YenidoğanSarılığı
Sarılık bilirubin adıverilen, cilde sarı rengi veren bir maddenin kandaki seviyesinin yükselmesi vederide birikmesi sonucu oluşur. Zamanında doğan yenidoğan bebeklerin %60’ında;erken doğan bebeklerin ise %80’inde yenidoğan sarılığı görülür.
Yenidoğan bebeklerdesarılığın erken tespiti ve takibi oldukça önemlidir çünkü, sarılık çoğunluklakendiliğinden geçse de, bazı durumlarda bilirubin yüksek seviyelere ulaşıpbeyin hasarına neden olabilir. Bu yüzden sarılığı olan yenidoğanların özellikleilk bir hafta-on gün içindeki doktor takipleri son derece önemlidir. On gündensonra kan beyin bariyeri kapanarak bilirubinin kandan beyne geçmesininengellendiği kabul edilir.
Yeni doğan bebekte sarılıkolduğu bebeğin vücudundaki belirtilerden anlaşılabilir. Yeni doğan bebekleringöz aklarında, burun çevrelerinde ve yüzlerinde görülen sarı renk sarılığınbelirtisidir. Sarı renk hastalığın ilerlemesi ile tüm gövdede görülür. Parmaklahafifçe burun ya da karın cildine bastırılıp kaldırıldığında sarı renk dahabariz bir şekilde tespit edilebilir.
Kanda yükselen bilirubinbebekte uyku yapar. Sarılığı olan bebek emmek istemez, uyumak ister. Bu durumdabeslenmenin azalmasına bağlı olarak atılım azaldığı için bilirubin daha dayükselir ve kısır döngü başlar. Eğer bilirubin çok yükselip beyni etkilemişse(kernikterus), o zaman bebek tiz sesle ağlamaya başlar, başını geriye atar vetablo havale geçirmeye kadar kötüleşebilir. Bu durumdaki bir bebekte ileridönemde çoğunlukla zeka ve motor gelişim geriliği, işitme, görme sorunlarıoluşur.
Yenidoğan bebeklerdefizyolojik sarılık genellikle hayatın ikinci günü başlar, dördüncü-beşinci günlerdeen yüksek seviyesine ulaşır, daha sonra giderek azalır.
Yenidoğanda sarılıkoluşturabilecek ve yakın takip gerektiren diğer nedenler arasında en önemlisebeplerden birisi kan grubu uygunsuzluğudur. Annenin kan grubu Rh (-), bebeğinkan grubu Rh (+) olduğunda Rh uygunsuzluğu; annenin kan grubu O, bebeğin kangrubu A, B veya AB grubu olduğunda ise ABO uygunsuzluğu olmaktadır. Anne vebebek arasında kan grubu uygunsuzluğu olduğunda annede bebeğin kan grubunakarşı antikorlar gelişir. Anne kanında oluşan bu antikorlar plasenta yoluylabebeğe geçer ve bebeğin alyuvar hücrelerinin parçalanmasına yol açar. Bununsonucunda açığa çıkan fazlaca bilirubin, bebekte sarılık ortaya çıkmasına nedenolur.
Erken doğmuş bebekler, doğumesnasında kafa derisi altında kanama meydana gelmiş olanlar, ilk 24 saattesarılığı tespit edilenler, emme sorunu olup buna bağlı olarak iyi beslenemeyenbebekler, sarılığı iki haftadan uzun süren bebekler, büyük kardeşlerininbebeklik dönemlerinde ışık tedavisi gerektirecek kadar sarılık tespit edilmişolan bebekler sarılık açısından daha dikkatli takip edilmelidir.
Yenidoğan sarılığı nasıltedavi edilir?
1-Fototerapi(Işık terapisi):Bebeğin doğum yaşına, kilosuna ve prematüre olup olmamasına göre belliçizelgeler oluşturulmuştur. Bu çizelgelere göre bilirubin belli bir seviyeyibulduğunda tedaviye başlanır. Bebeğiniz özel bir ışık kaynağı altına yerleştirilir.Mavi-yeşil spektrumda ışık kaynağı kullanılır. Bu ışık bilirubinin idrar vedışkı yoluyla vücuttan atılmasını sağlar. Fototerapi bebeğe herhangi birşekilde zarar vermez. Bebeğin gözleri ışıktan zarar görmemesi için kapatılır.Bazen yan etki olarak ciltte kırmızı döküntüler, bronzlaşma veya sık ve suludışkılamaya neden olabilir. Aralıklarla bebeğin kanı alınarak bilirubindüzeyinin güvenli sınıra düşüp düşmediği kontrol edilir. Işık tedavisisonlandırıldıktan bir iki gün sonra bilirubin seviyesi genellikle tekraryükselir. Bu dönemde de doktor kontrolü tavsiye edilir.
2-İntravenözimmunoglobulinler: Eğer sarılık anne ve bebek arasındaki kan grubufarklılıklarına bağlı ise bu durumda anneden geçen antikorlar kırmızı kanhücrelerinin yıkılmasına neden olabilir. İntravenöz immunoglobulin uygulamasıile antikor düzeyi azaltılabilir ve kan değişimi riskini azaltabilir.
3-Kan değişimi: Ciddisarılık vakalarında, diğer tedavilere yanıt alınamadığında bebeğin kanınındeğiştirilmesi gerekebilir.
Anne sütüne bağlı sarılıkuzun yıllardan beri bilinmektedir. Anne sütü sarılığı erken ve geç olmak üzereiki dönem halinde incelenirse de ikisi arasında net bir ayrım yapmak güçtür veaynı olayın devamı gibi de düşünülebilir.
Erken anne sütü sarılığı ilkbirkaç gün içinde görülür ve anne sütünün özelliklerinden ziyade, emzirmedekiteknik yanlışlıklar nedeniyle yetersiz anne sütü alımı nedeniyle görülür.
Geç anne sütü sarılığı ise3,5 günden sonra yavaş yavaş artan hiperbilirubinemi ile karakterizedir ve annesütü içindeki bazı maddeler ile ilişkilidir. Bilirubin yüksekliği 2. haftayakadar devam eder ve daha sonra yavaş yavaş azalarak birkaç ay içinde normaledöner. Bebeklerde hemoliz bulgusuna veya herhangi bir hastalık belirtisinerastlanmaz. Tartı alımı ve bağırsak fonksiyonları normaldir. Tanı ancak diğerpatolojik nedenleri ekarte ederek konur. Bu sarılık şekli 3-12 haftaya kadaruzayabilir.
Unutmayalım ki; bebeğinizinkarın, kol ve bacaklarında sarılık varsa, bunun yanısıra çok uyuyorsa emmesi dezayıflamışsa kaçıncı gününde olursa olsun hemen doktorunuza başvurmalısınız.Çünkü bunlar bilirubin düzeyinin yükselmiş olduğunun göstergeleridir.
Bebeğinizde sarılık varsadoktor takibi yanında onu sık ve iyi beslemeniz sarılığın çabuk atlatılmasıaçısından önemlidir.
Yenidoğan sarılığı sıkolarak görülmesine ve birçok bebekte de kendiliğinden geçmesine rağmen bu durumher bebek için geçerli değildir. Hangi yenidoğanda bilirubin düzeyinintehlikeli seviyeye ulaşacağı her zaman tahmin edilemeyeceği için bebeğinizinilk üç-beş gün içerisinde bir doktor tarafından görülmesi çok önemlidir.Böylece, tedavi edilmediğinde kalıcı problemlere neden olabilecek bir hastalığıkolaylıkla önlemiş olursunuz.
Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ
ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
KudretInternational Hospital