RotaVirüsü
Rota virüsü, bağırsakenfeksiyonuna ve ishale neden olan ve çok yüksek bulaşıcılık oranına sahip birvirüstür. Dünya genelinde görülen bu virüs bebeklerde ve çocuklarda ishalbaşlangıcının ilk sırada gelen nedenidir.
Rota virüsü her yerde bulunurve hemen hemen her çocuğa 3 – 5 yaşına kadar bulaşır. 2003 yılında, 5 yaşınaltındaki çocuklarda küresel çapta 114 milyon rota virüsü enfeksiyonu vakasıbildirilmiştir.
Bu vakaların 24 milyonuayakta tedavi edilirken, 2, 3 milyon vaka hastanede yatarak tedavi edilmiştir.Bir başka çalışmaya göre Rota virüsü, dünya çapında 5 yaşın altındakiçocuklarda yıllık 214.000’den fazla ölüme sebebiyet vermektedir.
İshal sebebiyle hastaneyeyatırılan çocuklar arasında rota virüsü enfeksiyonu yaygınlığı dünya çapındabenzer oranlarda olsa da (% 30-50), rota virüsü enfeksiyonu ölümle sonuçlananvakaların % 90’ından fazlası düşük gelirli ülkelerde görülür.
Bu ülkelerde sağlıkhizmetlerine sınırlı erişim zorluğu gibi faktörlerin yanı sıra modern hidrasyontedavilerine kolay ulaşım olmaması ve yine bu ülkelerde malnütrisyon, yaniaçlık ve kıtlık gibi şartların daha yaygın olmasının ölüm oranlarını arttırdığıdüşünülmektedir.
Hemen bütün viralhastalıklarda olduğu üzere düzenli olarak elleri yıkamak gibi iyi hijyen alışkanlıklarırota virüsüne karşı alınabilecek iyi bir önemlidir. Ancak rota virüsüenfeksiyonunu önlemenin en etkili yolu rota virüsü aşısıdır.
Rota Virüsü için uygun biraşı geliştirilmeden önce 5 yaşından küçük çocuk nüfusunun büyük bir kısmına buvirüs en az bir defa bulaşmıştır.
Günümüzde ülkemizdekullanılan rota virüsü aşıları 2006 senesinde piyasaya sunulan Rota virüsüaşısına dayanmaktadır. Dünya üzerinde hâlihazırda Rota aşısının birkaç türümevcuttur. Ülkemizde kullanılan rota virüsü aşı fiyatı kullanılan aşı türünegöre değişmektedir.
Rota aşısı yüzde yüz etkiliolmasa bile yapılan araştırmalara göre ulusal aşı programlarında düzenli olarakbu aşıyı kullanan ülkelerde rota virüsünden kaynaklı komplikasyonlardan dolayıhastaneye yatırılma oranlarını yüzde 49 – 92 arasında azalmış, dahası genelishalden dolayı hastaneye yatma oranlarında da % 17 – 55 oranında bir azalmaölçülmüştür. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) rota virüsü aşılarının ulusal aşıprogramlarına mutlaka eklenmesi gerektiğini önermiştir.
Buna ek olarak aşılarınulusal aşılama programlarına girmesinden bu yana rota virüsü hastalığınındemografik özellikleri değişmiştir. Örnek vermek gerekirse Finlandiya’da rotavirüsü enfeksiyonu 5 yaşın altındaki çocuklarda aşıya başlamadan önce en yaygıngörülen bağırsak enfeksiyonu türüydü.
Ancak aşıya başladıktansonra 5 yaş altı çocuklarda hastalığın görülme oranının azalmasıyla hastalığınen yaygın olduğu gruplar 6 ila 16 yaş arasındaki aşılanmamış çocuklar ile yineaşılanmamış 70 yaşın üstündeki bireyler haline gelmiştir.
Rota virüsü hastalığınınmevsimsel tekrarın oranlarında ise, aşı uygulamasından sonra, hem rota virüsümevsiminin başlangıcında gecikme, hem daha kısa mevsim süresi hem de mevsimselzirvelerin köreltilmesi dahil olmak üzere değişiklikler saptanmıştır.
Rota virüsü aşısı olanbireylerde, aşıdan hemen sonra mide ağrısı, kusma, ishal, dışkıda kan veyabağırsak hareketlerinde değişiklik görülürse, derhal doktora başvurmakgereklidir.
Rota virüsü enfeksiyonugenellikle virüse maruz kaldıktan sonraki iki gün içinde ilk belirtilerinigöstermeye başlar. İlk belirtiler ateş ve kusmadır. Bunu üç ila sekiz gün devameden sulu ishal izler. Bu esnada vücut büyük oranda su kaybına uğrar.
Enfeksiyonun karın ağrısınaneden olduğu vakalar yaygın olarak görülmüştür. Rotavirüs sıklıkla gösterdiğibelirtilere ve yapılan fizik muayeneye göre teşhis edilir.
Tanıyı doğrulamak için birdışkı örneğinin laboratuvarda analiz edilmesi gerekebilir. Çocuklarda veyetişkinlerde rota virüsü enfeksiyonu farklı seyredebilir.
Çocuklarda görülen rotavirüsü belirtileri arasında, 24 saatten uzun süreli ishal durumu, sık sıkkusma, katran gibi bir dışkı, dışkıda kan veya irin bulunması, 40 derecedenyüksek ateş, huzursuzluk, uyuşukluk ya da ağrılı bir durum, ağız kuruluğuvarsa, özellikle bebeklerde gözyaşı olmadan ağlama, az idrara çıkma, veya hiçidrara çıkmama, olağan dışı uykululuk veya çevreye tepki vermeme dahil olmaküzere dehidrasyon semptomları vardır.
Çocuklarda rota virüsü kakarengi siyahtır. Bu durumlarda acilen çocuk doktoruna başvurulması gereklidir.Başka bir tıbbi sorunu olmayan yetişkinlerde rota virüsü enfeksiyonu sadece hafif belirti ve semptomlara nedenolabilir veya hiçbir belirti ortaya çıkmayabilir.
Yetişkinlerde görülen rotavirüsü belirtileri arasında 24 saatten uzun süre vücutta içilen sıvılarıntutulmaması, iki günden daha uzun süre devam eden ishal, kusma, bağırsakhareketlerinde kan veya 39.4 dereceden daha yüksek bir ateş, aşırı susuzluk,ağız kuruluğu, az idrara çıkma veya az idrar yapma, şiddetli halsizlik, ayaktabaş dönmesi veya baş dönmesi mevcuttur. Bu durumlarda acilen doktora başvurmakgereklidir.
Rota virüsüne dayalıbağırsak enfeksiyonu sırasında çok nadir vakalarda bağırsağın bir kısmı kendiüzerine katlanabilir ve bu hayatı tehdit eden bir bağırsak tıkanmasına nedenolabilir.
Rota virüsü enfekte olan birkişinin dışkısında ilk belirtilerin ortaya çıkmasından birkaç gün önce vesemptomlar azaldıktan sonrasında da 10 güne kadar bulunur. Virüs bu sürezarfında enfekte olmuş kişinin semptomları olmasa bile elden ağza temas yoluylakolayca başkalarına bulaşır.
Eğer bir bireyde rota virüsüvarsa ve tuvaleti kullandıktan sonra ellerini yıkamıyorsa, ya da bir çocuğunrota virüsü varsa ve örneğin bezini değiştirdikten ya da tuvaleti kullanmasınayardımcı olduktan her ikisinin de elleri yıkanmadıysa virüs hazırlananbesinler, oyuncaklar, mutfak eşyaları, kapı kulpları kitaplar, uzaktankumandalar, gözlükler veya kıyafetler gibi dokunulan hemen her şeye virüsübulaştırabilir.
Başka bir kişi bireyin yıkanmamışellerine veya kontamine bir nesneye dokunursa ve ardından kendi ağzınadokunursa, enfekte olabilir. Enfekte olmuş yüzeyler dezenfekte edilmezse virüshaftalarca bulaşıcı kalabilir.
Rota virüsünün farklı alttürleri olmasından dolayı aşı olma durumunda bile enfekte olmak mümkündür.Ancak aşı sonrası enfeksiyonlar veya tekrarlayan enfeksiyonlar daha az şiddetligörülür.
Rotavirüs enfeksiyonu içinspesifik bir tedavi yoktur. Antibiyotikler veya antiviraller rota virüsüenfeksiyonuna yardımcı olmaz. Genellikle, enfeksiyon üç ila yedi gün içindekendiliğinden düzelir.
Bebeklerde rota virüsünebağlı enfeksiyon görüldüyse doktora başvurduktan sonra onun tavsiyesi üzerinesıvı verilebilir. Bebek emzirilerek besleniyorsa emzirilmeye istediği kadaruzun süre devam etmesine izin vermek gereklidir.
Eğer bebek formül ilebesleniyorsa yine doktor tavsiyesi üzerine az miktarda oral rehidrasyon sıvısıveya normal formül verilmeli, bebek formülü fazladan sulandırılmamalıdır.
Daha büyük çocuklardinlenmeye teşvik edilmelidir. Tam tahıllı ekmek veya krakerler, yağsız et,yoğurt, meyve ve sebze gibi ilave şeker içermeyen yumuşak yiyeceklersunulmalıdır. Oral rehidrasyon sıvısı dahil olmak üzere bol miktarda sıvıtüketimi önemlidir.
Rota virüsü kaynaklıenfeksiyon sürecinde gazlı içeceklerden, elma suyundan, yoğurt dışındaki sütürünlerinden ve ishali daha da ağırlaştırabilecek kötüleştirebilen şekerliyiyeceklerden kaçınılmalıdır. Kafein, alkol ve ikinci el nikotin tüketimi dahilolmak üzere mideyi tahriş edebilecek her türlü maddeden kaçınılmalıdır.
Su kaybı, yani dehidratasyonrota virüs kaynaklı bağırsak enfeksiyonunun ciddi bir komplikasyonudur. Rotavirüsünden kaynaklanan bağırsak enfeksiyonu normal şartlar altında sıvı alımınınarttırılması ile evde tedavi edilebilir.
Bazı vakalarda görülenşiddetli dehidratasyon, yani su kaybı ise hastanede intravenöz sıvı alımınıgerektirir. Eğer ishal birkaç günden fazla sürerse kayıp sıvı ve minerallerinyenilenmesi için doktor tavsiyesiyle oral rehidrasyon sıvısı kullanılabilir.
Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ
ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
KudretInternational Hospital