Serebral palsi, çocukluk çağında tespit edilen engellilik nedenleriarasında en sık karşılaşılan hastalık tablolarından biridir. Birçok farklıbozukluk ve rahatsızlık serebral palsi tanımı içerisinde yer alır ve hareketfonksiyonlarının ne derece etkileneceği altta yatan nedene bağlı olarak dadeğişkenlik gösterir.

Serebral palsi, dünyaya gelmiş 1000 canlı bebekten 2’sinde görülür.Hamilelik süresi (gestasyonel yaş) ve doğum kilosu azaldıkça, rahatsızlığıngörülme sıklığında artış meydana gelir.

Serebral Palsi Nedenleri ve Risk Faktörleri Nelerdir?

Serebral palsi ile sonuçlanan rahatsızlıkların büyük çoğunluğu doğum öncesizamanda meydana gelir ve bu durumlarda en sık rastlanılanı erken doğumdur. 37haftadan daha kısa süreli hamilelik dönemi sonrasında dünyaya gelen bebekler,prematüre olarak adlandırılır. 

Prematüre olan bebeklerde beyin kanaması ya da beyin gelişimi ile ilgilianormalliklerin sıklığı ile serebral palsinin görülme sıklığı arasında birilişki mevcuttur. Çeşitli nedenlerle anne karnında meydana gelen, büyümegeriliği, enfeksiyonlar ya da doğuma yakın oluşmuş kanamalar nedeniyledeserebral palsi ortaya çıkabilir.

Serebral palsi için risk faktörleri, doğum öncesi dönem, doğum sürecinde vedoğum sonrası dönemde olmak üzere, 3 dönemde incelenir.

Doğum öncesi dönemde serebral palsi için çeşitli risk faktörleri bulunur:

• Anne karnındayken geçirilen enfeksiyonlar

• Kanamalar

• Servikal yetmezlik (genellikle ikinci trimesterdetekrarlayan gebelik kayıplarının nedeni olan rahim boynunun gebeliğin devamınısağlayacak ölçülerden daha geniş olması durumu) 

• Çoğul gebelikler

• Doğuştan gelen beyin gelişim anormallikleri

• Annenin hastalıkları

• Çeşitli ilaçlar

• Plasenta anormallikleri

• Genetik rahatsızlıklar

Doğum esnasında da birçok neden serebral palsiye neden olabilir. 

Kan dolaşımında bulunan eritrositlerin amacı oksijenin taşınmasıdır ve butaşıma işlemini bünyelerinde barındırdıkları hemoglobin sayesindegerçekleştirirler. Anne karnında bulunan bebekteki hemoglobin çeşidi iledoğumdan sonra bebeğin vücudunda üretilen hemoglobin farklılık gösterir.Hemoglobin türleri arasındaki bu geçiş döneminde, bebeklerin vücudu annekarnındaki yaşama ait hemoglobinin temizlenmesinde sorun yaşarsa, bilirubin adıverilen madde kanda birikir ve yüksek seviyelere ulaştığında bebeklerin beyniüzerine toksik etki yapar.

Bu durum kernikterus olarak adlandırılır ve bebeklerdeki yüksek bilirubinseviyesinin beyin fonksiyonlarını bozmasını ifade eder. Kernikterus dışındadoğum süreci ile ilgili birçok durum da serebral palsi nedeni olabilir:

• Hipoksi ve iskemi olarak adlandırılan, bebeğin doğumesnasında yeterince oksijen alamaması sonucu beyin dokusunda hasar meydanagelmesi 

• Bebeğin beyni ve beyin çevresindeki yapılarında meydanagelen enfeksiyonlar

• Prematüre doğum

• Düşük doğum kilosu

Doğum sonrası dönemde ise bebeğin kafasının travmaya maruz kalması,menenjit (beyni çevreleyen zarların iltihaplanması) ve ensefalit (beyindokusunun iltihaplanması) gibi nedenlere bağlı olarak serebral palsigelişebilir.

Serebral Palsi Belirtileri Nelerdir? Serebral Palsi Nasıl Anlaşılır?

Serebral palsi, hareket etme ve koordinasyon becerileri ile ilgili birçokbelirtiye neden olur. Bu belirtiler zaman içerisinde kötüleşme eğilimindedeğildir.

• Yazma, çatal bıçak kullanma, kıyafet düğmesi ilikleme vemakas kullanma gibi ince motor beceri gerektiren hareketlerde zorlanma

• İstemsiz kas hareketleri

• Dengeyi koruma ve yürümede zorlanma

• Öğrenme problemleri

• Şaşılık gibi görsel problemler

• Konuşma zorluğu

• Emme ve yutkunma zorluğu, salya akması

• Kas yapılarında aşırı gerginlik veya aşırı gevşeklik

• Spastisite (kasların gergin ve sert olmasına bağlı olarakhareketlerin akıcı şekilde gerçekleştirilememesi hali)

• Rijidite (kas katılığı)

• Ataksi (kas aktivitesinde düzensizlik ve koordinasyonproblemi)

• Nöbetler (kas kontrolünün kaybolduğu ve genellikle bilinçkaybı ile seyreden nörolojik durum)

Serebral Palsi Hastalığının Tipleri Nelerdir? 

Serebral palsi hastadaki temel hareket bozukluğuna göre sınıflandırılır.Beynin etkilenen bölgesine bağlı olarak aşağıdaki hareket bozukluklarından birveya daha fazlası görülür:

Spastisite (kasların kasılması)

Kontrol edilemeyen hareketler (diskinezi)

Denge ve koordinasyonda bozukluk (ataksi)

Motor bozukluklara göre serebral palsi 4 gruba ayrılır.

Spastik Serebral Palsi: Olguların %80’ini oluşturur. Hastaların kastonusları artmıştır. Spastik serebral palsinin alt tipleri vücudun etkilenenbölümlerine göre belirlenir.

Spastik dipleji/diparezi: Hastaların bacak kasları kol kaslarına göre dahafazla etkilenmiştir. Bu hastalar kalça ve bacaklarının kasılı olması nedeniylerahat yürüyemezler.

Spastik hemipleji/hemiparezi: Vücudun sadece bir tarafı ve bacaklara görekollar daha fazla etkilenmiştir.

Spastik kuadripleji/kuadriparezi: En ağır formudur. Kollar, bacaklar, vücutve yüz etkilenmiştir.

Diskinetik Serebral Palsi: Bu hastalar ellerini, kollarını, ayaklarını,bacaklarını kontrol etmekte zorlandıkları için oturamazlar ve yürüyemezler.Aşırı miktarda istemsiz hareketlere eşlik eden hızlı ve ritmik kas kasılmalarıvardır. Bu nedenle emme, yutkunma ve konuşmada zorlanırlar. Kas tonusları güniçinde veya günden güne farklılık gösterebilir.

Ataksik Serebral Palsi: Hastanın sabit duramadığı ve koordinasyon kaybınınbelirgin olduğu serebral palsi tipidir. Bu tipte kaslar diğer tiplere göre dahagevşek haldedir.

Mikst Serebral Plasi: Bazı hastalarda birden fazla serebral palsi tipininbelirtileri olabilir. En sık görülen mikst serebral palsi türüspastik/diskinetik tiptir.

Serebral Palsi Tanısı Nasıl Konur?

Serebral palsi tanısı, genel olarak hastanın öyküsü, fizik muayenesonuçları ve sinir sisteminin görüntüleme yöntemlerinden elde edilen bilgilerdoğrultusunda konur. 

Hekim tarafından gerçekleştirilen fizik muayenede oturma ve ayağa kalkma,yürüme, vücudun duruşu, derin tendon refleksleri ve kasların gerginliğideğerlendirilir. Hastalığa dair belirti ve bulguların hangi durumlarda eşlikettiği araştırılır.

Görüntüleme yöntemlerinden manyetik rezonans görüntüleme (MRI) beyindeserebral palsiye neden olan lezyon ya da rahatsızlığın belirlenmesinisağlayabilir. Manyetik rezonans görüntüleme beynin anatomik yapılarınınbilgisayarlı tomografiye göre daha detaylı incelemenmesine imkan verir.

Yendidoğan bebeklerde ve süt çocuklarında görüntüleme yöntemlerindenultrasonografi kullanımı ile beyin dokusunda meydana gelmiş bir kanama ya daanormallik tespit edilebilir.

Nöbetlerle seyreden bir serebral palsi varlığında EEG (elektroensefalografi)çekilerek, hastanın beyin dalgalarında herhangi bir anormallik olup olmadığınabakılabilir.

Ailede daha önce serebral palsili birey varlığında ya da beyin gelişimi ileilgili anormallikler varlığında altta yatan nedenin tespit edilmesi amacıylagenetik danışma hizmetlerinden fayladalanılabilir.

Serebral Palsi Tedavisi Nasıldır?

Tedavi planlamasından önce serebral palsili tüm çocukların zeka geriliği,görme ve işitme problemleri, konuşma ve anlama güçlükleri açısındandeğerlendirilmelidir. Bebeklik döneminde tanı alan hastalarda erken dönemderehabilitasyon uygulamalarına başlanması ile beynin nöroplastisite denilensinirler arasında yeni bağlantılar kurma ve onarma özelliğindenfaydalanılabilir.

Tedavi planlama aşamasında ise sadece tek bir branş değil bir çok farklıbranştan hekim görev alır. Fizik tedavi uzmanları, ortopedi uzmanları, nörolojiuzmanları, pediatri uzmanları ve birinci basamak sağlık birimlerindekidoktorlar, serebral palsi tedavisinde yer alabilecek hekimlere örnektir. Hangitıp branşının tedavi uygulamalarında yer alacağı hastada oluşan belirti vebulgulara göre karar verilir.

Serebral palsiye eşlik eden temel belirtinin spastisite olması nedeniyletedavinin amaçlarından ilki bu ağrılı kas kasılmalarının kontrolünün sağlanmasıdır.Bu amaç doğrultusunda hekimin kararına bağlı olarak benzodiazepinler veyabaklofen kullanılabilir.

Tedavi planlamasında yer alan hekimlerin uygun görmesi halinde anormal kasgerginliği, ağrı, salya akması ve sindirim sistemi şikayetlerine karşılıkolarak botox olarak adlandırılan botulinum bakterisin toksinini içeren iğne veilaçlar kullanılabilir.

Distoni olarak adlandırılan tekrarlayıcı kas hareketleri ve seyirmelerinintedavisinde ise gabapentin veya Parkinson hastalığının tedavisinde kullanılanlevodopa fayda sağlayabilir.

Nöbet ortaya çıkmasını engelliyici ilaçları ifade eden antikonvülsanilaçlar, nöbetlerle seyredenserebral palsi valığında kullanılabilir.

Serebral Palside Ek Terapiler Nelerdir? 

Serebral palsili hastalara fizik tedavi programlarının yanında;

Günlük aktiviteleri, ev ve okul rutinlerini kendi başlarınahalledebilmeleri için iş-uğraş terapisi verilebilir.

Konuşma-dil terapisi ile daha net konuşabilmesi veya işaret dili kullanarakiletişim kurabilmesi sağlanabilir.

Eğlence terapisi ile bir spor aktivitesine yönlendirerek motoryeteneklerini geliştirmenin yanında konuşma ve duygusal açıdan olumlugelişmeler sağlanabilir.