Sinüzit nedir?Sinüzit belirtileri nelerdir?

Sinüs kelimesi latince “sığ boşluk”anlamına gelir. Toplam 4 çift olan sinüsler, arasında bulundukları kemikleregöre isimlendirilir. Burnun her 2 yanında elmacık kemiklerine yakın olarakbulunan sinüsün adı maxiller sinüstür. Başın ön kısmını oluşturan frontalkemiğin içerisinde frontal sinüsler bulunur. Gözlere yakın olarak burnun her 2tarafındaki sinüsler etmoid sinüs olarak isimlendirilir. Gözlerin arka kısmındave kafatasının iç kısmında bulunun sinüs ise sfenoid sinüstür.

Sinüzit nedir?

Sinüsler yüz kemikleri vekafatasının içine yerleşmiş boşluklardır. İçleri solunum yolu hücreleri iledöşelidir. Bu yapıların işlevleri arasında solunan havayı ısıtma, nemlendirme,yabancı partikülleri tutma, mukus salgılama ve bakterileri tutarak çoğalmasınıönlemek yer alır

Sinüsleri örten hücre tabakasınıniltihaplanmasına ise sinüzit denir. Sinüzitte sinüslerin ağzı ödemlenir vetıkanır. Bunun sebebi hem bakteriler hem de virüsler olabilir.

Sinüzit temel olarak 4 alt gruptaincelenen bir sağlık sorunudur.

• Akut Rinosinüzit

Ani başlangıçlı ve en geç 4 haftaiçerisinde normale dönen sinüzit rahatsızlığını tanımlar.

• Subakut Rinosinüzit

Akut rinosinüzitin en fazla 12 haftaboyunca devam eden halidir ancak bu süre zarfı sonunda problem ortadankalkmıştır.

• Rekürren Akut Rinosinüzit

1 yıl içerisinde en az 1 haftasüreyle belirtilerin devam ettiği, dört veya daha fazla akut sinüzit atağınınoluşmasını ifade eder.

• Kronik Rinosinüzit

Sinüzit ile ilgili belirti vebulguların 12 haftadan daha uzun bir süre boyunca devam etmesi halinde bu durumkronik rinosinüzit olarak isimlendirilir.

Sinüzit neden olur?

Sinüzitin oluşmasının birçok sebebiolabilir. Genel olarak sinüzit nedenleri kişiye ait faktörler ve çevreselfaktörlerin bir araya gelmesi ile oluşur. Akut sinüzitin en sık karşılaşılansebebi virüslerdir ve bu durum genellikle kendini sınırlama eğilimindedir.Soğuk algınlığı olan bireylerin yaklaşık olarak %90’ında sinüzite dair belirtive bulgulara rastlanılır.

Alerjik bünyeye sahip insanlaratopik olarak sınıflandırılır. Atopik kişilerde sık sık sinüzit ataklarımeydana gelebilir. Bu kişilerde sinüzit gelişmesinde hava kirliliği, hayvantüyleri, sigara dumanı ve toz gibi çevresel faktörler ön plandadır. Alerjileraynı zamanda kronik sinüzit gelişimine de neden olur.

Geniz eti, burun eğriliği, kistikfibrozis, bağışıklık sistem yetersizliği, kuvvetli sümkürme bir diğer kroniksinüzitin nedenlerindendir. Bunun yanı sıra sürekli su altında kalanyüzücülerde de sinüzit gelişebilir. Burunda bulunan polip ve tümörler, yabancıcisim, burunda anatomik anormallikler ve diş enfeksiyonları da sinüziteneden olan diğer faktörler arasında yer alır.

Sinüs iltihaplanması anlamına gelensinüzit herkeste karşılaşılabilen bir durumdur. Bazı rahatsızlıklar ve çeşitlidurumlar halinde sinüzit gelişimine karşı bir yatkınlık söz konusu olabilir.

Burnun ortasında yer alan duvaryapısı septum olarak isimlendirilir. Septumun sağa ya da sola doğru yatıkolması ise septum deviasyonu olarak adlandırılır. Septum deviasyonu olanbireylerde burnun bir tarafından hava geçişinin engellenmesine bağlı olarakkapalı bir ortam oluşur ve burada mikroorganizmaların üremesi kolaylaşabilir.

Septum deviasyonu dışında diğer bazıdurumlarda da kişilerde sinüs enfeksiyonu gelişebilir.

• Nazalpolipler
• Alerjiöyküsü
• Küfmaruziyeti
• Zayıflamışbağışıklık sistemi
• Tütünkullanımı
• Yakınzamanda geçirilmiş üst solunum yolu enfeksiyonu
• Kistikfibrozis
• Uçakla sıkseyahat etmek

Akut sinüzit nedir?

Akut sinüzit, burun tıkanıklığı,elmacık kemiği, göz çevresi ve alında doluluk hissi ile seyreden kısa sürelisinüs inflamasyonunu ifade eder. Akut sinüzit genel olarak viral solunum yoluenfeksiyonları sonrasında meydana gelir. Virüsler dışında bakteriler vemantarlarda akut sinüzite yola açabilen mikroorganizmalardır.

Viral akut sinüzit etkenlerinden ensık olarak karşılaşılanları arasında rhinovirüs, adenovirüs, influenzavirüsü ve parainfluenza virüsü bulunur. Akut bakteriyel sinüzite neden olanmikroorganizmalara ise streptococcus pneumoniae, haemophilus influenzae vemoraxella catarrhalis gibi bakteriler örnek olarak sayılabilir. Mantarlarınakut sinüzite neden olması nadir olarak karşılaşılan bir durumdur ve özelliklebağışıklık sistemi ile ilgili problemleri olan kişilerde akut sinüzit etkeniolarak mantarlar tespit edilebilir.

Enfeksiyon etkenleri dışında alerjikdurumlar; nazal polipler, geniz eti enfeksiyonları ve vücut içi salgılarınoldukça koyu kıvamda olduğu kistik fibrozis gibi genetik hastalıklar nedeniylede kişilerde akut sinüzit gelişebilir.

Akut sinüzit meydana gelmesisonrasında kişilerde çeşitli belirti ve bulgular ortaya çıkar:

• Burundadolgunluk ve tıkanıklık
• Koyu kıvamlıburun akıntısı
• Boğaz ağrısı
• Gecelerikötüleşen öksürük
• Geniz akıntısı
• Baş ağrısı
• Yüzbölgesindeki sinüslerde basınç hissi
• Kulak ağrısı
• Diş ağrısı
• Ağız kokusu
• Koku ve tatduyusu ile ilgili problemler
• Halsizlik

Bu belirtiler arasından 3 tanesiakut sinüzit için tanısal öneme sahiptir. Koyu kıvamlı burun akıntısına eşlikeden burun tıkanıklığı ve yüz bölgesinde ağrı, dolgunluk ya da basınç hissi bu3 belirtiyi oluşturur. Tek başına baş ağrısı akut sinüzit için tanısal önemesahip değilken, yüzde dolgunluk hissi bazen akut sinüzit tanısı için tek başınayeterli olabilir. Virüslere bağlı olarak ortaya çıkan akut sinüzit olgularıgenellikle 3-5 gün içerisinde gerileme eğilimindedir.

Belirtilerin 10 gün ve daha uzunsüre boyunca devam etmesi ya da bir süreliğine hafifleme eğiliminde olup sonrakötüleşmesi, bu kişilerde sinüzitin altında yatan nedenin bakteriyel birenfeksiyon olduğuna işaret edebilir. Çocuklarda ise akut bakteriyel sinüzitteyetişkinlere göre farklı olarak ateş, diğer belirtilere eşlik edebilir.Başlangıçta çocuğun burun akıntısı su kıvamındayken zamanla koyulaşır. Akutbakteriyel sinüzit gelişen kişilerin yaklaşık olarak %80’inde geçirilmiş birüst solunum yolu enfeksiyonu öyküsü mevcuttur.

Kronik sinüzit nedir?

Sinüzit olgusunun 12 haftadan dahauzun sürmesi halinde kronik hale geldiği kabul edilir. Kronik sinüzit,enfeksiyon hastalıkları, yapısal faktörler ve iltihabi durumların bir arayagelmesi ile oluşur. Çevresel faktörlerden toz ve küf gibi alerjenler, sigaradumanı ve solunum yollarında mukusun temizlenmesinden sorumlu silyayapılarındaki fonksiyon kaybı sonrasında kişide kronik sinüzit meydanagelebilir. Bu nedenler dışında orta kulak enfeksiyonlarının seyri sırasındaveya astım hastalarında da kronik sinüzit ile karşılaşılabilir.

Saman nezlesi, kronik sinüzite nedenolabilen alerjik nedenlerin başında gelir. Polen ve çeşitli kimyasallar daçevresel alerjen faktörler arasında yer alır ve burun içi mukozadailtihaplanmaya sebep olarak kronik sinüzit gelişimine neden olabilir. Astımhastalığı, solunum yollarında kronik bir iltihabi yanıt meydana getirmesinedeniyle bir diğer kronik sinüzit nedenidir. Bu durumlar dışında mide asidininçeşitli nedenlerle yemek borusuna geri dönmesi olan reflü hastalığı olankişilerde de kronik sinüzit meydana gelebilir.

Kronik sinüzit gelişen kişilerdebirçok belirti ve bulgu ortaya çıkabilir:

• Tat ve kokualmada sorun
• Sarı-yeşilrenkli burun ve geniz akıntısı
• Koyu kıvamlımukusun burun tıkanıklığına neden olması
• Postnazaldamlama olarak tanımlanan burundan mukusun genize doğru sızması
• Göz, alın veyanak bölgesinde hissedilen gerginlik ve rahatsızlık hissi
• Çene ve dişağrıları
• Aşırıderecede yorgunluk
• Bulantıhissi
• Kulak ağrısı
• Baş ağrısı

Sinüzit belirtileri ortaya çıkankişilerde bu durumun uzun süreli bir hal alması ve müdahale edilmemesi halindebu hastalık ilerleyerek önemli sağlık sorunlarının gelişmesine neden olabilir.Uzun süreli sinüzite bağlı olarak sürekli nefes alıp vermede zorlanma vücudunyeterince oksijen alamamasına neden olarak kişinin sürekli kendisiniyorgun hissetmesine neden olabilir. Bu durum dışında müdahale edilmeyen sinüzitolgularında oldukça önemli çeşitli sağlık sorunları kendisini gösterebilir:

• Kokununbeyinde algılanmasından sorumlu olan olfaktör sinirin etkilenmesine bağlıolarak kalıcı şekilde meydana gelen koku hissi kaybı,
• Sinüslerdekienfeksiyonun göz bölgesine sıçraması ile meydana gelebilecek derienfeksiyonları ya da apselere bağlı olarak ortaya çıkan görme problemleri,
• Sinüslerinbeyin zarlarına yakınlığı dolayısıyla beyin zarlarının iltihaplanması anlamınagelen menenjit gelişmesi,
• Kafatasıkemiklerinin enfeksiyonu.

Sinüzit tanısı nasıldır?

Akut sinüzit temel olarak klinikbelirtiler üzerinden tanı konulabilen bir hastalıktır. Akut sinüzit belirti vebulgularına sahip kişilerin sağlık kuruluşlarına başvuruları sonrasında hekimtarafından gerçekleştirilen fizik muayenede kişinin belirtilerinin viral miyoksa bakteriyel bir etken nedeniyle meydana geldiğinin ayırt edilmesi, tedaviplanlamasında antibiyotik ilaçların yer alıp almayacağını belirleyen en önemlifaktördür.

Akut sinüzit ile ortaya çıkanbelirtiler majör ve minör olmak üzere 2 kategoriye ayrılarak incelenir. Kliniktanının konması için kişide en az 2 majör ya da 1 majör kritere eşlik eden 2minör kriterin varlığı gereklidir.

Koyu burun akıntısı, geniz akıntısı,burun tıkanıklığı, yüzde dolgunluk hissi, tat-koku kaybı ve ateş akut sinüzitinklinik tanısında yer alan majör kriterleri oluşturur. Minör kriterler arasındaise baş ağrısı, kulak ağrısı, ağız kokusu, diş ağrısı ve halsizlik yer alır.

Her ne kadar akut sinüzite tanısalyaklaşımda çok fazla laboratuvar tetkiklerine başvurulmasa da bazen hekim alttayatan sinüzit nedeninin bakteriyel bir enfeksiyon olduğunu düşündüğündehastanın kan dolaşımındaki iltihaplanmayı gösteren belirteçlerin düzeyinigörmek isteyebilir. Bu belirteçlerden CRP ve ESR’nin yüksek olarak tespitedilmesi bakteriyel bir enfeksiyona işaret edebilir. Bakteriyel akutsinüzitlerde altın standart tanı yöntemi ise hastanın solunum yollarındanendoskopik olarak aspirat yardımıyla alınan örneklerin kültürde ekilmesidir.Nazal endoskop aynı zamanda burun içi ve sinüslerin yapısal anormallikleri veiltihaplanmalarının da tespit edilmesine olanak sağlar.

Akut sinüzit olgularında genelolarak radyolojik görüntüleme tetkiklerine gerek duyulmaz. Bazen hastalığınseyrinin farklı olduğu kişilerde hekim tarafından sinüs grafisi adı verilenradyolojik tetkik istenebilir. Bu grafide sinüslerde hava-sıvı seviyesiningörülmesi sinüzite işaret eder ancak sorunun kaynağının bakteriyel mi yoksaviral mi olduğu konusunda ayrım yapmayı sağlayacak herhangi bir bilgi vermez.

Tekrarlayan ve ağır seyreden akutsinüzit olgularında bir diğer radyolojik tetkik olan sinüs CT’den (bilgisayarlı tomografi) yararlanılabilir. Bu tetkik ile hava sıvı seviyesi ve tıkanıklıklartespit edilebilir. Bilgisayarlı tomografi görüntülerinde sinüs içi mukozaldokunun 5 mm’den fazla kalınlaşmış olarak tespit edilmesi bu bölgede iltihabideğişiklikler olduğunu gösterir. Bu tetkik ile aynı zamanda kemik yapıları ileilgili problemler de rahatça tespit edilebilir.

Kronik sinüzit akut sinüzite göredaha nadir olarak karşılaşılan bir durumdur. Kronik sinüzit tanısı içinkullanılan kriterler ise akut sinüzit için olan kriterler ile benzerlikgösterir. Genel olarak kronik sinüzit tanısı için 12 haftadan daha uzun birsüre zarfı boyunca koyu kıvamlı akıntı, yüz ve diş bölgesinde ağrı, buruntıkanıklığı ve koku almada azalma belirtilerinden en az 2 sinin mevcut olmasıgerekir.

Bu belirtilere ek olarak kroniksinüzit tanısının kesinleştirilmesi için bilgisayarlı tomografi ya da nazalendoskopi vasıtasıyla sinüsler içerisinde iltihaplanmanın belgelenmesizorunludur. Alerjik zeminde gelişen kronik sinüzit olgularında ise genel alerjitestleri hekimler tarafından istenilen tetkikler arasında yer alabilir.

Sinüzit tedavisi nasıldır?

Akut sinüzit hastalarına genelolarak destek tedavisi uygulanır. Destek tedavisinin amacı bu duruma bağlıolarak ortaya çıkan belirtilerin kontrol altına alınmasıdır. Ortam havasınınemlendiriciler, burun spreyleri ve sıvı alımının arttırılması destek tedavisiiçerisinde yer alan uygulamalar arasındadır.

Günlük tüketilen su miktarınınarttırılması sinüzit doğal tedavisi için yapılabilecek temel uygulamalarınbaşında gelir. Tüketilen sıvılar, koyu kıvamdaki mukusun yumuşamasına vedrenajının kolaylaşmasını sağlar.

Burun içi mukozal dokuda ödem tespitedilen kişilerde burun içi steroid uygulamaları ödemi azaltarak buruntıkanıklığı sorunun giderilmesini sağlayabilir. Alerjik nedenler oluşan akutsinüzit olgularında ise antihistaminik olarak sınıflandırılan ilaçlarabaşvurulabilir.

Akut sinüzit nedeninin birbakteriyel enfeksiyon olduğunun tespit edilmesi halinde antibiyotik ilaçlartedavi planına eklenebilir.

Kronik sinüzit tedavisi için genelolarak üzerinde fikir birliğine varılmış tek bir tedavi planı mevcut değildir.Bu rahatsızlığın tedavisinde tetikleyici faktörlerden sakınılması,inflamasyonun azaltılması ve altta yatan bir enfeksiyon hastalığı varsa onuntedavisinin yapılması gerekli olabilir. Genel olarak kronik sinüzit tedavisialtta yatan nedene bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Kronik sinüzitin altta yatan nedeninalerjik durumlar olduğunun anlaşılması halinde tedavinin temelini alerjikcevabı tetikleyen faktörlerin tespit edilmesi ve bu faktörlerden hastanınkendisini nasıl sakınabileceğinin saptanması oluşturur. Bu hastalara aynızamanda antihistaminik ilaçlar da reçetelendirilebilir.

Medikal tedavi yöntemlerinde ise8-12 haftalık bir süre zarfı boyunca burun içi steroid uygulamaları ve 3 haftagibi uzun süre boyunca kullanılan antibiyotik ilaçlar yer alır.

Burun açıcı dekonjestan spreylerkısa süreli kullanımlarda burun tıkanıklığının giderilmesini sağlarken, uzunsüreli kullanımlarda mevcut tabloyu kötüleştirebileceği için dikkatliolunmalıdır.

Nazal polipler kronik sinüzite nedenolabilen burun içindeki iyi huylu oluşumlardır. Topikal burun içi steroiduygulamaları ile 12 hafta sonunda bu sorunda herhangi bir gelişme eldeedilemezse kısa süreli olarak ağız yoluyla alınan steroid ilaçlarabaşvurulabilir. Bu ilaçların kısa süreli olarak kullanılmasının nedeni meydanagetirebileceği yan etkilerden kaynaklanır.

Medikal tedavi ile yanıt alınamayankronik sinüzit olgularında cerrahi girişimler bir diğer tedavi seçeneği olarak değerlendirilebilir.Çeşitli cerrahi uygulamalar ile sinüs boşluklarının genişletilmesi vedrenajlarının arttırılması sağlanabilir. Endoskopik olarak gerçekleştirilen buameliyatlar tıkanıklıkların giderilmesini ve sinüslerin tekrar doğru şekildehavalanmasına yardımcı olur. Kronik sinüzit sorunu yaşayan ve medikal tedaviile yanıt alınamayan hastaların yaklaşık olarak %75’i cerrahi tedaviden faydagörür.

Cerrahi girişimler ile tedavisonrasında kronik sinüzit hastaları bu sorunlarının tekrar ortaya çıkmasınıengellemek adına medikal tedavilerine devam etmelerinin gerekliliği dikkatedilmesi gereken bir konudur.

Sinüzit gelişmesini önlemek adına neler yapılabilir?

Çeşitli uygulamalar ve yaşam tarzıdeğişiklikleri sayesinde sinüzit rahatsızlığından korunmak mümkün olabilir:

• Sağlıklı vedengeli bir beslenme programı ile bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi,
• Havakirliliği ve sigara dumanı gibi tetikleyicilerden uzak durmak,
• Solunum yoluenfeksiyonu belirtileri gösteren kişiler ile temastan kaçınmak,
• Elleri düzenliyıkamak ve el hijyenine önem vermek,
• Yaşanılanortam havasının kuru olmasını engellemek adına çeşitli nemlendiricilerkullanmak,
• Yıllıkolarak grip aşısı olmak,
• Alerjikrahatsızlıklara sahip olunması durumunda bu rahatsızlıklar için tedavi olmak,
• Kronik sinüsenfeksiyonu gelişmesine yatkınlık bulunması halinde düzenli olarak burun açıcıuygulamalara başvurmak.