Topuk dikeni nedir?
Topuk dikeni, topuk kemiğinde gelişen sivri uçlu kemik büyümeleridir.Kalkaneus olarak adlandırılan topuk kemiğinin altında kalsiyum birikintilerininoluşturduğu yapılardır. Röntgen filminde, topuk dikeni 1 – 1,5 cm kadar çıkıntışekilde görülebilir. Röntgende görünür kanıt olmadığında durum bazen“topuk dikeni sendromu” olarak isimlendirilebilir.
Topuk dikeni altta yatan bir sağlık sorununa bağlı olarak gelişebileceğigibi bağımsız olarak da görülebilir. Topuğun önünde ayak kemerinin hemenaltında ya da topuğun arkasında bulunabilir. Topuğun arkasında gelişen topukdikeni sıklıkla aşil tendonunun iltihaplanması ile ilişkilendirilir. Aşiltendiniti olarak bilinen bu iltihabi durumda ayağın ön kısmına basınçuygulanması hassasiyet ve topuk ağrısında artışa neden olur. Topuğun önkısmında görülen topuk dikeni ise sıklıkla plantar fasiit ile ilişkilidir.Plantar fasiit, ayağın altından geçen ve topuk kemiğini ayak parmaklarınabağlayarak plantar fasya adı verilen fibröz bağ dokusunun ağrılı biriltihabıdır.
Topuk dikeni neden olur?
Topuk mahmuzları, topuk kemiğinin alt kısmında birkaç ayboyunca kalsiyum birikmesi meydana gelince oluşur.
Yumuşak doku tendonları, kaslar veya plantar fasyanın kronik olarakgerilmesi ve tekrar tekrar yırtılması sonucu oluşan lokal iltihabi süreç,kalsiyum birikmesinin yaygın bir nedenidir. Plantar fasya topuk kemiğini ayakparmaklarına bağlayan bağ dokusu şerididir. Topuk dikeni, özellikle uzun koşuve atlama yapan sporcular arasında yaygındır.
Topuk dikeni için risk faktörleri şunları içerir:
- Topuk kemiğine, bağlara ve topuk yakınındaki sinirlere aşırı stresuygulayan yürüyüş anormallikleri
- Özellikle sert yüzeylerde tempolu yürüyüş veya koşu
- Uyumsuz veya kötü giyilmiş ayakkabılar, özellikle uygun kemer desteğiolmayanlar
- Aşırı kilo ve obezite
Plantar fasiit ile ilişkili diğer risk faktörleri şunlardır:
- İlerleyen yaş, plantar fasyanın esnekliğini azaltır ve topuğu koruyan yağyastığını incelterek riskte artışa neden olur.
- Kadınlarda daha sıktır.
- Topuğa darbe almak ya da ayak burkulması gibi nedenlerle ayakta yumuşakdoku hasarı topuk dikenine yol açabilir.
- Şeker hastalığı
- Günün çoğunu ayakta geçirmek
- Sık sık ve kısa süreli, aşırı fiziksel aktiviteler yapmak
- Düz tabanlık veya yüksek ayak kemerine sahip olmak
Topuk dikenine neden olabilecek bazı tıbbi durumlar da vardır. Bu durumlarşunları kapsar:
- Reaktif artrit (Reiter hastalığı)
- Ankilozan spondilit
- Diffüz idiopatik iskelet hiperostozu
- Plantar fasiit
- Aşil tendiniti
Topuk dikeni belirtileri nelerdir?
Topuk dikeni sıklıkla herhangi bir belirti vermez. En sık görülenşikâyetler aralıklı veya kronik ağrıdır. Özellikle topuk dikeninin oluşumnoktasında iltihaplanma meydana gelirse özellikle yürürken ya da koşarken ağrıgörülebilir. Genel olarak, ağrının nedeni topuk dikeni değil, bununla ilişkiliolan yumuşak doku yaralanmasıdır.
Birçok insan, topuk dikeni ve plantar fasiitte görülen ağrıları sabah ilkayağa kalktıklarında ayak tabanlarına bıçak saplanması veya iğne batmasışeklinde tarif eder. Ağrı daha sonra rahatsız edici bir acıya dönüşür.Genellikle uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkıldığında keskin ağrı geridöner. Topuk dikeninde görülen diğer belirtiler şunları içerebilir:
- Topuk önünde inflamasyon ve şişlik
- Etkilenen bölgede ve çevresinde ısı artışı
- Topuk altında küçük, çıplak gözle görülebilen kemik benzeri çıkıntı
- Çıplak ayakla yürümeyi zorlaştıran topuk altındaki hassasiyet
Topuk dikeni nasıl anlaşılır?
Topuk dikeni olduğu düşünülen belirti ve şikâyetlerle sahip bireylerdetanı için ayak röntgeni çekilebilir. Kemik çıkıntının röntgen filmindegörülmesi, topuk dikeni varlığından emin olmanın tek yoludur. Bazı insanlardahiçbir belirti görülmediği için, topuk dikeni sadece başka bir nedenden dolayıröntgen çekilmesiyle keşfedilir.
Topuk dikeni tedavisi nasıl yapılır?
Topuk dikeni tedavisinde amaç ayağa binen basıncı azaltmak, ağrı veiltihabı kontrol altına almak, doku iyileşmesini teşvik etmek ve yumuşakdokuların esnekliğini artırmaktır. Topuk dikeni için yapılan tedaviler şunlarıiçerebilir:
- İstirahat. Bol miktarda istirahat ayağauygulanan baskıyı azaltarak etkilenen bölgedeki iltihabi durum ve ilişkili ağrıve şişliğin azaltılmasına yardımcı olabilir.
- Buz tatbiki. Buz tatbiki iltihabı baskılayarak ağrıve şişliği azaltmaya yardımcı olabilir.
- Ortez kullanımı. Bu amaçla kullanılanhalka şeklindeki tabanlıklar topuktaki baskıyı almak için ayakkabının içineyerleştirilerek kullanılır.
- Gece ateli ve alçıları
- Germe egzersizleri
- Fizik tedavi
- Darbe emici spor ayakkabı giymek. Ayaktaki yumuşakdokulara uygulanan basıncı hafifletmeye ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.
- Antienflamatuar ilaçlar. İltihabi sürecibaskılayarak şişliği azaltmaya yardımcı olur.
- Ekstrakorporeal şok dalgası tedavisi (ESWT). Yüksek enerjilises dalgaları ilgili bölgeye yönlendirilerek plantar fasyadaki hasarıniyileşmesi teşvik edilir.
- Proloterapi. Hasarlı yumuşak dokuya dekstroz gibitahriş edici bir ajan enjekte edilerek iyileşme süreci uyarılır.
- PRP. Kişinin kendi kanından elde edilen doğalbir madde topuk bölgesine enjekte edilir. Bu uygulama doku iyileşmesinihızlandırır.
- Akupunktur. Vücudun belirli bölgelerine batırılansteril iğneler ya da lazer ışınları vücudun iyileşme ve tamir mekanizmalarınıuyarır.
- Steroid enjeksiyonları. Etkilenen bölgedekişişliği ve ağrıları azaltır. Antienflamatuar ilaçların yeterli olmamasıdurumunda kullanılan daha güçlü ilaçlardır.
- Ameliyat. Nadir durumlarda, topuk dikeniniçıkarmak için ameliyat gerekebilir. Çoğu olguda diğer tedavileryeterlidir ve ameliyata gerek kalmaz.
Topuk dikeni iltihaplı bir artrit türü nedeniyle gelişmişse, altta yatandurumun tedavisi ile şikâyetler gerileyebilir.
Topuk dikeni ilacı
Topuk dikeni için geliştirilmiş özel bir ilaç yoktur. Tedavide kullanılanilaçlar iltihabi süreci baskılayarak ve doku iyileşmesini hızlandırarakşikâyetleri kontrol altına almaya yardım eder. Bu amaçla kullanılan ilaçlarşunları içerir:
- Ağrı kesici ve iltihapgiderici ilaçlar: İbuprofen, naproxen gibi ilaçlar doktor kontrolündeağız yoluyla alınabilir.
- Krem, merhem vejeller: İltihap giderici ve ağrı kesici krem, jel ya da merhemler faydalı olabilir.
- Steroidenjeksiyonları: Diğer tedaviler ile yaramazsa ameliyat düşünülmeden önce hasta bölgeyesteroid enjeksiyonları denenir.
Topuk dikeni ameliyatı
Hastaların %90’ından fazlası cerrahi olmayan tedavilerle iyileşir. Diğertedaviler 9 ila 12 aylık sürenin sonunda şikâyetleri tedavi edemezse, ağrıyıhafifletmek ve hareket kabiliyetini iyileştirmek için ameliyat gerekebilir.Cerrahi teknikler şunları içerir:
- Plantar fasyasının serbest bırakılması
- Topuk dikeninin çıkarılması
Ameliyat için uygun adayları belirlemek için ameliyat öncesi muayene vetestler yapılır. Ameliyat sonrası ise istirahat, buz tatbiki, ayağınyükseltilmesi gibi doktorun talimatlarına uyulması gerekir. Bazı durumlarda,hastaların ameliyat sonrası bandaj, atel, atma, cerrahi ayakkabı, koltukdeğneği veya baston kullanması gerekebilir. Topuk dikeni ameliyatının olasıkomplikasyonları arasında sinir ağrısı, tekrarlayan topuk ağrısı, alada kalıcıuyuşukluk, enfeksiyon ve skar adı verilen sert yara izi bulunur. Ek olarak,plantar fasya serbestleştirilme işlemi sonrası ayak krampları, stres kırıklarıve tendinit riski vardır.
Topuk dikeni egzersizleri
Topuk dikeni ayak ve baldırdaki kas ve bağların kısa olması nedeniylekronik gerilmeye maruz kalmalarının bir sonucudur. Bu nedenle bölgede bulunanyumuşak dokuların uzaması ve esnemesine yardımcı olacak egzersizlerşikâyetlerin azaltılmasında etkilidir. Bu nedenle topuk dikeni tedavisineyardımcı olması için düzenli olarak ayak ve baldır germe egzersizleriyapılabilir. Bu amaçla yapılabilecek bazı egzersizler şunlardır:
- Plantar fasya ve baldırların gerilmesi: Ayak tabanı yere paralelolacak şekilde ayak parmakları ile bir basamak ya da bankın üzerinde durulur.Boşlukta kalan ayak topuğu gerginlik hissedene kadar aşağı indirilir. Bupozisyonda birkaç saniye bekleyip topuk tekrar yukarı kaldırılır. Bu hareketbirkaç kez tekrarlanır.
- Plantar fasya ve baldırların gerilmesi: Bacaklar önde uzanmış olarakyere veya yatağa oturulur. Ayak parmakları etrafına havlu sarılır ve havlununuçlarından gerginlik hissedene kadar kendine doğru çekilir.
- Plantar fasyasının gerilmesi: Bir sandalyeye oturulur ve ilgili baldırdiğer bacak üstüne çapraz şekilde yerleştirilir. Ardından ayağın parmaklarıaynı taraftaki elle tutulur kendine doğru çekilir. Oldukça etkili biregzersizdir.
- Baldır kaslarının gerilmesi: Bir duvar veya direğe yaslanılır. Birbacak arkada bırakılarak vücut yükü diğer bacağa verilir. Ardından, arkabacakta bir gerilme hissedene kadar öne doğru eğilinir.
Topuk dikeni nasıl geçer?
Topuk dikeni tedavisi için uygulanabilen çeşitli doğal tedavi seçeneklerivardır. Bunlardan bazıları şu şekilde sıralanabilir:
- Epsom tuzu banyosu. Epsom tuzu magnezyum sülfat içerenve doğal olarak oluşan şifalı bir tuzdur. Topuk dikeni için suya biraz Epsomtuzu serpilir ve ayaklar içine daldırılır. Ayaklar suyun içindeyken topuklarahafifçe masaj yapılabilir.
- Esansiyel yağlarla masaj. Biberiye veya lavantagibi saf esansiyel yağlar antiinflamatuar özelliklerinden dolayı ağrıyıazaltabilir.
- Elma sirkesi. Elma sirkesinin kemikten fazla kalsiyumuçıkardığı ve rahatlama sağladığı bilinir. Birkaç damla elma sirkesi içeren ılıksuya ayaklar batırılır ya da birkaç dakika boyunca topuk etrafına sirke ileıslatılmış havlu sarılır.
- Karbonat. Yarım çay kaşığı karbonat ile 1 çaykaşığı su karıştırarak bir macun hazırlanır ve topuğa masaj yaparak uygulanır.