Prostat kanseri ameliyatlarındarobotik cerrahi çok önemli bir yere sahiptir. Prostat bir portakal gibidüşünüldüğünde, prostat kanseri ameliyatında portakal, etrafındaki dalları veyaprakları ile çıkarılmaktadır. Prostat büyümesi ameliyatında ise portakalın içkısmındaki meyvesi çıkarılmakta; portakalın kabukları, dalları, yaprakları gibiher şey yerinde kalmaktadır. Prostat kanseri ameliyatında prostat veetrafındaki salgı bezleri geniş bir şekilde çıkarıldığı için, prostatın hemenyakınından geçen ve sertleşme ile idrar tutmayı sağlayan sinirler ve yapılarazarar vermemek gerekir. Robotik cerrahide kanama olmadığı için her nokta çokiyi bir şekilde görülmekte ve teknoloji, doktora mükemmel bir şekilde ameliyatıyapma imkanı sağlamaktadır. Kanserli dokular temizlenir ve hastaların neredeysehepsinde ameliyat sonrasında (iyileştikten sonra) idrar kaçırma ortaya çıkmaz.Hastaların büyük kısmının cinsel yaşamları da olumsuz etkilenmez. Fakat buradaameliyatı gerçekleştiren robot değil cerrahtır. Cerrah, robotik sistemikullanarak ameliyatı yapmaktadır. Ameliyatın başarısı için cerrahın bilgisi,tecrübesi ve yeteneği de çok önemlidir. Prostat büyümesinde ise ameliyatlarişeme deliğinden yapılabildiği için gerekmedikçe robotik cerrahiuygulanmamaktadır. Robotik cerrahi prostat kanseri ameliyatında mükemmel sonuçverirken, prostat büyümesinde yeri sınırlı olan bir yöntemdir.