Raşitizm
Raşitizm, çocuklardagörülen, uzun süreli ve aşırı miktarda D vitamini eksikliğinden kaynaklanan birhastalıktır. Raşitizm hastalığı çocukların kemiklerinin yumuşamasına vezayıflamasına neden olur. Bazen nadir de olsa kalıtsal sorunlar raşitizme nedenolabilir.
Raşitizmin ne olduğunuanlamak için, öncellikle vücutta bulunan D vitamininin önemini kavramakgerekmektedir. D vitamini, gıdalarla alınan ve kemik sağlığı için çok önemliolan kalsiyum ve potasyum minerallerinin bağırsaktan emilmesine neden olarak,bu minerallerin vücuda alınmasını sağlayan bir vitamindir. Yeterli miktarda Dvitamini olmadığı durumlarda, kemiklerde kalsiyum ve fosfor seviyelerininkorunması zorlaşır. Özellikle kemik gelişiminin çok hızlı olduğu çocuklukdönemlerinde bu eksiklik raşitizme neden olabilir.
Diyete D vitamini veyakalsiyum eklenmesi genellikle raşitizmle ilişkili kemik problemlerini düzeltir.Raşitizm, altta yatan başka bir tıbbi sorundan kaynaklanıyorsa, çocuğun ekilaçlara veya başka bir tedaviye ihtiyacı olabilir. Raşitizmden kaynaklananbazı iskelet bozuklukları çok ilerlediğinde ise cerrahi müdahale gerekebilir.
Aynı şekilde kemikte diğerönemli bir mineral olan fosforun düşüklüğü de nadir görülen kalıtsalbozukluklar ile ilgili olabilir.
Raşitizm hastalığıbelirtileri ve semptomları; büyümede gecikme, motor becerilerde gecikme, omurga,pelvis ve bacaklarda ağrı, diş yapısında bozukluklar (dişlerin kolay çürümesi,aralıklı ve geç çıkan dişler ve abseler), kas güçsüzlüğü ve kafatasının gövdeyegöre büyük olmasıdır.
Raşitizm, çocuklardakemiklerin ucundaki büyüyen doku alanlarının (büyüme plakaları) yumuşamasınaneden olduğu için, çarpık ya da eğri bacaklar (dizlerin birbirine doğru bakmasıya da bacak kemiklerinin dışarı doğru parantez şeklinde eğrilmesi), kalınlaşmışel ve ayak bilekleri, göğüs kemiğinin çıkıntılı olması (projeksiyonu) gibi iskeletbozukluklarına (deformasyon) neden olabilir.
İnsan vücudunun gıdalardangelen kalsiyum ve fosforu almak için D vitaminine ihtiyacı vardır. Çocuk vücuduyeterli miktarda D vitamini alamazsa veya vücudunun D vitaminini doğrukullanmada problemleri varsa, raşitizm oluşabilir. Bu nedenle raşitizminnedenleri D vitamini eksikliği ve emilim ile ilgili sorunlar olarak iki başlıkaltında toplanabilir: D vitamini eksikliği ve emilim ile ilgili sorunlar.
D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİ
D vitamininin güneş ışığı vegıda olmak üzere iki önemli kaynağı vardır.
Güneş ışığı: İnsan cildigüneş ışığına maruz kaldığında D vitamini üretir. Ancak gelişmiş ülkelerdekiçocuklar dışarıda daha az zaman geçirme eğilimindedir. Ayrıca cilt kanserikorkusu nedeniyle kullanılan güneş koruyucular güneş ışınlarını engelleyerek Dvitamini sentezini azaltır.
Gıdalar: Balık yağı, yumurtasarısı, somon ve uskumru gibi yağlı balıklar D vitamini içerir. D vitaminiayrıca süt, tahıl ve bazı meyve suları gibi yiyecek ve içeceklere gıdafirmaları tarafından da eklenir.
EMİLİM İLE İLGİLİ SORUNLAR
Bazı çocuklar vücutlarının Dvitamini emilimini etkileyen hastalıklara sahip olabilirler. Bu hastalıklar; Çölyakhastalığı, enflamatuar bağırsak hastalığı, kistik fibroz ve böbrek sorunlarıdır.
Bir çocuğun raşitizm riskiniartırabilecek faktörler şunlardır:
Koyu ten: Melanin cilde renkveren bir pigmenttir. Koyu tenler cilt yapılarında daha çok melanine sahiptir.Fakat melanin cildin güneş ışığından D vitamini üretme yeteneğini azaltır. Bunedenle koyu tenli bebekler ve çocuklar daha fazla raşitizm geliştirme riskinesahiptirler.
Annede hamilelik sırasındagörülen D vitamini eksikliği: Ciddi D vitamini eksikliği olan anneden doğan birbebek, raşitizm belirtileri ile doğabileceği gibi doğumdan birkaç ay sonra dasemptomları geliştirebilir.
Kuzey enlemleri: Dünyanınkuzey enlemlerine daha az güneş ışığı vurur. Bu nedenle güneş ışığının azolduğu coğrafi bölgelerde yaşayan çocuklarda raşitizm riski daha yüksektir.
Erken doğum: Prematüre doğanbebekler daha düşük D vitamini seviyelerine sahip olma eğilimindedir çünkü annekarnındaki vitaminleri almak için daha az zamanları vardır.
İlaçlar: Epilepsinöbetlerini engellemek için verilen bazı ilaçlar ya da HIV enfeksiyonlarınıtedavi etmede kullanılan antiretroviral ilaçlar, vücudun D vitaminini etkin birşekilde kullanabilmesini engellemektedir.
Sadece emzirme: Anne sütüraşitizmi engellemek için yeterli D vitamini sağlayamaz. Sadece anne sütüylebeslenen bebekler takviye olarak D vitamini damlası almalıdır. Günümüzde sağlıkbakanlığı ücretsiz olarak sağlık ocaklarından hamile ve bebeklere D vitaminitakviyesi sağlamaktadır.
Tedavi edilmediği takdirderaşitizm; yetersiz büyüme, anormal kavisli bir omurga, kemik deformasyonları, dişkusurları ve epilepsi nöbetleri gibi sonuçlara neden olabilir.
Güneş ışığı en iyi Dvitamini kaynağıdır. Çoğu mevsimde, öğlen saatlerinde 10 ila 15 dakika arasındagüneşe maruz kalmak D vitamini almak açısından yeterlidir. Bununla birlikte,koyu tenliler ve kuzey enlemlerinde yaşayanlar, güneş ışığından yeterince Dvitamini alamayabilirler.
Ayrıca, cilt kanseriendişesinden dolayı, özellikle bebekler ve küçük çocukların, doğrudan güneşışığından kaçınmaları konusunda dikkatli olunmalıdır.
Raşitizmi önlemek içinçocuğunuzun diyetine D vitamini içeren somon ve ton balığı gibi yağlı balıklar,balık yağı ve yumurta sarısı içeren veya D vitamini ile takviye edilmiş bazıgıdaları ekleyebilirsiniz. Bebek mamaları, kahvaltılık gevrekler, bazı özelekmekler ve portakal suyu gibi gıdaların çoğuna üreticiler tarafından Dvitamini eklenmiştir. Bu tür gıdaların içeriklerine bakıp ne kadar D vitaminibulunduğunu kontrol edebilirsiniz.
Hamileyseniz, doktorunuza D vitaminitakviyesi konusunda danışabilirsiniz.
Bebek gelişimi ile ilgiliuluslararası kılavuzlar, tüm bebeklerin günde 400 IU D vitamini almasınıönermektedir. Anne sütü yalnızca az miktarda D vitamini içerdiğinden, sadeceemzirilen bebeklere günlük ek D vitamini takviyesi verilmelidir. Biberonlabeslenen bazı bebekler, mamadan yeterince almadıkları takdirde D vitaminitakviyelerine ihtiyaç duyabilirler.
Muayene sırasında doktor,çocuğunuzun kemiklerine hafifçe bastırarak anormallikleri kontrol eder.Doktorunuz raşitizm teşhis edilmesinde aşağıdaki bulgulara özellikle dikkatedecektir:
Kafatası: Raşitizm olanbebekler genellikle daha yumuşak kafatası kemiklerine sahiptir ve bıngıldakdenen yumuşak noktaların (fontaneller) kapanmasında gecikme olabilir.
Bacaklar: Sağlıklıbebeklerde bacakların hafif parantez şeklinde olması doğaldır. Fakat,bacaklarda abartılı bir şekilde büküklük, raşitizm düşündürten bir bulgudur.
Göğüs kemikleri: Raşitizmiolan bazı çocukların göğüs kafesindeki kemiklerde yassılaşma gözlenir. Bu dagöğüs kemiklerinin çıkıntılı bir şekilde durmasına sebep olur.
El ve ayak bilekleri:Raşitizm olan çocuklar genellikle normalden daha büyük veya daha kalın el veayak bileklerine sahiptir.
Etkilenen kemiklerinröntgenleri kemik deformasyonlarını ortaya çıkarır. Kan ve idrar testleriraşitizm teşhisini doğrular ve ayrıca tedavi cevabını izlemek için dekullanılır.
Raşitizm vakalarının çoğu, Dvitamini ve kalsiyum takviyeleri ile tedavi edilebilir. Doktor tavsiyesiolmadan çok fazla D vitamini kullanmak, D vitamini zehirlenmelerine nedenolabilir. Bu nedenle doğru dozlama için çocuk doktorunuzun talimatlarına uymakçok önemlidir.
Çocuk doktorunuz,çocuğunuzun tedavisini belirli aralıklarla istenen röntgen ve kan testleri iletakip eder. Çocuğunuzun, az miktarda fosfor alımına neden olan nadir görülenkalıtsal bir hastalığı varsa, takviye ve özel ilaçlar reçetelenebilir. Bazıçarpık bacak veya spinal deformasyon vakaları için doktorunuz, kemiklerbüyüdükçe uygun şekilde konumlandırmak için özel destek önerebilir. Dahaşiddetli iskelet bozuklukları ameliyat gerektirebilir.
Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ
ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
KudretInternational Hospital