YenidoğanTakibi
Doğumdan sonra ilk kontrolzamanını belirleyen birçok faktör vardır. Yenidoğan bebekler doğumdan sonravücutlarındaki fazla suyu attıkları için, ilk hafta bir miktar kilokaybetmeleri normaldir. Ancak bu kilo kaybının da kabul edilebilir bellisınırları vardır. Hastaneden ilk 24saatte taburcu olunan durumlarda daha dikkatli davranılmalı, en geç üçüncügünde ilk kontrole gidilmelidir. Hele de annenin sütü çok iyi gelmemişse, 24saatte belirgin kilo kaybı varsa, bazen ertesi gün bile kontrole gitmekgerekebilir. Hastaneden 2-3 günden sonra taburcu olan ve kilo kaybı çok fazlaolmayan bebekler, 5-7. günlerde kontrole gidebilirler. Anne baba arasında kanuyuşmazlığı varsa taburculuk sırasında bebeğin sarılık düzeyi ve kilo kaybınagöre doktor tarafından ne sıklıkta kontrole gitmesi gerektiği belirlenmelidir.
İlk haftalarda çocuk sağlığıüzerindeki en önemli faktör emzirme ve anne sütünün öneminin, hem bebeğe hemanneye olan faydalarının aileye anlatılması, emziren annenin motive edilmesi vekendine güvenmesinin sağlanmasıdır. Sütünün yettiğine inanması için gereken tümdestek verilmelidir. Bu dönemde bazen annelerde lohusa depresyonu dagörülebileceği akılda tutulmalıdır. Ortada çok ciddi bir kilo alım problemiyokken anneye sütünün yetmediği gibi olumsuz bir mesaj asla verilmemelidir.Sürekli teşvik edilmelidir.
Boyu ve kilosu alt sınırdaancak normal minyon olan bir bebekle, çok iri olan bir bebeğin günlük tartıalımı aynı değildir. Ortalama günlük kilo alımı 30-35 gram olmakla birlikte,bazı bebekler için 25 gram, bazı bebekler için 45 gram da normal kabuledilebilmektedir. Bebeğe meme karmaşasıyaşatmamak için ne emzik ne biberonverilmemelidir. Tüm bu bilgiler sağlıklı bir emzirme sürecinin başlatılabilmesive sürdürülebilmesi için çok önemlidir.
Yenidoğan bebeğin hermuayenesinde vücut ölçülerinin alımı, özellikle ilk haftalarda kilo kaybınınoranı çok önemlidir. 5-7. güne kadar %10’a kadar olan tartı kayıpları kabuledilebilir. %10’dan fazla tartı kayıplarında mutlaka kan tahlili yapılarakvücut sıvı ve elektrolit dengesi değerlendirilmelidir. Sarılığa daha çok dikkatedilmeli, kan şekeri ölçülmelidir. Genellikle bebeğin en geç 10. günde doğumkilosuna geri dönmesi beklenir.
15 günlük olduktan sonrabebeğe günlük 400 ünite olmak üzere D vitamini takviyesi başlanmalıdır. İlk 6ay boyunca, tıbbi bir gereklilik olmadığı sürece, bebeğe anne sütü ve Dvitamini dışında hiçbir şey verilmemesi gerekir. Gerekiyorsa annenin gebeliktealdığı vitaminlere devam etmesi önerilir.
Her ağlamanın açlıktanolmadığı, ilk haftalarda bir uyku düzensizliği olabileceği aileye mutlakaanlatılmalıdır. Kolay bir doğum bile olsa, sadece dünyaya gelmek bir bebek içinbaşlı başına büyük bir travmadır. 9 ay boyunca karanlık, sıcak bir ortamda,karnınızdan bir boruyla hiçbir emek harcamadan beslenirken, birden bire sizialıp dışarı çıkarsalar, soğuk, aydınlık, bir sürü gürültünün olduğu bir ortamaçıkarsalar, üstelik 9 aydır sizi rahatlatan annenizin kalp ve solunum sesleridamarlarında akan kanın şırıltısı, bağırsaklarının seslerinden birdenbireuzaklaştırsalar siz kendinizi nasıl hissederdiniz?
Her karnınız acıktığındabeslenebilmek için adeta kocaman bir mandalinayı ağzınızı kocaman açarakağzınıza doldurmak, içindeki sıvıyı ağzınıza akıtabilmek için büyük bir güçharcayarak basınçla çekmek zorunda kalsanız ve aç kalmamak için bu işi günde10-12 kez tekrarlamak zorunda kalsanız siz kendinizi nasıl hissederdiniz?
Her ağlama açlıktandeğildir. Bebek sadece eski dünyasını özlediği için size yakın olmak için deağlayabilir. Üstüne üstlük ne kadar sık emerse, sütünüzün o kadar çok artacağını, daha bolca ve kolaylıkla ağzına akacağını bebekler içgüdüsel olarak bilerek doğarlar. Her tür endişe annenin sütsalgısını olumsuz etki eder, bu nedenle her konuda anneyi rahatlatmak çokönemlidir.
İlk günlerde hem kız, hem deerkek bebeklerin göğüslerinde şişme, kız çocuklarda vajinal bir akıntı, hattaadet görür gibi kanlı bir akıntı bile normaldir. Ciltte zaman zaman pütür pütürkızarıklıklar olabilir, anlık tarz değiştirebilir kaybolup tekrar çıkabilir.Tüm bu bulgular anne kanından gelen östrojen hormonunun aniden çekilmesinebağlıdır. Tüm bunlar bir süre sonra kendiliğinden geçecektir. Özellikle normal doğumla doğan bebeklerin başında şişlikler ve yamukluklar olabilir. Bukonularda aileyi bilgilendirmek gereksiz endişeleri önleyecektir.
Bebeğin ilk haftalarda işitmetaraması ve topuk tarama testlerinin yapıldığından emin olunmalıdır. Bunlarınsonuçlarıyla ilgili bir anormallik varsa gerekli yönlendirmeler yapılmalıdır.Anne-babada akraba evliliği varlığı, daha önce ölmüş bebek hikayesi varsa yenidoğanmetabolik taramalarının ne genişlikte yapıldığı değerlendirilmelidir. Eğersadece standart tarama testi yapıldıysa genişletilmiş metabolik tarama testi deönerilmelidir. 2 aylık olduğunda kalça ultrasonu ile kalça çıkığı taramasıyapılmalıdır.
Bu dönemde sarılık kontrolü,eğer sarılık uzamışsa bununla ilgili ileri değerlendirmeler yapılmalı, kalçaçıkığı açısından kontroller her muayenede tekrarlanmalıdır. Doğuştan kalphastalığı açısından çocuğun renginde bir morarma olup olmadığı, üfürüm ve bununyanısıra hem bacak ve hem kolda 4 tane nabzın varlığı değerlendirilmeli, kalpteüfürüm olmasa bile sürekli hızlı nefes alıp verme, emerken yorulma gibi bulguların da doğuştan kalp hastalığı belirtisiolabileceği akıldan çıkarılmamalıdır.
Göbek kordonu genellikle15-20 gün içinde düşer, bu süre içinde eskiden uygulanan iyotlu solüsyonlarlabakım hipotiroidi riski nedeniyle artık uygulanmamaktadır. Daha sonra %70 alkolile yapılan temizlikler de artık terk edilmiş ve artık göbeğin kendi kendinedüşmesi beklenmektedir. Bu süre içinde günlük silme banyoları yapılabilir,vücut ıslatılmadan bebeğin üst kısmı yıkanabilir, göbek düştükten sonra damevsime göre haftada 2-3 veya yazın her gün banyo yapılabilmektedir.
Bebek sağlığında evde pasifsigara içimine maruz kalmak çok büyük bir risk teşkil etmektedir, bununtehlikeleri ve zararları her ziyarette her kontrolde mutlaka vurgulanmalıdır.Bebeğin güvenliği açısından 10 yaştan küçük çocuklarla bir arada yalnız başınabırakılmamalıdır. Ani bebek ölümünden (beşik ölümü) korumak açısından sırtüstüyatırılması, yatağın sert olması ve yastık kullanılmaması gerekmektedir.
Uzm.Dr.Yunus Emre BIKMAZ
ÇocukSağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
KudretInternational Hospital